De pijn van een dode vogel in je hand

De overheid moet geen regels maken, toch niet als het over de wapenindustrie, politie-optreden of ruimtelijke ordening gaat. Dat lijkt de heersende opinie te zijn. Maar wat het gebrek aan regelgeving veroorzaakt, dat laat zich heel moeilijk samenvatten in woorden die begrepen worden. Schrijven over de pijn die je voelt bij het verdwijnen van dieren, natuur en bomen wordt gemakshalve gediskwalificeerd als neoromantisch gezeur.

  • © Brecht Goris © Brecht Goris

Tine Hens

14 juli 2017
MO*columnisten

Het onderwerp van het stuk lag klaar. Het rationele deel van mezelf was vast van plan een vlammend betoog te schrijven over de illusie van zelfregulering en dit naar aanleiding van een regering die de verplichte registratie van lobbyisten van de wapenindustrie onder de mat veegt met de onzinnige uitleg dat ze de wapenindustrie niet wil stigmatiseren en – nu komt het – omdat ze vertrouwt op de zelfregulering van deze dienstverlener aan een niet onbelangrijke economische sector. De ethische code van een industrie die de dood als doel heeft, valt inderdaad niet te onderschatten.

Als Donald Trump Junior deze week zijn volledige inbox niet op Twitter had gepleurd om te bewijzen dat hij misschien wel en misschien ook niet met Russische influencers had gekonkelfoesd, dan was dit naïeve geloof in de oprechtheid van de wapenindustrie het domste en meest dwaze geweest wat ik had gehoord. Gelukkig voor onze regering wonen er aan de overkant van de Atlantische Oceaan nog grotere idioten.

Het sprookje van de zelfregulering

Hetzelfde sprookje over de rechtvaardige krachten der zelfregulering schemerde ook door in de sneren en opmerkingen die de Mechelse burgemeester Bart Somers naar zijn hoofd kreeg geslingerd – vriendelijk debatteren is al even uit de tijd – omdat hij van zijn politiekorps verwacht dat ze iedere identiteitscontrole registreren zodat men ten minste op basis van concrete gebeurtenissen en cijfermateriaal kan nagaan of “ethnic profiling” feit of fictie is.

Ook hier werd geroepen dat men moest vertrouwen op het zelfregulerend vermogen van de politie, ook hier werd geschermd met termen als stigmatisering en het voeden van een klimaat van wantrouwen. Er had toch ooit een campagne gelopen, de politie uw vriend, was die dan niet voldoende om te bewijzen dat een politieagent zich nooit alleen laat leiden door de huidskleur als hij iemand op straat naar zijn papieren vraagt?

Als een vrouw in een boerkini op een springplank verschijnt, moeten de ridders ter bescherming van de westerse waarden van stal gehaald worden

Ik vroeg me af waarom we in de ene tak van de samenleving zo graag geloven in de kracht van zelfregulering terwijl we in de andere niet genoeg kunnen verbieden, aflijnen en regelen.

Als een vrouw in een boerkini op een springplank verschijnt, weigeren we te geloven dat die vrouw uit eigen wil op die springplank is geklommen. Boerkini’s kunnen zichzelf niet reguleren. Nee, dan moeten de ridders ter bescherming van de westerse waarden van stal gehaald worden en trekken we driftig lijnen in het zand die men nooit of te nimmer mag overschrijden wil men de ruiters van de Apocalyps niet op zijn dak krijgen.

Ook aan het geloof in zelfregulering zijn er duidelijk grenzen. Nu ja, duidelijk. Ik kan me niet van de indruk ontdoen dat ze eerder opportunistisch getrokken worden, een beetje à la tête du client. Om het wat cru te zeggen: de grens mag ons geen geld kosten.

De dood is overal

Dat was het waar mijn rationele deel het over wilde hebben. Maar toen vloog er een vogel tegen het raam waar mijn bureau op uitkijkt, een zwarte roodstaart, ik herkende hem aan die vlammend oranje staart. Ik raapte hem op, de borst met de grijze veren ging krachtig op en neer, zijn hart klopte duizelingwekkend snel en trilde door mijn vel als een uurwerk dat naast secondes ook de honderdsten van die secondes wegtikt.

