Corruptieschandaal Brazilië gaat internationaal

Het lijkt wel wildvuur, zoals het ene corruptie-dossier in Brazilië naar het volgende uitzaait. Het schandaal begon tweeënhalf jaar geleden met berichten over omkoping bij Petrobras, de Braziliaanse petroleumfirma. Maar nu trekt de Odebrecht-groep alle aandacht, en dat is de grootste bouwfirma in Latijns-Amerika. De recente onthullingen brengen opnieuw de positie van president Temer en zijn ministers in het gedrang. Maar Odebrecht heeft in een dozijn landen royaal met zwart geld gesmeerd. Daardoor vallen er van Ecuador tot het Verenigd Koninkrijk lijken uit de kast.

  • Senado Federal (CC BY 2.0) Van de behoudsgezinde politici die Dilma’s vel wilden, blijkt een aantal sleutelfiguren zelf in het corruptie-complot te hebben gezeten. De bekendste is Eduardo Cunha die als Kamervoorzitter de procedure begon om president Rousseff af te zetten Senado Federal (CC BY 2.0)

Raf Custers

MO*academy
Schrijver, journalist, en onderzoeker
11 januari 2017

Topman Marcelo Odebrecht (‘Marcelo’) is bijna een jaar geleden tot 19 jaar en 4 maanden cel veroordeeld. De bewijzen van omkoping tegen hem waren waterdicht. Uit de analyse van een tiental van Marcelo’s telefoons kwam een patroon van grootscheepse witwas- en omkopingspraktijken te voorschijn. De grote baas was van alles op de hoogte.

De Odebrecht-groep bleek over een dienst te beschikken die niets anders deed dan smeergeld betalen. Deze Dienst Gestructureerde Operaties beheerde de transacties met speciaal daarvoor bestemde computers. In de kleine Caribische staat Antigua beschikte de dienst over een eigen bank.

Kort na Marcelo’s veroordeling lekte de Odebrecht-lijst uit met codenamen van de met smeergeld gezegende partners. Het Braziliaanse gerecht besloot daarop een nieuwe onderzoeksfase te openen, de 23-ste al van de Operatie Lava Jato.

Dat Odebrecht en de andere grote Braziliaanse bouwondernemingen in kartel werkten, is maar één opvallend element uit de enquête. Het kartel ontstond rond 2007 toen aan Brazilië de organisatie van de Wereldbeker Voetbal werd toegekend [1]. In dit kartel spraken Odebrecht en zijn concurrenten af hoe ze bij de aanbesteding van de werken voor de voetbalstadions zouden bieden, zodat elke bouwgroep zijn deel van de contracten kreeg. Odebrecht zelf haalde zo de prestigieuze verbouwing van het Maracaña-stadium in Rio de Janeiro binnen.

Het systeem kwam aan het licht toen de bouwgroep Andrade Gutierrez bekentenissen aflegde in ruil voor een minnelijke schikking. De voormalige gouverneur van Rio de Janeiro, Sergio Cabral (van de PMDB) werd wèl gearresteerd. Hij zou zo’n 64 miljoen dollar hebben verduisterd. Het geld was bestemd voor de werken aan het Maracaña-stadium.

Stropers geven zichzelf amnestie

De Operatie Lava Jato (Car Wash) is intussen bijna aan haar veertigste onderzoeksfase toe. Dit grootscheeps onderzoek begon in 2014. Het spitste zich aanvankelijk toe op de petroleumfirma Petrobras. Deze onderneming was de spil van een geheim driehoeksgenootschap waarin smeergeld circuleerde : ondernemingen betaalden toplui van Petrobras om bij de petroleumfirma contracten te krijgen en politici van alle grote partijen lieten zich via hetzelfde circuit omkopen om hun politieke campagnes te financieren. Odebrecht was één van de contractanten van Petrobras, ook via de onderneming Braskem, een filiaal van Odebrecht in de chemie-sector.

