Van Ypersele: 'Nog discussiëren met klimaatsceptici is tijdverspilling'

Het laatste rapport van het VN-Klimaatpanel (IPCC) zou de onderhandelaars op de VN-Klimaatconferentie, eind november in Warschau, een duw in de rug moeten geven. Zal de wereld eindelijk in actie schieten? MO* vroeg het aan Jean-Pascal van Ypersele, klimatoloog aan de UCL en ondervoorzitter van het IPCC.

  • Dieter Telemans Jean-Pascale van Ypersele voor een fresco van Claude Rahir. Het stelt de Big Bang voor en hangt in het Research Center Georges Lemaître, geneomd naar de auteur van de Bing Bang-theorie. Dieter Telemans

Alma De Walsche

MO*redactie
Latijns-Amerika & ecologie
30 oktober 2013

Al meer dan twintig jaar wordt de opwarming van de aarde door honderden wetenschappers gemonitord en in kaart gebracht. Ook het vijfde IPCC-rapport –waarvan het eerste deel eind september in Stockholm werd gepubliceerd– bevestigt met nog meer zekerheid dat de opwarming zich gestaag doorzet en dat de mens daarvoor verantwoordelijk is.

Wanneer ik van Ypersele ontmoet aan de UCL, is hij net terug uit Stockholm. Vijf dagen lang is daar bijna dag en nacht gediscussieerd over de ‘Samenvatting voor Beleidsmakers’. Klimaatwetenschappers gaan nu eenmaal niet over een nacht ijs. En eens de bewijzen zonneklaar zijn, willen ze ook dat politici hun verantwoordelijkheid nemen.

Die politieke dimensie is voor van Ypersele bijna even belangrijk als zijn wetenschappelijk werk. Van kindsbeen af werd hij gedreven door twee grote passies. De interesse voor de politiek, die kreeg hij van thuis uit mee. Zijn vader was adjunct-kabinetschef van voormalig premier Théo Lefèvre en zijn overgrootvader was zelf eerste minister in 1920. Daarnaast is er van Ypersele’s passie voor het heelal en de wetenschap. Op zijn veertiende werd hij lid van de Astronomische Kring van Brussel. Vandaag is hij ondervoorzitter van het IPCC en, tussen de internationale conferenties door, professor Klimatologie en Milieuwetenschappen aan de UCL.

De dagen voor de publicatie is er verwarring gezaaid in de media door het bericht dat ‘de opwarming de afgelopen vijftien jaar is stilgevallen’, dat er een soort “pauzeknop” is aangesprongen in het systeem. Hoe moeten we die boodschap begrijpen? Van Ypersele legt rustig uit wat er precies aan de gang is: ‘Het bericht heeft betrekking op één paragraaf uit het hele rapport, die door de klimaatsceptici uit zijn context is gerukt. Voor het rapport is het echter van belang alle metingen in kaart te brengen. We zien effectief een kleine vertraging in de opwarming voor de periode van vijftien jaar die begint in 1998. Daar moeten twee dingen bij verduidelijkt worden: 1998 was een jaar met een heel sterk El Niño-fenomeen, het sterkste in decennia, en dus vertekent het enigszins de werkelijkheid als we dit als referentiepunt nemen.

‘Bovendien zijn zulke fluctuaties niet abnormaal. Klimaat kan je ook niet meten over vijftien jaar; het is gedefinieerd over een periode van dertig jaar. Een ander element is dat negentig procent van de opgeslagen extra energie in het klimaatsysteem (door de uitstoot van broeikasgassen) tussen 1971 en 2010 is geabsorbeerd door de oceanen. De oceaan is een zeer groot reservoir van warmte. Een kleine fluctuatie in de temperatuur van de oceanen kan zeer grote gevolgen hebben voor de atmosferische temperaturen. De oceaan kan die warmte later weer afgeven. Dat is wat er met El Niño gebeurde: een groot deel van de tropische Stille Oceaan wordt warmer, vooral in het oostelijk deel, en wanneer de warmte van de oceaan terugkomt naar de atmosfeer, heeft dat een grote invloed op de atmosferische temperatuur. Wellicht zullen de oceanen over enkele jaren die warmte opnieuw afgeven, over drie jaar, vijf jaar, tien jaar misschien. Het gaat dus om een fluctuatie in het systeem. Dit patroon betekent zeker niet het einde van de opwarming. De afgelopen vier decennia was elk decennium warmer dan het voorgaande.’

Het nieuwe rapport stelt ‘met 95 procent zekerheid’ dat de aarde opwarmt ten gevolge van menselijke activiteiten. Wisten we dat ook al niet in het vorige rapport in 2007?