Ik dacht – maar dat verbeeldde ik me waarschijnlijk – dat ik in zijn kraaloogjes een mengeling van doodsangst en levenskracht zag en toen werd het stil. De strijd was beslecht. De vogel in mijn hand was dood.

Zijn dood bracht me bij alle doden en stervenden die we de voorbije maanden in dit huis hadden verzameld. Het is de missie die het leven van mijn zonen op dit moment volledig in beslag neemt. Ze redden wat er te redden valt en schrapen vlinders van stoeptegels, hurken neer om verloren gevlogen bijen aan te sterken met een drupje honing en noteren nauwkeurig in een schrift waar ze ieder dood dier vonden.

We – nee, ik – noem hen de slachtoffers van het glazen plafond van onze beschaving, de ontbrekende gegevens in de statistieken van verkeersdoden, werkongevallen en chemische lozingen.

De herinnering aan die vogels zal wegsterven, zei iemand me onlangs. Het stemde me droevig.

Het zijn vlinders die door de hevige luchtstroming van voorbijrazende vrachtwagens gedesoriënteerd tegen muren botsten, bijen die uit gevaar voor eigen leven over woestijnen van beton en asfalt zweefden op zoek naar bloemen die niet enkel mooi ogen in plantenbakken maar ook nog nectar bevatten en libellen die bij het nijpend tekort aan poeltjes in akkers en weiden verdwaasd door het felle blauw van private tuinzwembaden bevangen raakten door de chloordampen die boven deze levenloze waterspiegels hangen. Of die gewoon werden doodgemept door een mens die zich verbaasde over de grootte van de muggen dit jaar.

Het gras is langer aan de overkant

Het is moeilijk te schrijven over wat verdwijnt zonder het verwijt te krijgen al te nostalgisch te zijn. Maar nu ik het afgelopen jaar in het Zuiden van Duitsland woonde en regelmatig per trein over de Belgische grens reed, weet ik wat ik het meeste zal missen als we opnieuw naar België verhuizen. Het landschap. De levende natuur. De horizon die in de verte, ja, echt in de verte nog zichtbaar is, de oevers van de rivier die zelfs in de stad niet verhard zijn, het getjilp van mussen, het gekwinkeleer van leeuweriken, het jachtige getwiet van kieviten.

Allemaal vogels die niet eens zo lang geleden boven Vlaamse velden vlogen en in die velden nestelden, maar zich een voor een teruggetrokken hebben in afgebakende reservaten waar we massaal investeren om hun natuurlijke biotopen zo goed mogelijk na te bootsen. De herinnering aan die vogels zal wegsterven, zei iemand me onlangs. Het stemde me droevig.

Ik had geprobeerd de afwezigheid van de vogels niet op te merken, maar als ik langs de eindeloze zeeën van ruisende maïsvelden fietste, viel me vooral de stilte op. En de kraaien die als koningen van de overlevingsstrategie het luchtruim overheersen. De rest van de vogels kan je samen met duizenden andere vogelliefhebbers vanop afstand bespieden in de daarvoor bestemde gebieden.

Met groen hebben we geen probleem, met natuur wel.

Het is de prijs die we betalen voor ons geloof in de zelfregulering van de ruimtelijke ordening. Alles kon, alles mocht, het land was om te bebouwen, bewerken en te betonneren.

Het resultaat is een versmacht landschap waar de natuur nog steeds stevig aan banden wordt gelegd. Zo is het perfect legaal om gras in je tuin te vervangen door plastic kunstgras, maar wie de druivenrank tegen de gevel aan de straatkant te veel laat woekeren, krijgt een boete in de bus. Met groen hebben we geen probleem, met natuur wel.

Ook dat leerde dit jaar in Duitsland me. Het gras is er niet groener, wel langer. Bermbeheer gebeurt er rustig en geduldig, men doet al eens iets met de hand in plaats van met grote machines de hele boel kort en plat te maaien waarna men waarschuwingsborden moet plaatsen voor de bevolking om duidelijk te maken dat achter die hele kaalkap wel degelijk een plan schuilt.

