Er is genoeg voor iedereen

Het is kwetsend dat je ervan wordt beschuldigd ‘afgunstig’ te zijn terwijl je vooral meer rechtvaardigheid wilt. Meer rechtvaardigheid is minder ongelijkheid. Maar wie over ongelijkheid praat, moet ook nadenken over genoeg.

  • © Brecht Goris Jan Mertens © Brecht Goris

Jan Mertens

MO*columnisten
Beleidsmedewerker Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling
1 mei 2017

Ik heb het de voorbije maanden al enkele keren gehoord, van liberale politici, dat een meerwaardebelasting op aandelen een ‘afgunstbelasting’ zou zijn. En elke keer opnieuw voelde ik me beledigd. Als ik – wat het geval is – voorstander ben van een meer rechtvaardig fiscaal systeem, dan ben ik in wezen blijkbaar jaloers.

Ik denk dat ik bezig met rechtvaardigheid, maar eigenlijk zou ik het die mensen die rijker zijn, misgunnen dat ze zoveel hebben. Eigenlijk wil ik het ook, maar wil ik er gewoon niet voor doen wat zij doen of hebben gedaan. Want volgens diezelfde stemmen houdt zo’n meerwaardebelasting de economische vooruitgang tegen.

Ik zou “enthousiast” moeten zijn, en niet afgunstig, want die mensen die zich geviseerd voelen zijn “mensen die vooruit willen”, “mensen die risico’s nemen”. Het zijn dus blijkbaar die mensen, en vooral die mensen die verantwoordelijk zijn voor ‘de’ welvaart. Het zijn die mensen, en vooral die mensen die hard werken. Die mensen hebben dus – zo klinkt het toch impliciet – ‘recht’ op die rijkdom, en alleen al daardoor zouden ze er indirect voor zorgen dat het voor anderen ook beter wordt.

In alle eerlijkheid, ik heb nog nooit het gevoel gehad dat ik het leven zou willen van andere mensen die rijker zijn dan ikzelf.

Er zijn eigenlijk te veel dingen in die redenering waar ik door geschokt ben.

In alle eerlijkheid, ik heb nog nooit het gevoel gehad dat ik het leven zou willen van andere mensen die rijker zijn dan ikzelf. (Als ik die televisieprogramma’s zie over die heel rijke mensen dan ben ik vooral heel erg gelukkig dat wat ik daar zie mijn leven niet is.) Ik heb het geluk dat ik een vaste baan heb en een goed inkomen. Ik heb daar overigens ook hard voor gewerkt, maar dat geeft mij nog niet het recht om te oordelen over anderen die minder geluk hebben gehad. Dat ik ben waar ik nu ben, is maar ten dele mijn eigen verdienste, en dat geldt ook voor veel anderen.

Heel veel mensen die in armoede leven zijn overigens dé mensen bij uitstek die “vooruit willen”. Hun hele leven is één groot risico. En van hun eindeloze creativiteit om het leven te overleven (misschien is dat ook wel een vorm van ondernemerschap) kunnen mensen die het gemakkelijker hebben nog heel wat leren.

Gelijk behandeld

Mijn ouders hadden een winkel, waren dus ook kleine en hardwerkende ondernemers. Ik ben er zeker van dat wijlen mijn vader een grote voorstander zou zijn geweest van een meer rechtvaardige fiscaliteit. Dat zou dan niets te maken hebben met afgunst. Hij wou op zijn manier bezig zijn met zijn ambacht, was helemaal niet geïnteresseerd in de levensstijl van wie rijker was, integendeel. Maar hij had het er wel moeilijk mee dat de ‘groten’ in de feiten anders behandeld werden. Hij zou het heel onrechtvaardig gevonden hebben om te lezen dat grote multinationale bedrijven nauwelijks belasting betalen, en dat dat gecompenseerd moet worden door een strengere aanpak van de ‘kleinen’. Het ging over het gevoel van rechtvaardigheid, niet over jaloezie.

Het sociaal contract in een samenleving hangt samen met een gevoel van rechtvaardigheid, dat zorgt voor legitimiteit. Als je het gevoel hebt dat iedereen op een voldoende rechtvaardige manier wordt behandeld, ben je ook bereid je bijdrage te leveren, en bv. belastingen te betalen. In het verwijt over de afgunst klinkt voor mij iets door van een andere veronderstelde legitimiteit.

Wie een bepaald vermogen heeft – ook al is dat in veel gevallen omdat het geld voor hem of haar heeft gewerkt in plaats van omgekeerd – zou daar zonder meer ‘recht’ op hebben. (Voor het geld dat ik in loondienst verdien, heb ik ook hard gewerkt, en daarvan zou het dan alleen maar normaal zijn dat ik er een stuk van afdraag via belastingen? Is de overheid afgunstig op mij? Of vraagt de samenleving gewoon wat normaal zou moeten zijn om een samenleving te doen werken, namelijk solidariteit?)