Van Ypersele: Toen wisten we dat met 90 procent zekerheid. Is dat een groot verschil? Ja en neen. Als je de straat wil oversteken en er is negentig procent kans dat je aangereden wordt, dan volstaat dat om niet over te steken. Een groot verschil is het dus niet. Je kan het echter ook omgekeerd bekijken: de onzekerheid is kleiner geworden met een factor twee. De tien procent onzekerheid is gereduceerd tot vijf procent. Dat betekent dat de kernbevindingen van het vorige rapport nog eens bevestigd zijn. Nieuw is ook dat de cijfers over het stijgen van de zeespiegel in dit rapport vollediger zijn. In de vorige rapporten was de invloed van de ijskappen niet meegerekend. Opmerkelijk is ook dat de cijfers over de stijging van de zeespiegel –van dertig centimeter tot een meter in 2100– precies dezelfde zijn als die in het eerste rapport van 1990.

Wat is voor u de kern van het nieuwe VN-Klimaatrapport?

Van Ypersele: Als we doorgaan met business as usual, komen we tegen het einde van de eeuw aan een opwarming van 4,8 graden. Als wij onder de twee graden opwarming willen blijven, moeten we onder de biljoen ton koolstof in de atmosfeer blijven. We zitten vandaag al aan 500 miljard ton –de helft dus. Naarmate de opwarming vordert, komen daar door het smelten van de permafrost nog methaan en CO2 bij. Dat versterkt het proces nog; de nog beschikbare ruimte zal zo sneller opgebruikt zijn. We moeten dus volledig stoppen met fossiele brandstoffen te gebruiken, zo vlug mogelijk. We kunnen onmogelijk alle beschikbare voorraden fossiele brandstoffen opgebruiken. Het is de eerste keer dat er zo’n duidelijke grens gesteld is, die ook door alle regeringen van de wereld aanvaard is.

Is het nog realistisch om de opwarming onder die twee graden te houden?

Van Ypersele: Het derde deel van ons nieuwe rapport gaat hier in detail op in. Het zal in april 2014 verschijnen en focust op mitigatie. Maar indirect staan er ook al aanwijzingen in het eerste deel van ons rapport. Vier scenario’s worden aangereikt. Een van die vier is het scenario zonder klimaatbeleid, waarbij de temperatuur tot boven de vier graden zal stijgen. De drie andere zijn stabilisatiescenario’s, op basis van klimaatbeleid. Het laagste scenario geeft tegen het einde van de eeuw een stabilisatie waarbij de temperatuurstijging onder de twee graden blijft. Dit scenario wordt als technologisch realistisch beschouwd, maar dat impliceert dan wel de opvang en opslag van koolstof en de inzet van biomassa –algen kweken bijvoorbeeld. Wat niet in het rapport staat maar wat je tussen de lijnen kan lezen, is dat dit alleen mogelijk is áls er voldoende politieke wil is. En ook dat is een groot vraagteken.

Dagenlang is vergaderd alvorens het eerste deel van jullie rapport vrij te geven en er zijn liefst 55.000 commentaren in verwerkt. Wat zijn de hete hangijzers? En is het eindresultaat nog wel betrouwbaar?

Van Ypersele: In dit document heeft de wetenschap het laatste woord, daar wordt niet aan getornd. De geloofwaardigheid van de onderzoekers staat hiermee op het spel. De wetenschappers zullen nooit een vervorming van de onderzoeksresultaten aanvaarden. Maar dat wil niet zeggen dat regeringen niet proberen (zie kaderstuk, adw). Er zijn effectief regeringen die erop aandringen om de onzekerheden meer zichtbaar te maken in de slottekst, maar ze kunnen er geen nieuwe uitvinden. Het gaat sowieso om onzekerheden die in het rapport zelf aanwezig zijn. Door onze manier van werken –rekening houden met al die gevoeligheden en alle commentaren– ontstaat een interactie die de relatie tussen wetenschappers en beleidsmakers van alle VN-lidstaten rijker maakt. Dankzij de dialoog wordt de tekst toegankelijk en beter, maar zonder de wetenschap te vervormen.

Achter de schermen

‘Als dit geen alarmbel is, weet ik niet meer wat er wel een gaat zijn. Als er ooit een thema is dat sterkere samenwerking, partnership en toegewijde diplomatie vereist, dan is het wel dit.’ (John Kerry, Amerikaans minister van Buitenlandse Zaken, in een reactie op het nieuwe rapport van het VN-Klimaatpanel)
Tijdens de onderhandelingen van het VN-Klimaatpanel in Stockholm over de beleidsaanbevelingen is ook druk gelobbyd. Zo is Saoedi-Arabië herhaaldelijk tussengekomen om onzekerheden in het rapport te benadrukken en de term ‘opwarming’ zoveel mogelijk te vermijden. Gesteund door Venezuela vroeg het ook om niet alleen fossiele brandstoffen aan te wijzen als bron van CO2 maar ook andere broeikasgassen te vernoemen die de opwarming veroorzaken, zoals methaan en N2O.