Landschapspijn

De natuur mag dan wel een prijskaart hebben; de regels van de economie zijn er behoorlijk waardeloos.

Als ik vanuit de trein dit rommelige landschap bekijk, dan voel ik pijn. Landschapspijn, zoals de Nederlandse journaliste Jantien de Boer in haar gelijknamige boek beschrijft. Toch vind ik het moeilijk om dat zo te benoemen.

Schrijven over de pijn die je voelt bij het verdwijnen van dieren, natuur, bomen in een wereld waarin cijfers zwaarder doorwegen dan woorden, wordt gemakshalve gediskwalificeerd als neoromantisch gezeur. Het is de reden waarom we tegenwoordig de waarde van natuur in gangbare economische termen zijn gaan uitdrukken.

Zo weten we ondertussen dat bijen meer bijdragen aan de globale economie dan de Britse koninklijke familie en dat het wegkwijnende Great Barrier Reef zo’n 56 miljard dollar waard is. Net als de banken die we massaal redden na de crisis is het in principe “too big to fail”, alleen kan je het verbleken en afsterven van koralen niet zo maar afremmen met een stevige injectie overheidsgeld. De natuur mag dan wel een prijskaartje hebben; de regels van de economie zijn er behoorlijk waardeloos.

Ik heb de neiging te weigeren te vergeten en ik vrees dat ik mijn kinderen met dit virus heb besmet. Het is de reden waarom we dit jaar zo veel mogelijk gletsjers hebben bezocht. Je kan dit luguber vinden, maar het was een vorm van afscheid nemen. We weten dat ze zullen verdwijnen. Het zijn landschappen uit een verleden tijd.

Wie kijkt naar de sneeuw- en ijsgrens die steeds hoger opschuift, de modder en de bruine stenen die alsmaar duidelijker door het blauwige ijs schemeren, weet dat wat hij nu ziet straks herinnering zal zijn. De pijn die ik daarbij voel, kan ik niet negeren. Het is de reële pijn van verloren schoonheid en verwondering. Het is de pijn van een dode vogel in je hand.

Laat een reactie achter

Javascript is vereist om dit formulier te gebruiken.

Everaerts JP

Ik had me voorgenomen om niet meer te reageren op MO want ik wordt bij momenten niet goed van wat hier allemaal te lezen valt. (Is hier nog een eindredacteur aan het werk die het allemaal even wil controleren ?)

Zoals nu dit weer: met de kinderen “zoveel mogelijk gletsjers bezocht” … 

Dat meen je niet ? 

Zo gaan we ze redden, de gletsjers, door ze op te zoeken. Door nog meer te reizen. Liefst per vliegtuig. 

Mevrouw Hens: las u het deze week niet her en der in de pers naar aanleiding van nieuwe milieupublicaties, dat er 4 zaken zijn die je moet doen als je iets voor het klimaat wil doen ? Auto weg, geen vlees meer, geen vliegtuigreizen én vooral minder of best geen kinderen meer. Want wat die opconsumeren op een leven, daar valt wat afval scheiden en recycleren, bij in het niets. 

Overigens dood de milieuvervuiling wereldwijd nu al een kwart van de kinderen onder de 5 jaar. (Bron: Le Vif)

Wie dus goed wil doen voor de kinderen, zorgt vooral voor minder kinderen. Anders moeten ze hier straks op een dood stort overleven. 

 

Everaerts JP

(En het moet natuurlijk zijn: de milieuvervuiling die doodt …)

Hans Becu

Tine,

je moet eens goed je openingsstatment herlezen, over de “heersende opinie” dat de overheid geen regels moet maken rond politie, wapenindustrie en ruimtelijke ordening. Als je je betoog met die flagrante onzin, neen eigenlijk platte leugen begint, dan moet je niet verbaasd zijn weggezet te worden als een kletsmajoor, neen eigenlijk een leugenaar. Hallo eindredactie ? Het openingstatement is qua intellectueel niveau volkomen representatief voor de rest van het artikel. Maar ja, je moet dat begrijpen. Dit is een column. En in een Mo column mag je uit je nek kletsen tegen 100 per uur, op voorwaarde dat de ideologische lijn gevolgd wordt natuurlijk. God verhoede dat dit  soort mensen in Vlaanderen ooit politieke macht krijgt. Tine Hens, partijcommissaris van het Ministerie van Waarheid. Dit is linkse Trump.

marc van ginder...