Het klinkt soms een beetje als het verhaal van de adel vroeger, hoe de edellieden de nobele taak hadden de rest van de maatschappij vooruit te helpen, vanuit hun geprivilegieerde positie. In die legitimiteit is het enkel je eigen verdienste of je rijk bent, en is het je eigen schuld als je niet ‘ondernemend’ genoeg bent. Dat is natuurlijk allemaal veel te simplistisch.

En om het maar even in de groep te werpen, het is een eerbiedwaardige organisatie als de OESO die zich zorgen maakt over de toegenomen ongelijkheid, net omdat die zorgt voor minder vertrouwen in de instellingen en dus voor een minder goede economie.

Correcties

Nee, het gaat me niet om afgunst of jaloezie, maar om rechtvaardigheid. Het is trouwens kwetsend dat ik in die uitspraak een mensvisie voel die mij herleidt tot een calculerend wezen. Dat is niet uitzonderlijk voor een liberale politicus. Maar het is ook de onderliggende mensvisie voor de gangbare economie.

Als mens ben je een homo economicus. Je rekent in ‘belangen’. En als iedereen zijn of haar eigen belang nastreeft, zou dat goed zijn voor iedereen. In een sociale markteconomie wordt die visie gelukkig al voor een stuk gecorrigeerd. Maar net dat corrigeren staat steeds sterker onder druk. Er zijn meer dan voldoende aanwijzingen dat de mens in de eerste plaats een solidair wezen is. Je hebt de anderen, en de hele planeet trouwens, nodig om jezelf te kunnen zijn. Het idee van een soort volledig afgescheiden individu is een fictie. Ik voel me dus beledigd.

Maar daarmee is de kous niet af. Ons gangbaar economisch model steunt in sterke mate op het stimuleren van het consumentisme. En consumptie heeft dan weer veel te maken met het actief aanmoedigen van hebzucht en afgunst. Dat blijft merkwaardig.

In alle religieuze en spirituele tradities wil men net de hebzucht tegengaan, maar in de gangbare economie vindt men die onwaarden ‘normaal’. 

In alle religieuze en spirituele tradities wil men net de hebzucht tegengaan, maar in de gangbare economie vindt men die onwaarden ‘normaal’.

Als je een economie zou maken die helemaal steunt op het idee van de mens als een verbonden en solidair wezen, wie zou dan nog het woord ‘afgunstbelasting’ gebruiken? Maar daar zijn we nog niet.

Zo lang de ongelijkheid tussen arm en rijk zo groot is, zal wie arm is de symbolen van wie rijk is willen. Veel jongeren die nauwelijks geld hebben, zullen wel alles doen om een blitse smartphone te hebben, om zo te laten zien dat ze erbij horen. Je kunt die duivelse tredmolen van steeds meer consumeren en produceren alleen stoppen als je dus ook iets doet aan de ongelijkheid.

In de redenering van de afgunstbelasting zou mijn overtuiging dat we moeten komen tot vermindering van de vleesconsumptie in wezen niets anders zijn dan dat ik jaloers zou zijn op mensen die veel vlees eten. Wat een onzin… Ik ben heel bewust vegetariër, dat is een positieve identiteit, en ik maak me vooral zorgen over de ecologische impact van de vleesconsumptie.

In een wereld van binnenkort 9 of meer miljard mensen kun je perfect iedereen rechtvaardig en duurzaam voeden, maar je kunt niet iedereen zoveel vlees laten eten als wij nu gemiddeld eten in een land als het onze. Vervang dus in de discussie ‘rijk’ door ‘ecologisch gulzig’, en bekijk het in mondiaal perspectief, en ineens verandert er heel veel…

Normale levensstandaard

Het debat over ongelijkheid kun je bijgevolg niet zomaar in kwantitatieve termen voeren, in de zin van: die heeft al zoveel, en die nog niet. Dat debat doet zich voor in een concrete wereld, met planetaire grenzen. Wat we hier een “normale” levensstandaard vinden is op zich daarom nog niet rechtvaardig.

Als we het debat over ongelijkheid en over een rechtvaardige verdeling van de welvaart goed willen voeren, moeten we dan ook praten over iets als “genoeg”. 

Iets kan pas een ‘recht’ zijn als het uitbreidbaar is naar iedereen, over de hele wereld dus, en ook over verschillende generaties. Als we het debat over ongelijkheid en over een rechtvaardige verdeling van de welvaart goed willen voeren, moeten we dan ook praten over iets als “genoeg”. En dat is de werkelijke nieuwe sociale kwestie.

