Corruptieschandalen overschaduwen Guatemalteekse verkiezingen

Zondag 6 september trekken de Guatemalteken naar de stembus. Ze kiezen dan een nieuwe president en parlement maar of dit de democratie zal redden, is de vraag. Al maanden komen de Guatemalteken op straat om te protesteren tegen een regering die draait op corruptie en maffiapraktijken. Ze eisen dat hun president aftreedt en berecht wordt. Ook deze week worden er nog acties gepland.

Alma De Walsche

MO*redactie
Latijns-Amerika & ecologie
26 augustus 2015

Al sinds april komen de Guatemalteken onafgebroken op straat om te protesteren tegen de corruptieschandalen waarin hun politici verwikkeld zitten.
Sommigen maken zelfs gewag van een Centraal-Amerikaanse Lente die dit voorjaar in Guatemala ontloken is. 

© Arne Gillis
President Molina op stap tijdens de verkiezingscammpagne
© Arne Gillis

De Lijn

Die is op gang gebracht door een golf van verontwaardiging nadat de VN-Commissie tegen Straffeloosheid (CICIG)  en het Openbaar Ministerie op 16 april het beruchte schandaal van La Linea bekend maakten. Functionarissen uit de hoogste kringen bleken verwikkeld te zijn in een corruptieschandaal met douanetarieven, waarbij ook de belastingdienst SAT (Superintendencia de la Administracion Tributaria) betrokken was.

De schandalen leggen de intense verwevenheid bloot van de overheid met de drugsnetwerken en de georganiseerde misdaad

Dat bleek slechts een top van de ijsberg. In mei pakten CICIG en het Openbaar Ministerie uit met een volgend schandaal, dit keer bij het Instituut voor Sociale Zekerheid IGSS, over een omkoopschandaal met een Mexicaans bedrijf voor dialyse-toestellen. En in juni nog eens, dit keer bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken over geld van het politiebudget dat via een fictief consortium naar Panama was doorgesluisd.

De schandalen leggen de intense verwevenheid bloot van de overheid met de drugsnetwerken en de georganiseerde misdaad, die naar believen spookfirma’s opricht, politieke campagnes financiert en kandidaten naar voor schuift.

De kopstukken

Tientallen functionarissen zijn de afgelopen maanden uit hun ambt gezet en de directeur van de Centrale Bank is onder druk van de protesten afgetreden, net als vicepresident Roxana Baldetti. Maar vrijdag kwam het Openbaar Ministerie met effectieve bewijzen van betrokkenheid van Baldetti en werd de ex-vicepresident zonder uitstel gevangen genomen.

Meer zelfs, het Openbaar Ministerie en Cicig kwamen met bewijzen dat de president zelf de leidende rol speelde in het La Linea-schandaal. Uit alle onderzochte documenten en afgeluisterde telefoongesprekken bleek hij de zogenaamde “Nummer 1” in La Linea en Baldetti de “Nummer 2”.

De angst voorbij

Guatemala gaat al decennia gebukt onder corruptie en straffeloosheid maar wat er de afgelopen maanden naar boven is gekomen, tart elke verbeelding. De Guatemalteken zijn het zat. Met behulp van de sociale media onder #RenunciaYa of #GuatemalaDecide zijn ze massaal op straat gekomen. Leiders van sociale organisaties, studenten, boerenbewegingen, de kerk en de ondernemersverenigingen: allen willen ze transparantie en verantwoording.

Eric Walter (CC by-sa 4.0)
Op 30 mei eisten duizenden betogers het aftreden van president Molina.
Eric Walter (CC by-sa 4.0)

Ook de aartsbisschop van Guatemala stad, Oscar Julio Vian, sprak zich duidelijk uit tegen de president en voor de manifestanten op straat. In zijn homilie vroeg hij zich af hoe het kan dat iemand die de pretentie heeft de natie te leiden, de eerste is om de wetten te overtreden. De aartsbisschop bemoedigde de betogers om te blijven doorgaan met de protesten tegen de corruptie.

President Molina geeft de corruptiefeiten toe, maar niet zijn eigen cruciale rol daarin.