Lava Jato kreeg meteen een politieke dimensie, omdat de rechtse partijen en de media het schandaal uitspeelden tegen Dilma Rousseff, de toenmalige president van Brazilië, en tegen haar Arbeiderspartij. Zij werd in augustus 2016 door het parlement uit haar ambt ontzet, na maanden van politieke hetze en massale betogingen die door de conservatieve partijen en de media-monopolies waren georchestreerd.

Van de behoudsgezinde politici die Dilma’s vel wilden, blijkt een aantal sleutelfiguren zelf in het corruptie-complot te hebben gezeten.

Maar dan nam de Operatie Lava Jato een merkwaardige wending. Van de behoudsgezinde politici die Dilma’s vel wilden, blijkt een aantal sleutelfiguren zelf in het corruptie-complot te hebben gezeten. De bekendsten zijn Eduardo Cunha die als Kamervoorzitter de procedure begon om president Rousseff af te zetten, de eerder genoemde ex-gouverneur Sergio Cabral maar ook José Serra, minister van Buitenlandse Zaken in de regering van president Temer.

Serra (een kopstuk van de centrum-rechtse PSDB) was in 2010 de tegenstrever van Dilma Rousseff tijdens de presidentsverkiezingen. Odebrecht betaalde hem toen ruim 23 miljoen reais (R$ — of ongeveer 7 miljoen $) via een bankrekening in Zwitserland, terwijl Serra voor zijn kiescampagne maar 2,4 miljoen $ als donatie declareerde [2]. Vanwege het corruptie-schandaal heeft president Temer al zeven excellenties uit zijn regering en enkele naaste raadgevers moeten ontslaan of zien vertrekken, omdat ze in de vetpotten hadden gegraaid.

Het is sinds lang geweten, maar het blijkt nu opnieuw: het Braziliaanse bestel is rot, het draait op een besloten en intiem netwerk van ondernemers en politici die aan elkaar hand- en spandiensten leveren. Pogingen om dat bestel te hervormen, stranden keer op keer op de maneuvers en de sabotage van de Braziliaanse rijke klasse.

Dilma Rousseff beloofde een ingrijpende hervorming van de instellingen tijdens de massale protestdemonstraties in 2013, maar ze kreeg niet de kans er werk van te maken. Vermoedelijk is zij juist daarom uit haar presidentsfunctie ontzet.

Odebrecht koopt straffeloosheid af

Maar het kwam op de agenda dankzij de PMDB van president Temer, de partij die het meest met corruptie is doordrenkt[3]. Dit maneuver ketste af op verzet van andere fracties in het Lagerhuis en nadien op nieuwe massaprotesten op straat.Vlak na Dilma’s afzetting volgde een nieuw maneuver. In het Braziliaanse Lagerhuis werd toen een wetsvoorstel ingediend om met terugwerkende kracht amnestie te geven in dossiers van illegale partijfinanciering. Wie de auteurs waren van het voorstel was onduidelijk.

Eind 2016 was er in het kader van de Operatie Lava Jato tegen 364 individuen of rechtspersonen een onderzoek ingesteld en waren meer dan 80 betrokkenen veroordeeld. Maar veel Brazilianen blijven zich afvragen of het Braziliaanse gerecht echt tot op het bot wil gaan. Het gerecht stelt zich openlijk lankmoedig op tegenover de ondernemingen en hun topkaders. Zij hebben het al over meer dan 40 dossiers op een akkoord gegooid. De deal is dat de verdachten niet langer worden vervolgd als ze bekentenissen afleggen en een afkoopsom betalen.

De omvangrijkste deal tot nu toe is die met de Groep Odebrecht. Omdat er tegen Odebrecht gerechtelijke onderzoeken liepen in Brazilië maar ook in de VS en in Zwitserland, sloot deze groep in december een akkoord met deze drie landen. In de VS verklaarde Odebrecht zich bereid $ 3,5 miljard te betalen als het buiten vervolging werd gesteld.