Aan de andere kant van de wereld hopen miljoenen Aziaten en Afrikanen dat zij ook de levensstandaard zullen bereiken die wij hun zo lang hebben voorgehouden. Het wordt steeds meer duidelijk dat dat nooit zal lukken als we geen vragen stellen bij de inhoud van die manier van leven en als de wereldwijde consumentenklasse niet letterlijk in ecologische zin ruimte maakt voor de anderen.

Het is iets te gemakkelijk om aan die mensen te verwijten dat ze ‘afgunstig’ zijn. Ze willen ook een rechtvaardige kans op een waardig leven in verbondenheid, een leven dat volhoudbaar is, zodat zij het ook als droom kunnen beloven aan hun kinderen.

Af en toe is het nuttig jezelf in vraag te stellen voor je aan anderen iets verwijt.

Laat een reactie achter

Javascript is vereist om dit formulier te gebruiken.

Duyols

Dit is inderdaad zeer terecht, 

anderzijds wil ik er nog aan toevoegen dat zij die ons afgunstig willen bestempelen er blijkbaar niet bij kunnen dat wij helemaal niet als hen willen leven,  gedreven door hebzucht en eigenbelang
en als tweede punt wens ik er aan toe te voegen dat dit soort mensen hun levenshandel en -wandel willen opleggen aan hen die helemaal niet wensen te leven zoals zij het willen. vb: Ik wil geen smartphone,  ik wil niet altijd bereikbaar te zijn,  maar ik moet wel overal mijn gsm-nummer achterlaten,  zelfs in ziekenhuizen,  niet dat men mij zal verwittigen als de doctor wat later zal komen, maar zij hypothekeren wel het leven van zoveel mensen
ik zou hier nog uren kunnen over doordrammen,  maar wat baten kaars en bril als de uil niet zienen wil

 

Bert Laon

In alle religieuze en spirituele tradities wil men de afgunst tegengaan.

Tiende gebod van het Judaisme: gij zult niet begeren wat van uw naaste is. Volgens de katholieke leer is de nijd, waaronder jaloezie en afgunst vallen één van de zeven hoofdzonden. Ook in het boedhisme en het hindoeisme wordt de afgunst als een onwenselijke en destructieve emotie beschouwd.

De afgunst is door de platte materialistische ideologie van het socialisme die god dood verklaarde en godsdienst als opium voor het volk beschouwt, verheven tot hoogste deugd. Beluister maar eens waarover de 1 mei toespraken van onze socialistische kopstukken gingen: geld, geld, geld. Het enige wat telt voor een socialist.

Jan Mertens beweert van zelf de emotie van de afgunst niet te kennen.
Dat is fijn.

Maar wie ongelijkheid onrechtvaardigheid noemt dwaalt.
Ongelijkheid in rechten is onrechtvaardig. Systemische achterstelling zoals in Saoedi-Arabië waar vrouwen in rechten tweederangsburgers zijn, dat is onrechtvaardig, want dat gaat in tegen de universele rechten van de mens.

Maar Jan blijkt een tegenstander van ongelijkheid in uitkomsten. Jan wil zelfs de factor toeval en geluk uitschakelen. Maar waarom stoppen bij geld, Jan? Een ander heeft het geluk van een leukere partner te hebben, moet zoiets dan ook gecompenseerd worden? Een ander heeft de meevaller van een betere gezondheid, betere genen en dus ook een hogere levensverwachting. Wat gaan we daaraan doen Jan, mensen tijdig doodmaken want het is oneerlijk dat sommigen mensen ouder worden dan anderen? Waarom beperken we ons tot het herverdelen van geld, als je zelf vindt dat geld niet de belangrijkse geluksfactor is in het leven?

De ideologie die ongelijkheid in uitkomsten wil voorkomen heeft overal ter wereld geleid tot totalitaire onderdrukkende en onvrije regimes. Als je werkelijk geen afgunst kent, dan aanvaard je dat sommigen meer geld of meer succes kennen dan anderen, zelfs al is dat te wijten aan stom toeval.

Jan wordt ronduit huichelachtig wanneer hij stelt dat hij niet voor zijn eigen belang opkomt. Jan werkt als ambtenaar bij een volstrekt nutteloze overheidsdienst. Jan beschikt over een postje in de bettutelende verzorgingsstaat, en heeft dat mogelijk zelfs te danken aan een politieke benoeming, want die Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling is een groen bastion. Dus Jan verdedigt zijn postje. Jan vindt het normaal dat hij een stuk van zijn loon afdraagt aan de belastingen!! Nee Jan, jij wordt betaald met het belastingsgeld van andere mensen die in de productieve economie willen. En dat wil jij graag zo houden. Maar Jan drijft het nog een stuk verder. Jan vergelijkt mensen met een hoog inkomen met de adel uit het ancien régime. De nieuwe adel, de bovenklasse van de maatschappij voor wie het nooit crisis is, en die teert op het werk van het simpele volk, dat zijn overheid en zuilenorganisaties.

