Congo en de aangekondigde chaos van 19 september: voorlopig bilan

Het was weer zo’n dag waarop het moeilijk was feiten en geruchten te onderscheiden. Van ’s morgens vroeg kregen we berichten door van protesterende mensen op verschillende plaatsen in Congo. Later ging het zich allemaal focussen op Kinshasa. Daar waren twee doden gevallen. Of zes. Op een bepaald moment eenendertig. Op het einde van de dag was de officiële doch voorlopige balans zeventien doden. Veertien burgers en drie politiemensen.

  • © Kenny Katombe/Reuters Protest tegen Kabila in Kinshasa: spontaan of georganiseerd door de oppositie? © Kenny Katombe/Reuters

Kris Berwouts

MO*academy
Expert Centraal-Afrika
19 september 2016

We zeiden het twee weken geleden al: 19 september wordt een gevoelige dag in Congo, en vooral in Kinshasa. Binnen drie maanden loopt het tweede en constitutioneel laatste mandaat van president af. Hij kan zich in principe geen kandidaat meer stellen voor een nieuwe termijn. Alle pogingen vanuit zijn omgeving om ervoor te zorgen dat hij toch kan blijven, liepen op niets uit. Het enige wat rest is de glissement. Aan de macht blijven door simpelweg geen verkiezingen te organiseren. De grondwet schrijft voor dat de kiescommissie drie maanden voor het aflopen van het mandaat de bevolking moet oproepen van de verkiezingen. Dat was dus vandaag.

Aanmodderen met dialoog

Begin september, met een jaar vertraging,  begon de dialoog die Kabila samenriep zodat meerderheid en oppositie een gezamenlijk standpunt en traject vast te leggen rond de verkiezingen.  Die dialoog moddert nu al enkele weken aan, en niemand in het politieke landschap lijkt er veel vertrouwen in te hebben. Er is totale onduidelijkheid over wat de agenda en de procedure moet zijn of op welke manier de deelnemers zijn uitgekozen.  De groep, zo’n kleine 300 deelnemers, is te klein om de krijtlijnen van een belangrijk nationaal akkoord vast te leggen, maar te groot om tot een consensus te komen. Belangrijke partijen en personaliteiten van de oppositie zijn buitenboord gebleven, en we weten nu al dat deze dialoog niet gaat leiden tot het inspirerend, breed gedragen actieplan om geloofwaardige verkiezingen te organiseren.

In Kinshasa is het dus behoorlijk uit de hand gelopen: zeventien doden en verschillende gewonden.

In Kinshasa is het dus behoorlijk uit de hand gelopen: zeventien doden en verschillende gewonden. Ook oppositieleider Martin Fayulu moest verzorgd worden. Vele arrestaties, met inbegrip van  RFI-sterjournaliste Sonia Roley.

In verschillende andere steden waren er ook manifestaties,  elders werden die in de kiem gesmoord door de massaal ingezette ordediensten. Maar zover we weten vielen er buiten Kinshasa geen doden te betreuren.

Voorbarige conclusies

Het is natuurlijk vroeg om een bilan te maken over wat er vandaag precies gebeurd is, en wat het allemaal betekent. Enkele zeer voorbarige conclusies:

Op verschillende momenten van de recente geschiedenis hing het lot van het regime af van het antwoord op de vraag of de massa in beweging was te krijgen. Dat was bijvoorbeeld amper het geval na de gecontesteerde verkiezingen van 2011. Voor het eerst sinds de jaren negentig lijkt het nu anders te zijn. De manifestaties gisteren toonden aan dat er effectief actiebereidheid is aan de basis.

De vraag wie er uiteindelijk succesvol gemobiliseerd heeft is niet simpel. Vermoedelijk zal de oppositie die pluim op haar hoed willen steken. Maar dat is niet evident. Net als bij de rellen van januari 2015 lijken de mensen maar heel gedeeltelijk de ordewoorden van de oppositie op te volgen. Het buzz-woord van de laatste maanden is l’auto-prise en charge de la population: de bevolking die zich, bij gebrek aan morele autoriteit van de politieke kaste, de civiele maatschappij en een deel van de kerken, spontaan organiseert, rond informeel leiderschap dat van onderuit groeit. De eerste indrukken zijn dat dit gisteren ook het geval was. Op dit moment is de oppositie verdeeld en bepaald niet indrukwekkend, maar het lijkt er op dat de bevolking niet op haar metamorfose gaat zitten wachten.