Odebrecht betaalde in Brazilië 349 miljoen dollar smeergeld, in Mexico 110,5 miljoen dollar en in Ecuador 33,5 miljoen.

Uitgerekend deze “regeling” brengt Lava Jato nu opnieuw in een stroomversnelling. Want 77 verdachte topkaders van Odebrecht legden verklaringen af over hun criminele praktijken. Maar hun verklaringen keren zich nu in een dozijn andere landen opnieuw tegen Odebrecht.

Uit de informatie die het Amerikaanse ministerie van Justitie uit de getuigenverhoren haalde, blijkt dat Odebrecht sinds 2001 en misschien langer op grote schaal met smeergeld zaken doet. In totaal gaat het al over minstens 788 miljoen dollar, uitgekeerd door Odebrecht aan businesspartners in de schaduw [4].

Uit de documenten van Justitie in de VS is nu geweten dat Odebrecht in Brazilië 349 miljoen dollar smeergeld uitkeerde, in Mexico 110,5 miljoen dollar en in Ecuador 33,5 miljoen dollar. Ook het Verenigd Koninkrijk zit in nauwe schoentjes omdat Odebrecht zwart en smeergeld versluisde via de Britse fraudedistricten, et met name de Maagden- en de Kaaimaneilanden [5].

Recessie Brazilië verdiept

Peru, waar Odebrecht 29 miljoen dollar in het zwart besteedde, heeft al maatregelen genomen. Daar mag Odebrecht niet meer meedingen naar openbare contracten. In Ecuador breekt een politieke storm los. De oppositie grijpt de Braziliaanse affaire aan om de progressieve president Rafael Correa te doen wankelen. Dat roept vragen op bij de regeling die Odebrecht en de Amerikaanse Justitie hebben getroffen. Washington houdt de details angstvallig voor zich. Maar via de Odebrecht-regeling wordt wel een lijst van “regimes” geviseerd of gebrandmerkt in de Amerikaanse achtertuin. Dat geeft Washington nieuwe munitie voor het geval het daar diplomatiek of anderszins wil ageren.

De regering-Temer maakte zich de borst nat: Brazilië zou weer met economische groei aanknopen. Het tegendeel is waar.

Voor Brazilië zelf, en afgezien van hoe Lava Jato politiek verder evolueert, is dit schandaal een regelrechte klap. Aan de petroleumfirma Petrobras, waarmee het allemaal begon, zou minstens drie miljard dollar zijn ontstolen. De Braziliaanse ontwikkelingsbank BNDES heeft leningen opgeschort aan tientallen investeringsprojecten, waardoor de economie evenveel impulsen moet missen.

Toen ze de macht greep, maakte de regering-Temer zich de borst nat: met haar zou Brazilië weer met economische groei aanknopen. Het tegendeel is waar, de recessie in Brazilië verdiept, in 2016 zou de handel zijn teruggevallen op het niveau van 2002. De regering legt de bevolking een pakket diep snijdende besparingen op. De gewone Brazilianen moeten de besparingen ondergaan. Anders dan de oligarchen kunnen zij zich niet uitkopen.

Voetnoten

[1] Brazil probes alleged bid rigging of football stadium contracts, Financial Times, 6 december 2016.
[2] Operador de Serra confessa R$ 23 mi na Suíça da Odebrecht para o PSDB, Brasil247, 7 januari 2017.
[3] Brazil Congress’ Sneak Grab at Self-Amnesty Shows the Deep Corruption of Its New Ruling Faction, The Intercept, 20 september 2016.
[4] USA vs Odebrecht SA. Plea agreement, 21 december 2016
[5] Global implications of the Odebrecht corruption scandal. A2GlobalRisk Special Report, Allan & Associates, januari 2017.

Laat een reactie achter

Javascript is vereist om dit formulier te gebruiken.

