De Januskop van Paul Kagame

Het contrast tussen Congo en Rwanda is groot. De Rwandese president Paul Kagame draagt verantwoordelijkheid voor zowel de chaos in Oost-Congo als de (beklemmende) orde in Rwanda.
  • John Vandaele FDLR-soldaat Bosco, een 'man van het woud' John Vandaele

John Vandaele

MO*redacteur
24 februari 2010
Het is confronterend om van Congo naar Rwanda te gaan: het contrast is soms groot. Na het geploeter op de Congolese wegen doet het gladde asfalt van Rwanda haast vreemd aan. De cleane overheidsgebouwen in Rwanda steken schril af tegen de Congolese bouwvallen. Het verschil zit natuurlijk dieper. Congo is een land zonder echte staat. Er is geen krachtig beleid omdat slecht betaalde ambtenaren en soldaten vooral met hun eigen belangen bezig zijn.
Er heerst onveiligheid en willekeur. Rwanda is een land met een sterke staat, met alle voor- en nadelen vandien: veilig, regels die afgedwongen worden… Soms wordt de greep van de staat zo groot dat het wat griezelig wordt. Zoals wanneer president Paul Kagame decreteert dat vanaf 2009 Engels de officiële taal is. Sinds kort zorgt dat voor een nieuw verschil met Congo: het straatbeeld in Rwandese steden is Engelstalig geworden. In de luchthaven hoor je veel Amerikaans en Brits Engels. Rwanda werd eind 2009 lid van het Britse Gemenebest.
Er is dus een enorm contrast. Mijn stelling is dat Kagame verantwoordelijkheid draagt voor beide kanten. Zeker, hij kan iets voorleggen in Rwanda. Iedereen een gezondheidsverzekering, dat is niet niks in Afrika. Dit regime heeft een visie en lijkt ook bij machte die toe te passen. Veel westerse leiders vallen daarvoor. Bij momenten is de visie zo voluntaristisch dat je je wel afvraagt of het volk nog volgt. De mentale afstand tussen de Engelse diaspora die het land leidt en de boertjes in het binnenland is groot. Dat houdt risico’s in, temeer omdat de ruimte om kritiek te geven kleiner wordt. Maar goed, Kagame krijgt ons inziens terecht goede punten voor bestuur.
Maar er is dus een andere kant. Kagame is ook mee verantwoordelijk voor de chaos in Congo. Zijn drang om er een voet tussen de deur te hebben bemoeilijkt al jaren de stabilisering van Congo. Zijn weigering om met de FDLR –de militie die groeide uit de twee miljoen mensen die na de Rwandese genocide in 1994 naar Congo vluchtten en door Kigali steevast als “genocidairs” of volkenmoordenaars wordt bestempeld– een of andere regeling te zoeken, bestendigt de problemen in Congo. En het lijden van de Rwandese vluchtelingen en miljoenen Congolezen. Het Congolese leger is immers niet in staat en –zo hebben we vastgesteld– soms ook niet bereid om de FDLR te elimineren.
Het is hoog tijd dat Kagame én de internationale gemeenschap de belangen van de Congolese burgers en Rwandese vluchtelingen zwaarder laten wegen.
Als Kagame een staatsman wil zijn, moet hij die andere kant van zijn verantwoordelijkheid ook opnemen. Niemand wil de genocide onder de mat vegen –hoe zou zoiets kunnen?– maar elke andere oplossing blijven weigeren omdat de FDLR de volkenmoordenaars zijn, is zestien jaar na de feiten fout. Tijdens ons bezoek aan FDLR-gebied stelden we vast dat de overgrote meerderheid van de FDLR en de vluchtelingen die ze zeggen te beschermen gewoon te jong is om verantwoordelijk te kunnen zijn voor de genocide.
‘Kigali is het verwende kind van Washington’, vinden ze bij de FDLR. Wel, er is iets van. Met de genocidekaart in de hand heeft Kagame jarenlang van vooral de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk het fiat gekregen om Congo te destabiliseren, inclusief het bombarderen van vluchtelingenkampen. In ruil daarvoor voert Rwanda een zeer Angelsaksische koers.
Naast het schuldgevoel over de genocide spelen daarom wellicht ook belangen: hoe meer invloed Rwanda in Congo heeft, hoe groter de Angelsaksische invloed in Congo. Dat alles doet denken aan Israël –ook een post-genocidestaat waarvoor het Westen zich schuldig voelde en die ook de hand boven het hoofd gehouden wordt door vooral Washington in zijn soms erg gespierde optreden.
Of je daarmee Rwanda (of Israël) op termijn een dienst bewijst, is nog maar de vraag. Zeker is dat Congo er niet beter van wordt. Het is hoog tijd dat Kagame én de internationale gemeenschap de belangen van de Congolese burgers en Rwandese vluchtelingen zwaarder laten wegen.