Zelfs CACIF, de koepel van bedrijfsleiders met vertegenwoordigers uit de landbouwsector, de handel, industrie en financiën, is verontwaardigd en eist het aftreden van de president. Hun voorzitter Jorge Briz Abularach stelt dat zo’n president onmogelijk hun land en hun belangen kan vertegenwoordigen.

Voor het eerst sinds het einde van de burgeroorlog en de terugkeer naar de democratie in 1985, hebben de Guatemalteken de angst doorbroken.

Toen Pérez Molina afgelopen zondag een toespraak gaf als reactie op de beschuldigingen van het Openbaar Ministerie, verwachtte men dat hij zijn aftreden zou aankondigen maar geen haar op zijn hoofd dat daaraan denkt.  Hij geeft de corruptiefeiten toe, maar niet zijn eigen cruciale rol daarin. Daarom dat de druk wordt opgevoerd.  Actievoerders van “Guatemala Basta Ya” komen deze dagen op straat om het aftreden van de president te eisen, zodat hij kan berecht worden. 

Kiezen of niet kiezen 

In heel de chaos van de afgelopen maanden, zijn er nogal wat stemmen opgegaan voor uitstel van de verkiezingen. De manifestanten vragen dat er een hervorming komt van het kiessysteem en van de partijfinanciering. Anderen stellen een Grondwetgevende Vergadering voor om tot een nieuwe grondwet te komen. Omdat deze fundamentele hervormingen niet haalbaar zijn op de korte termijn, acht men het beter de verkiezingen toch te laten doorgaan en zo een nog grotere chaos te vermijden. 

Als alles verloopt zoals gepland, trekken de Guatemalteken zondag 6 september naar de stembus om een nieuwe president en vicepresident te kiezen, 158 volksvertegenwoordigers, 20 vertegenwoordigers voor het Centraal-Amerikaanse parlement Parlacen) en 338 gemeentelijke autoriteiten, voor een mandaat dat loopt van 2016 tot 2020. 

Eric Walter (CC by-sa 4.0)
Manuel Baldizón en Edgar Barquín zijn de belangrijkste kandidaten in de presidentsrace. Maar tijdens de manifestaties is ook Baldizón de kop van jut
Eric Walter (CC by-sa 4.0)

De belangrijkste kandidaten in de presidentsrace zijn Manuel Baldizón en Edgar Barquín, kandidaat president en vicepresident voor de belangrijkste oppositiepartij Lider (Libertad Democrática Renovada) die echter evengoed bij het corruptieschandaal is betrokken. Baldizón leidt de peilingen.

Andere kandidaten zijn Sandra Torres, de vrouw van voormalig president Alvaro Colom, voor UNE (Unidad Nacional de la Esperanza), met als kandidaat vicepresident de ondernemer Mario Leal. Ook Zury Ríos, dochter van de veroordeelde general José Efraín Ríos Montt, president in de burgeroorlog van 1982-1983, dingt mee naar het hoogste ambt, met als running mate de zakenman Cromwell Cuestas.

De partij van Otto Pérez Molina zelf, de PP (Partido Patriota) heeft nog geen kandidaat. Normaal zou de gewezen minister van Communicatie Alejandro Sinibaldi zich kandidaat stellen, maar die heeft zijn ontslag gegeven, naar verluidt omwille van discussies met de gearresteerde vicepresident Baldetti.

© Arne Gillis
Verkiezingsmeeting van vicepresident Baldetti, die ondertussen gearresteerd is op verdenking van corruptie
© Arne Gillis

En dan wordt alles nieuw?

De uitdagingen voor Guatemala zijn immens. De land gaat niet alleen gebukt onder corruptie en een zwakke democratie, het wordt ook verteerd door drugs- en bendegeweld. In 1996 werden er vredesakkoorden ondertekend, die een einde moesten stellen aan een burgeroorlog die vooral bij de  inheemse maya-bevolking tienduizenden slachtoffers heeft geëist.

Tot op vandaag zijn de meeste onderdelen van dat akkoord dode letter gebleven.