André Smeets

De auteur van dit artikel vergeet gemakshalve de leden van de arbeiderspartij PT die al een flinke tijd achter tralies doorbrachten wegens corruptie (in het mensalão schandaal) en diegenen die nog steeds opgesloten zitten wegens hun betrokkenheid met het Petrobras schandaal, topfiguren zoals João Vaccari Neto, José Dirceu, Antonio Palocci, Cândido Vaccarezza, Delciodio Amaral en Andre Vargas. De partij beweert tot op vandaag dat het Lava Jato onderzoek (met rechter Sérgio Moro in een hoofdrol) de PT en ex-president als hoofddoel heeft. Anderzijds houden ze ook vol dat de afzetting van Dilma Rousseff een manier was van de elite om een komaf te maken met dat onderzoek. Komaan, dat kan je toch niet ernstig nemen.
Tegen Lula lopen nu 5 aanklachten. Senator Lindbergh (PT) zit ook in nauwe schoentjes, alsmede Gleisi Hoffman (PT) en haar echtgenoot Paulo Bernardo (PT). Ook Humberto Costa (PT) staat op het lijstje van de onderzoekers.
Het getuigt van erg veel onwil om dit allemaal onbespreekbaar te laten in een artikel over corruptie in Brazilië, een plaag waar geen onderscheid kan gemaakt worden tussen politieke strekkingen. Het gaat zover dat de PT vrijwel door alle Brazilianen geassocieerd wordt met corruptie, en daarvoor ook massaal afgestraft werd bij de jongste verkiezingen (gemeentelijk). Meer specifiek: de PT had voor die verkiezingen (in oktober 2016) 630 burgemeesters in Brazilië, na de verkiezingen slechts 256.
En wat die recessie betreft: het zou MO sieren om wat dieper in te gaan op de oorzaken van die recessie en in hoeverre de incompetentie van Dilma Rousseff en haar regering daartoe bijdroeg, dit terwijl het in omringende landen beter gaat (behalve Venezuala, hoe zou dat nu komen).

Bert Laon

Ik kan de gedachtengangen van Raf Custers ook niet altijd volgen. Het is heel kinderlijk allemaal. Zijn analyse komt ongeveer hierop neer: alle Braziliaanse politici zijn corrupt. Gezien dat gegeven heeft Brazilië beter linkse corrupte politici dan rechtse corrupte politici, want de linkse zijn uiteindelijk toch beter, omdat ze het goed voorhebben met het volk. Tja.

De Braziliaanse kiezers en publieke opinie denent er duidelijk anders over. De afzetting van Dilma Roussef werd door een grote meerderheid van het volk gesteund, zo bleek uit opiniepeilingen.

André Smeets

Inderdaad kinderlijk. Wie in Brazilië woont kent de werkelijkheid. Dat oligargen (en grote bedrijven als Odebrecht) nog steeds hun wil proberen op te leggen aan de samenleving is niet onjuist. Onjuist is het verzwijgen van dergelijke praktijken door links Brazilië. Het is gemakkelijk om artikelen uit de buitenlandse pers te vertalen, klaar is kees. Maar die zijn wel bijzonder onvolledig Mr. Custers. Na een links bewind van 13 jaar door de clan Lula/Dilma is er nog steeds geen beterschap wat betreft de openbare gezondheidszorg, opvoeding, strafwetgeving of een ingrijpende hervorming van de instellingen, ook al maakte Dilma Rousseff haar borst nat, bewerende dat dit zou aangepakt worden. Geen tijd? Komaan meneer Custers, 13 jaar is meer dan 1 decennium nietwaar. De voornaamste reden voor de afzetting van Dilma is haar ontstellend gebrek aan bekwaamheid, gebrek aan communicatie met de wetgevers, een torenhoge arrogantie (kenmerkend voor links Brazilië) en een reeks beslissingen die de economie van Brazilië naar de vaantjes hielp. Een overgrote meerderheid van de Braziliaanse bevolking wenste haar aftreden, iets wat ze zelf weigerde in te zien. Uiteindelijk werd ze gedwongen in een impeachment proces dat alle regels van de constitutie volgde. En wat Odebrecht betreft: ex-president Lula was een van de belangrijkste lobbyers, niet in het minst in Afrika waar grote contracten werden afgesloten. Meent u nu echt dat Lula daar niet voor “beloond” werd Mr. Custers? Komaan, zo naïef kan niemand zijn. Wees aub volledig in uw verhalen en haal ook de balk uit de ogen van links Brazilië wanneer u (terecht) zit te prutsen met de enorme splinters in de ogen van rechts Brazilië. Pas dan zal u geloofwaardig overkomen.