De zin ‘opwarming is ondubbelzinnig en sinds 1950 zijn heel wat van de geobserveerde veranderingen ongezien sinds decennia tot millennia’ vond Saoedi Arabië te alarmistisch. Het vroeg om te verwijzen naar het jaar 1850 in plaats van 1950 en het was ook op vraag van Saoedi-Arabië dat er een verwijzing kwam in de ‘Samenvatting voor Beleidsmakers’ over de vertraging van de opwarming in de periode 1998-2012.

Canada, dat volop olie onttrekt uit zijn teerzanden, stelde dan weer bij de observaties over het klimaat, dat in de toekomst andere factoren dan “opwarming” moeten benadrukt worden wanneer gesproken wordt over het klimaatsysteem. Rusland ijverde dan weer voor het gebruik van de term “klimaatverandering” in plaats van “opwarming van het klimaat”, en lobbyde hard om een erkenning van “geoengineering” als oplossing voor het klimaatprobleem te krijgen.

Zo’n rapport is op zich al conservatief, de cijfers zijn al enkele jaren oud.

Van Ypersele: Het kan ook niet anders dan conservatief zijn, met alle filteringen die het onderging. Maar de eindbevindingen zijn wel aanvaard door alle landen, inclusief Rusland en Saoedi-Arabië. Dat is heel belangrijk, het rapport is zeer solied. Als we over deze gegevens al geen controverse meer moeten hebben, is dat een zeer belangrijke basis. Daarom ook heeft het VN-Klimaatpanel besloten geen debatten meer aan te gaan met klimaatsceptici over wetenschap. Het debat moet nu gaan over de oplossingen.

Toch blijven de sceptici nog heel actief –denk aan de berichtgeving over de “pauzeknop”.

Van Ypersele: Dat is waarom ik vorige zondag niet ben ingegaan op de vraag van het RTBF-programma Mise au Point (vergelijkbaar met De Zevende Dag, adw) om in debat te treden met een collega-chemicus van de UCL, Istvan Markó. Het is tijdverspilling om met zo iemand in debat te gaan voor een publiek dat daar niet op een wetenschappelijke manier mee bezig is. Ik ga het debat over wetenschappelijke vragen niet uit de weg, maar dan moet het wel gevoerd worden in een wetenschappelijk kader, in vergaderingen met wetenschappers. Als je een wetenschap hebt die zo stevig gefundeerd is, door honderden wetenschappers onderzocht, en wanneer het resultaat aanvaard is door alle regeringen van de wereld, neen, dan heb ik geen tijd meer om hierover nog in debat te gaan met een klimaatondeskundige die twijfel zaait.

Is dit rapport nu een belangrijke ondersteuning voor de klimaatconferentie van Warschau?

Van Ypersele: Ik kan dat niet voorspellen maar laat het ons hopen. Het argument dat er een pauze is gevallen in de opwarming hebben we voldoende gecounterd, denk ik. Dat mag het debat niet meer verstoren. En de grafiek die aangeeft hoeveel ruimte er ons nog rest om onder de 2°C te blijven, zal gevolgen hebben. Dat besef zal een culturele schok veroorzaken. We kunnen niet langer fossiele brandstoffen blijven gebruiken. We kunnen zelfs niet meer opgebruiken wat nu voorhanden is. Dat heeft zijn gevolgen voor de brandstoffenindustrie. Er ligt nu een taart op tafel –geen twee of drie maar één– van duizend miljard ton koolstof. Meer dan de helft van die taart is opgegeten in 200 jaar tijd. En er komen mogelijk nog onverwachte mee-eters, zoals methaan uit de permafrost.

Het gevecht om het resterende deel zal nog heviger worden.

Van Ypersele: Dat gaat inderdaad heel moeilijk zijn. Er zal nog heel wat gediscussieerd worden tussen India, China, Brazilië en de rijke landen. De contouren zijn heel duidelijk maar of dit de onderhandelingen makkelijker maakt, is niet zo zeker.

Is het nog zinvol om alles te zetten op een globaal akkoord? Zal een pragmatische aanpak met “vrijwillige inspanningen” en een coalition of the willing niet sneller werken?