Tot op vandaag zijn de meeste onderdelen van dat akkoord dode letter gebleven. Een echte landhervorming laat nog steeds op zich wachten, in de plaats kwam er het neoliberale model dat als een pletwals over het land rolt en alle interessante regio’s opzuigt in concessies voor economische infrastructuur- en energieprojecten. De stem van de inheemsen, 39 procent van de bevolking, vindt daarin nauwelijks gehoor. 

53,7 procent van de bevolking leeft in armoede, vooral de gemeenschappen op het platteland. In 2006 was dat 51 procent. Guatemala staat op 125 in de ranglijst van de Human Development Index, dat is 10 plaatsen onder El Salvador, niet echt een rijk land.

Vraag is of de huidige omwenteling een nieuw begin kan inluiden.

Laat een reactie achter

Javascript is vereist om dit formulier te gebruiken.

Valerie

Gisteren, 1.09.2015, is de president zijn immuniteit verloren. Hij zal nu dus ook voor de rechter verschijnen. Ook gisteren viel de elektriciteit in het hele land uit. Wellicht wilde men zo tegenhouden dat deze informatie naar de buitenwereld zou lekken.
Zondag zijn er de verkiezingen. Maar de Guatemalteken willen eigenlijk niet stemmen. Dit omdat er geen geloof is dat de huidige kandidaten verbetering zullen brengen of in de partijen. De burgers zullen daarom zondag massaal in het zwart gekleed naar de stembussen trekken.

Het zijn historische tijden voor het land. Ik ben blij dat er eindelijk over geschreven wordt!

Meer uit het dossier De Guatemalteekse Lente

© Delmi Arriaza
Op 14 januari 2016 neemt Jimmy Morales (46), de man die Guatemala leerde lachen, zijn taak als president op. ‘Een nieuwkomer in de politiek. Een paljas,’ zo wordt er gereageerd.
Alma De Walsche (CC by-nc-nd 2.0)
Afgelopen zondag kozen de Guatemalteken de cabaretier Jimmy Morales tot nieuwe president.
Rosendo Castillo Azurdia / Flickr (CC by 2.0)
Op de vooravond van de presidentsverkiezingen, stapt president Otto Pérez Molina op onder druk van aanhoudende protesten.
© Solel Boneh
De dorpen Yalambojoch en Aguacate, in het noorden van de gemeente Nentón, houden al jaren stand in hun strijd tegen de aanleg van de Franja Transversal del Norte (FTN), de snelweg die het noorden v

Meest recent van Alma De Walsche

going_down (CC BY-NC 2.0)
Trump pleegt gewelddadige klimaataanslag. Miljoenen levens staan op het spel.
De Amerikaanse president Trump heeft gezegd dat de VS uit het klimaatakkoord stappen.
© Liesbeth Driessen
Martha Nussbaum: ‘Mensen moeten in hun hart beroerd worden om verder te kijken dan het eigenbelang’
Martha Nussbaum is niet alleen een van de beroemdste filosofen van onze tijd, ze is ook een van de noodzakelijkste.
CC World Water Week (CC BY 2.0)
Joan Clos: ‘Rechtvaardige steden zijn ook meer productieve steden’
Maandag 17 oktober begint in Quito, Ecuador, de Habitat-conferentie over duurzame steden.
Eneas De Troya (CC BY 2.0)
Spanje: Een toekomst maken in een systeem zonder toekomst
De crisis van 2008 hakte zwaar in op Spanje. Vooral jongeren werden zwaar getroffen.
Nooit meer tonen X

Ontdek

MO*nieuwsbrieven

Schrijf je in op onze gratis nieuwsbrieven en blijf op de hoogte van het belangrijkste mondiaal nieuws.

Facebook/Twitter

Blijf op de hoogte van het belangrijkste mondiaal nieuws.

MO*magazine

Abonneer je op ons unieke kwartaalmagazine voor slechts € 28.

Een abonnement nemen

MO*papers

Abonneer je op de gratis digitale achtergronddossiers (pdf) over actuele mondiale thema’s.