De thema’s die de auteurs bespreken, zijn niet evident. Kindhuwelijken, aan eer gerelateerd geweld en genitale verminking maar ook (seksueel) geweld tegenover migranten, mensen zonder wettig verblijf of asielzoekers komen aan bod. Al deze problemen lijken nogal ver van ons bed maar ook in België, Nederland en Europa, wordt men er steeds vaker mee geconfronteerd, door migratie en de vele culturen die in onze samenleving elkaar ontmoeten.
Alle thema’s worden in het boek zeer grondig behandeld. Zowel de context, de oorzaken, de gevolg als de medische elementen en de wetgeving komen aan bod. Net daarom wordt het soms wat technisch, bijvoorbeeld met een opsomming van de wetten en conventies omtrent een bepaald onderwerp of de mogelijke ingrepen na vrouwelijke genitale verminking. Het boek is dan ook vooral bedoeld voor mensen die concreet met deze problematiek in aanraking komen, de hulpverleners. Vaak is hun kennis over die thema’s ontoereikend en bovendien moeten zij cultuurverschillen en communicatieproblemen overbruggen. Het wil, door meer kennis en achtergrond te verschaffen, de hulpverlening van kwetsbare groepen in onze samenleving ondersteunen. Maar deze techniciteit wordt gecompenseerd, doorheen het hele boek komen getuigenissen en verhalen van slachtoffers aan bod. Deze maken de problematiek menselijk maar tonen ook de rauwe realiteit ervan aan.
De meest opmerkelijke bijdrage in het boek is het onderzoek naar seksueel geweld tegen vluchtelingen, mensen zonder wettelijk verblijf en asielzoekers, en de zeer beperkte toegang van deze groepen tot seksuele en reproductieve gezondheidszorg. Wereldwijd wordt aangenomen dat een op drie vrouwen tussen 15 en 50 het slachtoffer wordt van seksueel geweld. Hoewel seksueel geweld voorkomt in alle bevolkingsgroepen en alle etnische, culturele en economische grenzen overschrijdt, zijn deze groepen extra kwetsbaar. Taal, gezondheid en stress zijn hierbij bepalend.
Het meest schrijnende onderwerp is ongetwijfeld de vrouwelijke genitale verminking, die vooral in Afrika, maar ook daarbuiten, voorkomt. Vaak wordt vrouwenbesnijdenis gelinkt aan de islamitische cultuur maar ook christenen, joden en animisten zijn soms beoefenaars van deze praktijk. De vraag die zich altijd stelt, ook tijdens het panelgesprek bij de voorstelling, is waar het eigenlijk vandaan komt. Een eenduidig antwoord is er echter niet. Veelal gaat het om traditie en mythes, bijvoorbeeld dat besnijdenis kinderziekten kan genezen of dat niet-besneden vrouwen mannen impotent maken… Door de beperkte kennis van de omgeving (bijvoorbeeld leerkrachten) en zorgverleners over deze praktijk is het soms moeilijk om een goede dienstverlening te bieden.
Het boek kwam tot stand door de samenwerking van zeven auteurs, waarvan Els Leye de grote voortrekker is. Zij is het hoofd van het ‘seksueel en gendergerelateerd geweld-team’ aan het International Centre for Reproductive Health (ICRH), verbonden aan de Universiteit Gent. Marleen Temmerman is professor en heeft de leiding over de dienst gynaecologie en verloskunde aan het Gentse Universitair Ziekenhuis en over het ICRH, bovendien is ze senator voor sp.a. De andere bijdragen werden geleverd door: Marleen Bosmans, Rob Ermers, Ines Keygnaert, Naana Otoo-Oyortey en Kathia van Egmond.
Vrouwen onder druk, door Els Leye en Marleen Temmerman is uitgegeven door Lannoo Campus. 168 blzn. ISBN 978 90 209 8576 4