Vervang godsdienstlessen door filosofielessen in het secundair onderwijs

Student Raphaël Van Cappellen pleit in dit opiniestuk om in het secundair onderwijs het vak godsdienst/zedenleer te vervangen door een vak filosofie. ‘Er is nood aan een frisse toekomstvisie wat betreft de maatschappelijke bewustwording van de schoolgaande jeugd.’

  • CC0 Public Domain 'Een vak onder de noemer van filosofie kan leerlingen een breed spectrum aan inzichten bieden op het vlak van levensbeschouwingen, politieke overtuigingen en aloude, morele kwesties.' CC0 Public Domain

Toen ik ongeveer anderhalf jaar geleden besloot Wijsbegeerte en Moraalwetenschappen - een benaming die ik gemakshalve voor vrienden en familie algauw moest afkorten naar filosofie - te studeren aan de VUB, zorgde dit onder menig familielid algauw voor collectief gefrons en haargekrab. Dit niet per se in negatieve zin, los van het feit dat opvallend weinig mensen een idee hebben van wat de filosofie concreet inhoudt, botste ik vaak op verwondering en allerhande vragen omtrent de moeilijkheid en ja, ook het nut van deze studie. 

Wie tegenwoordig geen kant-en-klaar antwoord kan bieden op vragen die te maken hebben met je toekomstvisie en je studies als middel om dat te bereiken, lijkt algauw een blauwtje te lopen. Het lijkt wel alsof we haast vergeten zijn dat de klassieke filosofie de wortels vormt van bijna alle theologische én wetenschappelijke disciplines. Kunnen we het onszelf kwalijk nemen? 

De historische verwevenheid tussen filosofie en onderwijs is niet meer dan een museumstuk geworden. Toch lijkt het meer dan ooit relevant en zelfs noodzakelijk om jongeren al vanaf jonge leeftijd te laten kennismaken met allerhande vraagstukken over wat van belang is in het leven of van belang kan zijn. 

Dit kan in de vorm van ethische opgaven en door middel van dialoog. Een vak onder de noemer van filosofie kan leerlingen een breed spectrum aan inzichten bieden op het vlak van levensbeschouwingen, politieke overtuigingen en aloude, morele kwesties. 

Mag de filosofie nu eindelijk van onder het stof?

In tijden zoals deze waarin de groeiende multicultiraliteit onstopbaar is, lijkt het van vitaal belang dat men op jonge leeftijd al op een doortastende manier in aanraking komt met zoveel mogelijk levensvisies en relevante, maatschappelijke vraagstukken. Hierbij staat het samen naar oplossingen zoeken centraal. Al is het aanbod vandaag, om het bescheiden uit te drukken, pover. Hier en daar kan men in het ASO - al dan niet verplicht - een uurtje meepikken. Alsof kritische, morele vorming bijzaak is geworden. 

De overheid seculariseert al jarenlang beetje bij beetje de katholieke inhoud van de godsdienstles, waar wacht men nog op? Ook de mogelijkheid tot keuze voor zedenleer breekt geen potten. Maar al te vaak hangt het van de motivatie van de leerkrachten af wat ze ermee aanvangen. 

Er is nood aan een frisse toekomstvisie wat betreft de maatschappelijke bewustwording van de schoolgaande jeugd. En dit niet enkel in het secundair onderwijs. ‘Filosofie is geen afstandelijke intellectuele techniek, kinderen leren hun eigen gedachten ontwikkelen op een niet kunstmatige manier’, aldus Willy Poppelmonde van het Vlaams Unesco Netwerk voor Filosofieonderwijs en Democratie. 

De morele en idealistische barrières zijn in het licht van de hedendaagse maatschappelijke en politieke verschuivingen vaak hoger dan ooit, net als de nood aan een onderwijssysteem dat hier op inspeelt. Hierdoor rijst sinds lange tijd bij een steeds groter aantal studenten en onderwijzers de prangende vraag: mag de filosofie nu eindelijk van onder het stof?

Raphaël Van Cappellen is student wijsbegeerte aan de VUB en stichtend lid van de nieuwe PVDA-afdeling in Asse.

Laat een reactie achter

Javascript is vereist om dit formulier te gebruiken.

Hans becu

 

Ik hoop alleen maar dat de Marxisten eindelijk even strak consequent tegen de Islam zullen ingaan als tegen het Katholicisme. Dat hebben ze samen met heel links nooit gedaan, integendeel :  de Islam wordt geknuffeld en eindeloos ontzien. Verder zie ik geen enkel teken van secularisering bij de Moslimbevolking, wel integendeel. ik ben dus erg benieuwd of de PvdA dit voorstel bij de Moslimgemeenschap consequent zal durven verdedigen. Ik geloof er geen biet van.

Nick De Clippel

Beste Raphaël,

 

ik ben het volkomen met u eens, maar er bestaat een nog beter alternatief. Prof Loobuyck en enkele medestanders ijveren al jaren voor een plichtvak LEF, wat staat voor levensbeschouwingen (mv!), ethiek (lees: maatschappij en burgerzin) en filosofie. Dat is voor een aantal redenen beter, wat u zelf met wat opzoekwerk zal kunnen bevestigen.

 

mvg,

Gustaaf Cornelis

Waarom is LEF een beter alternatief? Omdat je dan allerhande levensbeschouwingen de revue ziet passeren, een zeer beperkte invulling hebt van ethiek (maatschappij en burgerzin) en wat filosofie (niet verder bepaald)? Ik luister graag naar uw argumentatie (en, nee, een referentie naar Loobuyck volstaat niet).

marcel roomans

Goed idee en het kan m.i. nog beter. Lees onderstaaande visie aub.

