Europa heeft alles om een cleantech-held te worden. Waar wachten we nog op?

Investeren in onderzoek en ontwikkeling is de beste manier voor schone energie om de concurrentie aan te gaan met de fossiele concurrent. Dat is de conclusie van een recent verschenen rapport. Op papier heeft de EU al een belangrijk instrument om die groene industriële revolutie mee te financieren: het Europese emissiehandelssysteem. Alleen gebeurt dat in de praktijk niet. Hoe komt dat, en hoe kan Europa zich wel ontpoppen tot cleantech-pionier?

  • Mouser Williams (CC by-nc-nd 2.0) Met behulp van een elektrische vlamboog wordt in de staalindustrie metaal gerecycleerd. Staalproductie is een van de meest energie intensieve industrieën die onder het emissiehandelssysteem vallen. De ontwikkeling van koolstofarme productietechnologieën boekt met name in deze sector heel wat klimaatwinsten. Mouser Williams (CC by-nc-nd 2.0)

In een recent verschenen rapport Transition to Clean Technology in het Journal of Political Economy, komen economen tot de conclusie dat onderzoek en ontwikkeling de beste remedie is tegen klimaatverandering. Uit het economisch model blijkt dat financiële steun het meest efficiënt is om de transitie van fossiele brandstoffen naar schone energie te versnellen.

Veel duurzame productiemethoden zitten verstopt in een nichemarkt en wachten ongeduldig op schaalvergroting.

Ondanks dat hernieuwbare energie op verschillende energiemarkten goedkoper is dan haar vervuilende concurrent, kan de transitie een flinke duw in de rug gebruiken. De redenering die de onderzoekers maken is ook van toepassing op de transitie naar een koolstofarme industrie. Veel duurzame productiemethoden zitten verstopt in een nichemarkt en wachten ongeduldig op schaalvergroting.

Om de ontwikkeling van cleantech op kruissnelheid te brengen, zijn flinke investeringen nodig. Volgens de onderzoekers zijn overheidssubsidies de oplossing. In budgettair krappe tijden is dat echter geen populair verhaal. Het Europees emissiehandelssysteem kan al een flinke duit in het zakje doen.

Voor elke ton CO2 die een bedrijf uitstoot, moet het onder het emissiehandelssysteem een recht aankopen. Die mogelijke extra kost stimuleert een bedrijf om te kiezen voor een duurzaam alternatief. Door efficiëntieverbeteringen of het toepassen van een koolstofarme productiemethode, stoot het bedrijf minder uit en hoeft het dus geen rechten aan te kopen. Daarnaast bespaart de onderneming zo ook op haar energiefactuur.

Er zit nog een andere bron van inkomsten in het emissiehandelssysteem. Het is de overheid die de emissierechten veilt aan bedrijven. Die inkomsten kan de overheid dus voor een groot deel inzetten om de nodige innovatie te stimuleren.

In totaal heeft de Belgische industrie 1,5 miljard verdiend op kap van het klimaat.

Allemaal mooi op papier, maar de realiteit is helaas anders. Door een enorm overschot in de Europese emissiehandelsmarkt is de prijs van een emissierecht gezakt tot onder de 5 euro. Er is dus geen enkel incentive voor de industrie om alternatieve, meer duurzame productiemethoden te overwegen.

Daarnaast zien overheden zich de mogelijke inkomsten voor effectief klimaatbeleid door de neus geboord. Om de Europese industrie te beschermen tegen een zogezegd concurrentieel nadeel uit het buitenband krijgen de ondernemingen hun rechten gratis. Uit een recent rapport van Carbon Market Watch blijkt dat ze die gratis rechten in de praktijk niet nodig hebben, omdat hun productie flink is afgenomen. De industrie heeft de rechten die ze cadeau kreeg op de markt kunnen verkopen, de onbetaalde kost ervan doorgerekend aan de eindklant en goedkopere internationale rechten gebruikt om hun uitstoot te dekken. In totaal heeft de Belgische industrie 1,5 miljard verdiend op kap van het klimaat.

Helemaal afvoeren dan maar, dat Europese emissiehandelssysteem? Neen: in theorie kan het prima werken. Als bedrijven zouden moeten betalen voor hun rechten, hadden ze de incentive om efficiënter te werken en had de overheid de extra inkomsten om in te zetten op de noodzakelijke cleantech-ontwikkeling.

De “coalition of the unwilling” gaat bij elke poging tot correctie van het systeem op de rem staan.

Het systeem moet dus hervormd worden, zodat het ook in de praktijk deze incentive levert. Maar daarbij staat (vooral) Oost-Europa op de rem. Om zijn steenkooleconomie te beschermen roept Polen samen met de andere Visegrad-landen Hongarije, Tsjechië en Slowakije een “coalition of the unwilling” in het leven. De groep gaat bij elke poging tot correctie van het systeem op de rem staan.

Nochtans zou een werkend emissiehandelssysteem de Europese industrie een “first mover advantage” kunnen geven door volop over te schakelen op schone energie en cleantech. Europa zou een heuse groene industriële revolutie kunnen ontsteken. Alle wereldeconomieën zullen op een gegeven moment voor dezelfde uitdaging komen te staan: de uitstoot van CO2 in alle sectoren drastisch terugdringen. Als Europa nu de koe bij de horens vat, kan het in de nabije toekomst wereldwijd uitpakken met zijn cleantech.

Jonathan Lambregs is beleidsmedewerker klimaat en mobiliteit bij Bond Beter Leefmilieu

Laat een reactie achter

Javascript is vereist om dit formulier te gebruiken.

LEES OOK

qimono (cc: 0)
Afgelopen juni werden waterschaarste en droogte in Vlaanderen plots brandend actueel.
©Kartent
Herbruikbare bekers en foodtrucks met veganistische maaltijden, zijn inmiddels al ingeburgerd op festivals. Maar daar blijft het niet bij.
Cameron Strandberg (CC BY 2.0)
Wetenschappers bevestigen dat de klimaatverandering een belangrijke rol heeft gespeeld in de uitzonderlijke temperaturen die grote delen van Europa in hun greep hielden in juni.
Marco Tersigni (cc: BY 2.0)
De bruine beer doet het goed in Europa, dus is er geen reden tot bezorgdheid over het voortbestaan van de soort.
Nooit meer tonen X

Ontdek

MO*nieuwsbrieven

Schrijf je in op onze gratis nieuwsbrieven en blijf op de hoogte van het belangrijkste mondiaal nieuws.

Facebook/Twitter

Blijf op de hoogte van het belangrijkste mondiaal nieuws.

MO*magazine

Abonneer je op ons unieke kwartaalmagazine voor slechts € 28.

Een abonnement nemen

MO*papers

Abonneer je op de gratis digitale achtergronddossiers (pdf) over actuele mondiale thema’s.