De achteruitgang van de biodiversiteit in Vlaanderen wordt veroorzaakt door onze erbarmelijke ruimtelijke ordening met veel te veel activiteiten in het buitengebied én door onze (export)veestapel, die veel hoger is dan wat het land en de natuur, qua mest en sproeistoffen, aankunnen. Drie kwart van al wat op onze velden groeit, is veevoeder, dat vooral zwaar kan bemest worden. De pollutie van ons grond - en oppervlaktewater is de hoogste van DE EU en in overtreding van elke EU waterrichtlijn. De ‘zakdoeken’ die de Vlamingen ‘natuurgebieden’ noemen, zijn ook veel te klein om de natuur te laten overleven! Elke m² is nodig voor M & M (mest & maïs - let op de volgorde). De klimaatcrisis, die het weer verandert, die méér droogteperiodes - en meer Zuiderse exoten en parasieten genereert, versnelt dit proces!

Vlaanderen doet alsof het veel aandacht heeft voor de oorzaken van de opwarming, ons landje is echter klein en kan hier dus niet veel meer doen dan zijn engagementen nakomen. Voor de gevolgen waarvoor we in ons dichtbevolkte laaglandje wél op de éérste rij zitten, is er veel minder aandacht. Massale migratiedruk, Zuiderse ziekten en parasieten, droogte, crashende biodiversiteit en drie soorten overstromingen zijn de voornaamste -. Vlaanderen torst (als deel van België)  op dit moment in feite meer dan 300 miljard euro overheidsschuld, waardoor het de grote investeringen (tientallen miljarden) in openbaar vervoer en in klimaatveiligheid niet kan doen. Bvb Nederland doet die wél…

LEES OOK

Het had een roman van Kafka kunnen zijn, maar het was een dag in het justitiepaleis van Istanboel.
Public Domain (CC0)
Rusland heeft de internetvrijheid de afgelopen jaren aanzienlijk beperkt en critici de mond gesnoerd op beschuldiging van terrorisme.
Het veranderen van het feitelijke verleden in een poging politiek gezag te winnen.
qimono (cc: 0)
Afgelopen juni werden waterschaarste en droogte in Vlaanderen plots brandend actueel.

Meest recent van Tine Hens

EWEA (CC BY-NC-ND 2.0)
Tot zo ver de Belgische verontwaardiging: Marghem probeert een sluikexit voor België
Er was niet meer dan een verlengd weekend voor nodig.
© Stijn Oosterlynck & KULeuven
‘Een gedeelde plek is niet voldoende, het is een eerste stap naar een nieuw gemeenschappelijk belang.’
Vier jaar lang bogen sociologen, pedagogen, sociaal-geografen en politicologen zich over dezelfde vraag: wat houdt mensen in een diverse samenleving bij elkaar? Wat voedt de solidariteit?
© DieGem
‘Armoede weegt zwaarder dan cultureel verschil’
In het beste geval kiezen we vrij en blij hoe we onze vrije tijd invullen. Het is eigen tijd, soms ook vertaald als ‘me-time’.
© Brecht Goris
Een eiland, gekoloniseerd door plastic afval
De hoeveelheid plasticafval die de mens dagelijks in zee uitbraakt, is hallucinant. Een van de vele slachtoffers is Henderson eiland, een stip in de Stille Zuidzee.
Nooit meer tonen X

Ontdek

MO*nieuwsbrieven

Schrijf je in op onze gratis nieuwsbrieven en blijf op de hoogte van het belangrijkste mondiaal nieuws.

Facebook/Twitter

Blijf op de hoogte van het belangrijkste mondiaal nieuws.

MO*magazine

Abonneer je op ons unieke kwartaalmagazine voor slechts € 28.

Een abonnement nemen

MO*papers

Abonneer je op de gratis digitale achtergronddossiers (pdf) over actuele mondiale thema’s.