NIEUW VAK: WERELDWIJS

Eigen meningsvorming als vak op school

Minister Edith Schippers (Nederland) hoopt dat haar kind straks nog een eigen mening mag hebben. Er is strijd alom als andermans mening je niet aanstaat. Onverdraagzaamheid en het korte lontje heersen. Bovendien is de negatieve invloed van buitenaf massaal. Kinderen moet weer  geleerd worden te praten, te luisteren, te doorgronden en niet te vervallen in het conflict(gesprek). De waarde van communiceren moet herontdekt. Dat was ook de conclusie van 16 filosofen, allen deelnemers aan het Filosofisch Kwintet 2015 met als thema ‘vrijheid van meningsuiting’. Maar waar moeten kinderen leren goed te communiceren als hun wereld gedomineerd wordt door drukte, tempo, lawaai, social media en tweets die gekenmerkt worden door oppervlakkigheid en gebrek aan empathie. Koning Willem-Alexander zei in de troonrede dat ‘actief burgerschap via het onderwijs zal worden bevorderd’. Het is te hopen, want wie de jeugd heeft …! Er is behoefte aan een verplicht vak waarbinnen jongeren leren te communiceren en waarbinnen de eigen meningsvorming zich in alle vrijheid kan ontwikkelen. Een vak dat maatschappijleer en burgerschapskunde overstijgt en de eigen belevingswereld van kinderen als vertrekpunt neemt. Een vak waarin kinderen van 4 tot tenminste 18 jaar de eigen mening vormen. Het alom bekende kringgesprek dient opwaardering. De ontwikkeling van de eigen mening is een VN-kinderrecht*, vergt openbaar onderwijs en behoeft wijziging van de onderwijswet van 1917.   

Ontwikkeling                                                                                                                                          De wetgever hanteert een wettelijke leeftijd bij huwelijk, stemrecht en rijbewijs.  Rond het achttiende levensjaar moet de jongere zich zodanig ontwikkeld hebben dat hij of zij in staat is goed doordachte keuzes te kunnen maken. Jongeren behoeven daartoe de juiste ontwikkelingskansen (VN Verdrag*). Het traject voorafgaande aan het achttiende levensjaar dient daartoe doorwrocht te zijn van informatie over alles wat er echt toe doet in het leven. Denk daarbij aan waarden, mensenrechten, ideologieën, religiën en levensbeschouwingen. Waar kan dat beter dan in de onderwijssetting? Er is behoefte aan een nieuw vak dat zich goed laat omschrijven als Wereldwijs. Optimaal rendement ontstaat vanuit de eigen belevingswereld, in een sfeer van vrije meningsuiting, gesteund door objectieve info, en zonder sturing of dwang. Een en ander vergt openbaar onderwijs en dient  ondersteunend door een (digitaal) onderwijspakket. Leerkrachten sturen slechts op orde en regels.                                                                                                                            

Nederland, Rosmalen, Marcel Roomans

zelfstandig onderzoeker agressiekanalisatie en cohesie.  

* Art 14 VN verdrag rechten het kind…de staten die partij zijn eerbiedigen het recht van het kind op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst…dienen het kind te leiden in de uitoefening van dit recht op een wijze die verenigbaar is met de zich ontwikkelende vermogens van het kind… kinderen mogen niet gedwongen of verplicht worden een bepaald geloof te hebben, niet door hun ouders en niet door de regering. 

Gustaaf Cornelis

Beste Raphaël,

Dat is inderdaad een positie die ik zelf al lang verdedig. Enkele kanttekeningen. Haal uit NCZ de engagementsverklaring en je hebt al een prima vak met veel overlapping van wat je voorstelt. Natuurlijk is er de grondwet en die verander je niet zomaar. Een oplossing bestaat in het aanbieden van levensbeschouwelijke vakken én filosofie (om kritisch na te denken over de levensbeschouwingen) - het Waalse model.

Hartelijk, 

Gustaaf

 

Gerda D'Hondt

Ik ben het volledig eens met de heer Van Capelllen.

Men dient leerlingen zelf te laten nadenken over tal van dingen in plaats van er enkel dingen in te stoppen.

Wat mij vooral is bijgebleven uit de Geschiedenislessen is dat wij data kregen van veldslagen maar nooit werd er ons gevraagd wat er gebeurde met de mensen die onder die veldslagen leefden en werkten. Plus: de geschiedenisboeken zijn geschreven vanuit één gezichtspunt. Geschiedenis is een prachtig vak om leerlingen te laten nadenken. Te laten nadenken over de atoombom in Japan. Was die wel nodig. Waren de Japanners niet in het geheim samen gekomen om hun oorlog te beëindigen, bijvoorbeeld. Leer hen nadenken over verantwoordelijkheid, medeleven, liefde.

 

 

LEES OOK

© Jonathan Debeer (iso800.be)
Steinerscholen doen het altijd een tikje “anders”.
© Charlotte Teunis
Om kinderen warm te maken voor een bezoek aan het Holocaustmuseum creëerde de publiekswerking van de Kazerne Dossin in Mechelen een parcours op maat voor jonge bezoekers.
 De islam is hot in het seculiere België, en niet op een positieve manier.
\diegem_onderwijs
Plots leek het alsof de halve wereld school liep in basisschool Mater Dei in Leuven.