Jan komt simpelweg op voor zijn goedbetaald postje en zijn riant pensioen. Erg doorzichtig.

Mark Adriaenssens

Bart,

Schrijverstalent heeft u zeker.  Uw bittere boodschap waarbij u met plezier mensen kwetst (of dat althans poogt) ergert dermate dat ik dit keer toch tijd heb genomen om even te repliceren.

Ik wens u oprecht beterschap toe.

Mark

john apers

Bart,

Inderdaad de mensen in de ambtenarij, politiek of sociale sector, vergeten nog wel eens dat ze betaald worden met belastinggeld. Ook al zien ze op hun loonfiche dat ze belastingen betalen, het geld komt uit de zak van Jan, Jeanine, Achmed en Aisha met de pet, die werken in bedrijven die belastingen, sociale lasten e.d. betalen.

Rijkdom en armoede zijn woorden van tegenstelling, afhankelijk van plaats en gevoel.

Vanaf wanneer is iemand rijk? Vanaf wanneer iemand arm?
Iemand die hier arm is of rijk, is die ook arm of rijk ergens anders?

Geld lijkt mij, steeds meer een illusie. Sommige voetballers, zangers, artiesten, politici,… mensen die niets levensnoodzakelijk produceren, verdienen er soms hopen van (al dan niet op kosten van belastingbetaler via bvb. subsidies). Terwijl landbouwers (=hard labeur), zonder wie er grote problemen zouden zijn, zoals alle zelfstandigen eerst moeten betalen alvorens iets te mogen verkopen. Bovendien verkopen ze soms met verlies waardoor ze schulden verzamelen voor klanten die weinig tot nooit tevreden zijn. Dat allemaal om de maatschappij draaiende te houden.

Als mens zou ik staken door enkel voor mezelf te produceren, niks meer te betalen noch te verkopen, geen kinderen te maken om te vermijden dat zij net als ik een slaaf zouden zijn van een elitair systeem.

mvg

john

Raymond Goovaerts

Mooi. Maar voor zover ik begrijp gaat het uit van mondiale rechtvaardigheid. We zijn er nog niet

LEES OOK

Brussels Airport (CC BY-SA 2.0)
Als lid van de jongerencoalitie klaagt KAJ al jarenlang de wantoestanden in de interimsector aan.
© Oxfam-Wereldwinkels
Met de komst van de Amerikaanse president Donald Trump rolt deze week een golf van protest over onze hoofdstad.
Foto Trump: CC BY-SA 2.0. Foto Macron: CC BY-NC 2.0.
De Amerikaanse en Franse presidenten ontmoeten elkaar voor het eerst, in Brussel.
CC Gwael Piaser (CC BY-NC-SA 2.0)
Elk jaar viert de christelijke arbeidersbeweging Rerum Novarum. Dinsdagavond speechte ACV-voorzitter Marc Leemans op de oude mijnsite van Zolder.

Meest recent van Jan Mertens

© Brecht Goris
Op een begrensde planeet kan je niet onbegrensd groeien
Als we vooruitgang enkel kunnen interpreteren als “steeds meer”, als meer produceren en consumeren, lopen we onherroepelijk vast, met achteruitgang als gevolg, zegt Jan&n
© Brecht Goris
Hoop die de ogen niet sluit
Het is niet altijd eenvoudig, omgaan met het besef van de toenemende ecologische crisis, zegt Jan Mertens. Onze gevoelens daarover wegduwen is niet de beste weg.
© Brecht Goris
Laten we het woord “bescherming” heroveren
Het kan gevaarlijk zijn om te gemakkelijk mee te gaan met gangbare begippenparen, zegt Jan Mertens.
© Brecht Goris
De collateral damage van asbest
Op 14 maart zal het Brussels Hof van Beroep zich uitspreken in de zaak tegen Eternit. Dat bedrijf ging in beroep na een eerdere veroordeling. Asbest doodt als een dief in de nacht.
Nooit meer tonen X

Ontdek

MO*nieuwsbrieven

Schrijf je in op onze gratis nieuwsbrieven en blijf op de hoogte van het belangrijkste mondiaal nieuws.

Facebook/Twitter

Blijf op de hoogte van het belangrijkste mondiaal nieuws.

MO*magazine

Abonneer je op ons unieke kwartaalmagazine voor slechts € 28.

Een abonnement nemen

MO*papers

Abonneer je op de gratis digitale achtergronddossiers (pdf) over actuele mondiale thema’s.