Van Ypersele: Mondiale onderhandelingen blijven heel belangrijk, opdat er op een dag –op de klimaatconferentie van Parijs in 2015 of later– een echte sterke overeenkomst komt om de emissies te reduceren, mét de steun van alle landen. Tot het zover is, zijn gedeeltelijke afspraken en lokale en regionale initiatieven zeer belangrijk. Door de kracht van het voorbeeld kunnen zij het proces vooruitstuwen en een tussenstap vormen voor de grotere schaal. Maar het zou een vergissing zijn te denken dat we de mondiale onderhandelingen kunnen vervangen door lokale of bilaterale initiatieven. Het is ook heel belangrijk om een level-playing field (een gelijke uitgangspositie voor alle betrokkenen, adw) te hebben. Dat is een uitdrukking die de bedrijfswereld altijd gebruikt maar ze hebben hier een punt. Je moet gelijke spelregels hanteren want als er te grote verschillen zijn tussen investeringen op de ene plaats en investeringen elders, dan zal dat economisch moeilijk houdbaar zijn of zullen vernieuwende initiatieven altijd klein blijven of overkop gaan. Het is ook belangrijk dat er een correctere prijs komt voor koolstofdioxide uitstoot, die geldt over een bredere regio dan alleen Europa of de kleine Kyotoclub. Zo zouden meer mensen de atmosfeer niet langer als een gratis vuilnisbak beschouwen.

Welke moeilijk te ontwarren knopen verwacht u voor de conferentie?

Van Ypersele: Landen willen hun eigen belangen op de korte termijn verdedigen, terwijl het gaat om een probleem dat alle landen van de wereld treft en over de lange termijn. Daar is een grote discrepantie tussen.

De andere moeilijkheid is de financiële en economische context van vandaag. De prioriteit voor vele landen is om de economie terug aan te zwengelen en niet om het klimaatprobleem aan te pakken. De uitdaging is om ten minste deze twee obstakels te overwinnen.

Dat zijn evenwel de obstakels van de afgelopen drie jaar, het is een heel moeilijk gegeven.

Laat een reactie achter

Javascript is vereist om dit formulier te gebruiken.

Klijn

Zijn jullie helemaal van de put gerukt dit is een direct gevolg van AGENDA 21 er is geen enkel bewijs dat de mens al deze opwarming veroorzaakt ! Dat de mens invloed heeft is wat anders maar de oorzaak van de opwarming ligt voor het grootste deel aan ons zonnestelsel die heeft namelijk veel meer invloed dan ons kleine wereldje ! Deze mr Ypersele probeert de blaam bij ons neer te leggen zodat AGENDA 21 kan worden uitgevoerd . Hij probeert ons te NAAIEN . We worden met z’n allen op een verschrikkelijke manier in de zeik genomen . Iedereen die hier in tuint is overgeleverd aan de macht van de aller rijkste en hun snode plannen voor een nieuwe wereld orde . Zoek het maar op AGENDA 21 er word al 10 tallen jaren gewerkt om deze verlammende agenda in werk te stellen . ZE WILLEN DE BLAAM BIJ ONS LEGGEN. WATCH THEY WANT TO BLAME YOU

Magda Brijssinck

Klijn lijkt me een van de vele mensen die hun vreselijke angst willen wegduwen door te gaan schelden en luid te roepen dat het niet waar is. Als klein individu wachten we met spanning de beslissingen af die door de groten der aarde worden genomen, maar helemaal machteloos zijn we niet. Denk aan die almaar groeiende initiatieven van onderop – wereldwijd - van groepen mensen die wel degelijk een verschil maken. Het is nodig dat we de Klijnen een hart onder de riem steken en hen betrekken bij die hoopvolle initiatieven. De politieke leiders, van wie we vragen dat ze hun verantwoordelijkheid nemen, worden nog altijd door ons verkozen. Laten wij daarom onze kop niet in het zand steken.