Bert Laon

U blijkt goed geinformeerd over de situatie ter plaatse.

Ik wil enkel toevoegen dat Lula noch Dilma iets gedaan hebben om het knettergekke, uiterst kostelijke en onhoudbare pensioenstelsel te hervormen.

Evenmin hebben Lula of Dilma iets gedaan aan de verstikkende bureaucratie die het ondernemerschap fnuikt. Volgens de Wereldbank staat Brazilië op de 123ste plaats in de ranglijst van de beste landen om zaken te doen. Een bedrijf opstarten in Brazilië vereist het doorlopen van een bureaucratische procedure met maar liefst 11 stappen, die in totaal een doorlooptijd van 101,5 dagen vereisen, zie: http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/brazil

 

 

André Smeets

Ik woon & werk al 17 jaar in Brazilië. En over bedrijven opstarten kan ik een woordje meepraten, een bureaucratische koers met veel hindernissen. Veel te veel.

LEES OOK

Biberbaer (cc: 0)
De Braziliaanse scheepsindustrie behoorde destijds tot de wereldtop, maar vandaag heeft ze het moeilijker dan ooit. Nooit was de werkloosheid op de scheepswerven zo groot.
Agência Brasília (CC BY 2.0)
Brazilië laat straks de VS achter zich en wordt de grootste sojaproducent ter wereld. Ook de groei in de maïsproductie zal voornamelijk uit Latijns-Amerika komen.
Jefferson Rudy/Agência Senado (CC BY 2.0)
Beter een onopvallende president, zonder ervaring bovendien, dan een die de chaos nog groter maakt. Die gedachte klinkt steeds luider in de Braziliaanse politiek.
U.S. Department of Agriculture (CC0)
De Verenigde Staten zijn gestopt met het importeren van Braziliaans rundvlees. Brazilië is een van de grootste rundvleesproducenten in de wereld.

Meest recent van Raf Custers

© Reuters
Harde feiten en valse berichten over steenkool
Mijnwerkers, kolenboeren en steenkoolgrootverbruikers: één front! Het gemeenschappelijke belang van dit vreemde monsterverbond: ze willen hun zwarte industrie tegen elke prijs draaiende houden.
© Reuters/Guadalupe Pardo
Belandt afval Nyrstar in drinkwater van Lima na aanhoudend noodweer?
In Peru is opnieuw deining ontstaan over installaties van de Belgische mijnbouwonderneming Nyrstar.
© Raf Custers
Steenkoolmijn El Cerrejon: Slokop in woestijngebied
El Cerrejon mag dan wel een van de grootste steenkoolmijnen ter wereld zijn, voor de omliggende bewoners is de aanwezigheid van het bedrijf geen zegen.
© Raf Custers
‘Zwijg, bitch! Denk aan je kinderen’
In haar dertigjarig bestaan expandeerde de El Cerrejon-mijn in het noorden van Colombia tot de grootste producent van steenkool in Latijns-Amerika.
Nooit meer tonen X

Ontdek

MO*nieuwsbrieven

Schrijf je in op onze gratis nieuwsbrieven en blijf op de hoogte van het belangrijkste mondiaal nieuws.

Facebook/Twitter

Blijf op de hoogte van het belangrijkste mondiaal nieuws.

MO*magazine

Abonneer je op ons unieke kwartaalmagazine voor slechts € 28.

Een abonnement nemen

MO*papers

Abonneer je op de gratis digitale achtergronddossiers (pdf) over actuele mondiale thema’s.