Meer uit het dossier Geweld in Oost-Congo

MONUSCO/UN
De vredesonderhandelingen tussen de rebellengroep M23 en de Congolese regering liepen vast op vrijdag 25 oktober.
VN
‘Congo ondergaat een zware humanitaire crisis’, zegt Dominique Burgeon, de Belg die aan het hoofd staat van de afdeling Noodhulp en Herstel van de VN-organisatie voor Voedsel en Landbouw (FAO).
Reuters/Stringer
De nieuwe gevechten tussen M23 en het Congolese regeringsleger in Zuid-Kivu roepen veel vragen op. Kris Berwouts probeert er enkele te beantwoorden.
Oxfam International
De rebellengroepering “Mouvement du 23 mars” (M23) en het regeringsleger (Fardc) van Congo zijn voor de eerste keer na de terugtrekking van M23 opnieuw in de clinch gegaan 12 kilometer buiten Goma,

Meest recent van John Vandaele

Simone D. McCourte / World Bank
MO* stelde Gino Alzetta die al vele jaren namens België zetelt in de Bestuursraad van de Wereldbank enkele vragen naar aanleiding van de oprichting van de Nieuwe Ontwikkelingsbank door de BRICS.
CC / Christian Mang/Campact
Onder druk van de kritiek op de onderhandelingen over een vrijhandelsakkoord tussen de VS en de EU, besliste eurocommissaris voor handel, Karel De Gucht, begin dit jaar dat hij de bevolking zou raa
Vandaag exact een maand geleden trokken de Belgen naar de stembus. Er zijn nog steeds geen regeringen maar de formatieprocessen lopen.
Bart Lasuy
Waarom deze verkiezingen bewijzen dat een federale kieskring een noodzaak is, en waarom in een democratie de grootste partij niet altijd in de regering zit.

Laat een reactie achter

Javascript is vereist om dit formulier te gebruiken.

Marijke Welvaert (niet gecontroleerd)

'Kagame krijgt ons inziens terecht goede punten voor bestuur', dient toch gelativeerd te worden. Uiteraard is het veel gemakkelijker en eenvoudiger om een land als Rwanda te besturen, dat 80 keer kleiner is dan Congo waar bovendien meer dan 200 verschillende etnische groepen wonen. Dat het Congolese leger niet in staat zou zijn om het FDLR terug te sturen naar Rwanda heeft evenzeer te maken met de onwil van Rwanda dat deze lui, waaronder ex-genocidairs, niet terug wil opnemen, als met de chaotische toestand in Oost-Congo. Zelfs de plaatselijke bevolking kan deze mannen van het FDLR niet meer onderscheiden, weet soms niet meer wie wie is en wie nu eigenlijk de vijand is. In Oost-Congo worden er al jarenlang steeds wisselende coalities gevormd, vaak op opportunistische basis: zowel het volk, militairen, Rwandezen, FDLR... kiezen de kant van diegene die hen het meeste voordelen biedt. Naast dit wespennet is het het een feit dat er zakelui van Zuid-Afrika tot China uit zijn op de ontginning van de bodemrijdommmen. De licenties daarvoor worden geregeld in het verre Kinshasa waar ministers in ruil voor concessies geld toegestopt krijgen. De regering zit inderdaad in Kinshasa, 1000 kilometer verder en is als bestuur afwezig in Oost-Congo, de far-west, en elders. Bovendien bevindt de huidige president Kabila zich in een complex kluwen van mensen en allerlei buitenlandse organisaties die invloed willen uitoefenen en waardoor hij soms weinig uitweg heeft. Gelden die bestemd zijn voor de betaling van leraars en soldaten verdwijnen soms in de handen van (corrupte) politici en tussenpersonen: controle uitoefenen over een gebied dat groter is dan West-Europa is uiteraard moeilijk. Daarenboven weet Kabila dat als hij enig nationalisme aan de dag zou leggen zoals zijn vermoorde vader Laurent, die wou dat de internationale bedrijven een deel van de opbrengst zouden afstaan aan Congo (ten bate van het land), hij hetzelfde lot beschoren is als zijn vader. De moord op Laurent Kabila is geen toevalastreffer. Wat dit betreft heeft de uitmuntende journaliste Colette Braeckman onderzoek verricht en ze vond pistes tot in Brussel. Bovendien wist iemand mij te vertellen dat hij een dag voor de moord op Kabila een telefoontje heeft gekregen van een Vlaamse journalist om hem te melden dat 'Kabila morgen zal vermoord worden'. Ook een Congolese journalist in Belgie had mij verteld dat hij enkele weken voor de moord een gesprek had met een zakenman die hem toen zei: "Avant le 17, ce sera fini avec lui (kabila)". Colette Braeckman berichtte na 17 januari (ook Lumumba werd vermoord op 17 januari) 2001 vrijwel elke dag over haar onderzoek naar de moord. Doch op een bepaald moment stopte dit bruusk... Is zij onder druk gezet om het onderzoek stop te zetten en waarom en door wie werd haar het zwijgen opgelegd?