Vincent Brunott

Waarom het meten van de klimaatverandering over periodes van 30 jaar een accurate manier van meten zou zijn wordt niet onderbouwd. Het lijkt een losse flodder die Van Ypersele afvuurt op klimaatsceptici die op de pauzeknop wijzen. Waarom 30 jaar? Waarom niet honderd jaar? Of Duizend? Of worden er dan te veel pauzeknoppen zichtbaar… Dat de mens een grote invloed heeft op het milieu en daarmee ook op het klimaat is duidelijk. Dat we daarvoor zouden moeten vertrouwen op zogenaamde wetenschappers die altijd weer beweren dat ze het bij het rechte eind hebben totdat hun zogenaamde kennis door de geschiedenis is achterhaald, is gezien de in het verleden behaalde resultaten sterk af te raden, vooral ook als het om zogenaamde oplossingen gaat. Vroeger werden kerncentrales, DDT, en zachte plastics door ‘wetenschappers’ als voorbeeldige oplossingen bestempeld en nu moeten we geloven dat bio-brandstof en genetische manipulatie prachtige oplossingen zijn… Veel beter is het om eerlijk te zijn in plaats van zogenaamd wetenschappelijk. Als je door een stad wandelt en daar de uitstoot inademt van het gemotoriseerde verkeer kun je onmogelijk oprecht beweren dat je frisse lucht inademt die je goed doet. En zo barst het voor elk individu in het dagelijks leven van de signalen dat er overal om ons heen gezondheidsbedreigingen zijn die we zelf veroorzaken. De apotheek, antibiotica, chemokuren, bestraling en chirurgie houden ons tamelijk lang overeind maar gezond zijn we gemiddeld genomen niet. Wat ons tegenhoudt zijn niet de belangen van grote bedrijven maar de gewenning aan leefstijlen, samenlevingsvormen en een enorme onwil om ons voor te stellen dat we het allemaal heel anders zouden kunnen doen. Ons wordt ingestampt dat we elkaars concurrenten zijn, dat kapitalisme tot welvaart en welzijn leidt, dat samenwerking alleen maar deugt binnen een groep die andere groepen bestrijdt, dat een door het grote bedrijfsleven benutte en door de politiek gereguleerde vrije markt het grote globale heil is en dat we hier in het westen vrij zijn. Als we al die indoctrinatie die we slaperig aan elkaar doorgeven en tot cultuur geworden is niet te boven komen zijn duizenden Van Yperseles niet in staat om ook maar het minste positieve verschil te maken. Die zijn dan hooguit goed om ons te laten geloven dat bedrijfsleven en politiek, aangestuurd door wetenschap, tenslotte met oplossingen zullen komen… En als we die indoctrinatie wél te boven komen en gaan leven naar wat we eigenlijk heel goed weten, zal blijken dat we al die Van Yperseles helemaal niet nodig hebben…

LEES OOK

cclark395 (CC BY-NC 2.0)
De grootste banken ter wereld blijven miljarden dollars pompen in projecten met de meest vervuilende fossiele brandstoffen, waaronder steenkool, olie op de Noordpool en teerzanden in Canada.
Oxfam East Africa (cc: BY 2.0)
Dodelijke hittegolven komen steeds vaker voor. Als klimaatverandering niet wordt tegengegaan, zullen ze tegen het einde van deze eeuw driekwart van de wereldbevolking treffen.
SarahTz  (CC BY 2.0)
Per minuut die wegtikt, slokken woestijnvorming en bodemdegradatie 23 hectare landbouwgrond op. Afrika dreigt tegen 2030 twee derde van zijn landbouwgrond te verliezen.
Laurie Shaull (CC BY-SA 2.0)
Gloria Steinem, een icoon van de Noord-Amerikaanse vrouwenbeweging, was begin juni in België.

Meest recent van Alma De Walsche

going_down (CC BY-NC 2.0)
Trump pleegt gewelddadige klimaataanslag. Miljoenen levens staan op het spel.
De Amerikaanse president Trump heeft gezegd dat de VS uit het klimaatakkoord stappen.
© Liesbeth Driessen
Martha Nussbaum: ‘Mensen moeten in hun hart beroerd worden om verder te kijken dan het eigenbelang’
Martha Nussbaum is niet alleen een van de beroemdste filosofen van onze tijd, ze is ook een van de noodzakelijkste.
CC World Water Week (CC BY 2.0)
Joan Clos: ‘Rechtvaardige steden zijn ook meer productieve steden’
Maandag 17 oktober begint in Quito, Ecuador, de Habitat-conferentie over duurzame steden.
Eneas De Troya (CC BY 2.0)
Spanje: Een toekomst maken in een systeem zonder toekomst
De crisis van 2008 hakte zwaar in op Spanje. Vooral jongeren werden zwaar getroffen.
Nooit meer tonen X

Ontdek

MO*nieuwsbrieven

Schrijf je in op onze gratis nieuwsbrieven en blijf op de hoogte van het belangrijkste mondiaal nieuws.

Facebook/Twitter

Blijf op de hoogte van het belangrijkste mondiaal nieuws.

MO*magazine

Abonneer je op ons unieke kwartaalmagazine voor slechts € 28.

Een abonnement nemen

MO*papers

Abonneer je op de gratis digitale achtergronddossiers (pdf) over actuele mondiale thema’s.