Ik heb nog geen mapping van de manifestaties gezien, maar men signaleerde me, naast Kinshasa, ook mobilisatie geweest in Bukavu, Goma, Kisangani, Mbandaka, Kindu, Beni, Butembo, Uvira, Kananga, Mbuji Mayi en Kalemie. Lubumbashi was de laatste week erg onrustig, en daar lijkt elke poging tot manifestatie in de kiem gesmoord door machtsvertoon van ordediensten. Hopelijk krijgen we in de komende dagen meer details over wat er zich buiten de hoofdstad afspeelde. Wel is het duidelijk dat het gisteren niet alleen over Kinshasa ging.

Verbod op manifestaties

Het is afwachten wat nu gaat gebeuren. Zowel de meerderheid als de oppositie zijn zeer verdeeld. De repressie is de laatste maanden gestegen, blijkt uit een vorige week verschenen rapport van Amnesty International.

Deze avond klonk het dat er een verbod op manifestaties zou komen voor drie maand, en er gingen geruchten de ronde dat het regime overweegt om net als in januari 2015 het internet plat te leggen. In welke mate dit de totale breuk tussen politiek en publieke opinie gaat herstellen is maar zeer de vraag. 

Laat een reactie achter

Javascript is vereist om dit formulier te gebruiken.

LEES OOK

© Elien Spillebeen
Elien Spillebeen en Martijn D’haene hebben, in samenwerking met Richard Kirimba en Jean Baptiste Kavunga, 653 interviews afgenomen van de nazaten van slachtoffers van het willekeurige geweld i
© Elien Spillebeen
Sinds oktober 2014 worden in de streek van Beni, een stad in het oosten van Congo, op regelmatige basis gruwelijke aanvallen op de bevolking uitgevoerd.
Julien Harneis (CC BY-SA 2.0)
Donald Trump wil bedrijven van de plicht ontheffen om na te gaan of ze werken met conflictmineralen. Hij zoekt een ‘meer effectieve’ benadering om de problemen in de Grote Meren op te lossen.
MONUSCO/Sylvain Liechti (CC BY-SA 2.0)
Op 31 december 2016 bereikten de meerderheid van president Joseph Kabila en de oppositie een compromis over de transitie in Congo. Die moet leiden tot verkiezingen in december 2017.

Meest recent van Kris Berwouts

VoteTshisekedi (CC BY 2.0)
Etienne Tshisekedi: Sterft met de man ook de hoop?
Gisteren overleed de legendarische Congolese oppositieleider Etienne Tshisekedi in een Brussels ziekenhuis.
Orquesta Chekara
Ouderwets kerstsprookje of harde realpolitik: Akkoord van de laatste kans in Congo
De hele politieke impasse van de Congolese politiek kristalliseerde zich in 19 en 20 december, niet alleen het hopeloos versplinterde landschap, maar ook het feit dat de bevolking helemaal had afge
CC Gie Goris (CC BY-NC 2.0)
Congo’s politieke crisis houdt niet op met 19 december
De dag dat president Kabila’s mandaat formeel afliep, werd maandenlang beschouwd als hét moment waarop grootschalig geweld kon uitbreken.
EU Humanitarian Aid and Civil Protection (CC BY-ND 2.0)
Is Congo op weg naar een nieuwe cyclus van geweld?
De presidentsverkiezingen in de Democratische Republiek Congo hadden dit jaar moeten plaatsvinden, waarna een nieuwe president had moeten aantreden.
Nooit meer tonen X

Ontdek

MO*nieuwsbrieven

Schrijf je in op onze gratis nieuwsbrieven en blijf op de hoogte van het belangrijkste mondiaal nieuws.

Facebook/Twitter

Blijf op de hoogte van het belangrijkste mondiaal nieuws.

MO*magazine

Abonneer je op ons unieke kwartaalmagazine voor slechts € 28.

Een abonnement nemen

MO*papers

Abonneer je op de gratis digitale achtergronddossiers (pdf) over actuele mondiale thema’s.