De merkwaardige gedragingen van een Turkse opperbevelhebber

Er zijn nog steeds veel onbeantwoorde vragen over de mislukte staatsgreep van vorig jaar in Turkije. In deze blog toont Peter Edel aan hoe die zich vooral centreren rond opperbevelhebber Hulusi Akar en inlichtingenchef Hakan Fidan.

  • Screenshot tv Erdogan met echtgenote gisteren tijdens een rally in Istanboel Screenshot tv

Peter Edel

MO*wereldbloggers
Turkijespecialist
13 april 2017

Peilers spreken elkaar ook deze week nog tegen over de uitslag van het referendum komende zondag in Turkije. Daardoor blijft het afwachten. Maar wat zal de conclusie zijn wanneer het percentage ja-stemmen slechts een paar procent hoger uitvalt dan de nee-stemmen?

Na de mislukte staatsgreep van vorig jaar ging de noodtoestand van kracht en dat kan dan heel goed de doorslaggevende factor zijn in geval van de overwinning voor president Erdogan en zijn Partij voor Gerechtigheid en Ontwikkeling (AKP).

Zo kunnen voorstanders van een presidentieel systeem, dankzij een onder de noodtoestand doorgevoerde wet, aanmerkelijk meer campagne voeren op TV dan tegenstanders. Bovendien kunnen critici maandenlang zonder tenlastelegging worden opgesloten.

Voor een autocratisch bestuur dat zijn wensen wil opleggen aan de kiezer zijn dat geen geringe voordelen bij een referendum.

Onder schot

De noodtoestand dient vele doelen, maar het vinden van antwoorden op de vragen waar de couppoging nog altijd door omgeven is, behoort daar niet toe.

Eerder schreef ik al over de merkwaardige gedragingen van Hakan Fidan, de chef van de nationale inlichtingendienst MIT, op de dag van de couppoging. Die van opperbevelhebber Hulusi Akar op dezelfde dag mogen er echter ook zijn.

Toen Akar weigerde de verklaring te ondertekenen zette zijn secretaris, generaal-majoor Mehmet Disli, de loop van een pistool tegen zijn hoofd

De coupplegers brachten Akar op de avond van 15 juli naar de luchtmachtbasis Akinci, waar hij naar eigen zeggen onder druk werd gezet om een verklaring te ondertekenen.

Toen Akar weigerde de verklaring te ondertekenen zette zijn secretaris, generaal-majoor Mehmet Disli, de loop van een pistool tegen zijn hoofd, dixit Akar.

Als het inderdaad zo is gegaan, kan het niet anders dan dat Disli tot de coupplegers behoorde. Daarom zou je verwachten dat Akar hem na het verijdelen van de couppoging direct in de boeien liet slaan. Niet dus.

In plaats daarvan vloog Akar samen met een ongeboeide Disli naar Ankara. Toen ze naast elkaar van de helikopter wegliepen om op weg te gaan naar het Cankaya-paleis van premier Yildirim, werd een foto gemaakt die tot veel vragen leidde in Turkije.

Nog vreemder is dat Disli in het crisiscentrum van het Cankaya-paleis aan het werk ging alsof Akar tegen die tijd vergeten was dat hij hem kort daarvoor nog met de dood had bedreigd.

Kleine wereld van corruptie en lobby’s

Tijdens die werkzaamheden, waarvan de aard niet bekend is, had Disli onder andere contact met zijn broer Saban Disli, die vicefractievoorzitter is in het parlement van de AKP.

Saban Disli bracht in 2008 de reputatie van de AKP in het gedrang aangaande onkreukbaarheid . Hij ontving een miljoen dollar van de zakenman Mehmet Karasu in ruil voor de aanpassing van een bestemmingsplan over een groengebied.

Het is een kleine wereld, ook voor Ekim Alptekin, die links en rechts laat vallen dat hij niet alleen een hekel heeft aan Gülen, maar ook aan Erdogan.

Het werd de eerste corruptieaffaire van de AKP. Althans, de eerste die in de openbaarheid kwam, want voordien waren er al geruchten.

Karasu was overigens project adviseur bij de EA groep, de onderneming van Ekim Alptekin, de Turkse Nederlander die 530.000 dollar betaalde aan Michael Flynn, de voormalige veiligheidsadviseur van Donald Trump, voor een lobby in de VS tegen Gülen.

Om de cirkel dan nog maar even rond te maken: bij de voltrekking van Alptekins eerste huwelijk trad Saban Disli op als getuige. Het is een kleine wereld, ook voor Ekim Alptekin, die links en rechts laat vallen dat hij niet alleen een hekel heeft aan Gülen, maar ook aan Erdogan.

Niet ultrageloofwaardig

Volgens de regeringsgezinde columnist Abdulkadir Selvi sprak Disli in die uren verder met verschillende andere medewerkers van de AKP.

Op zich is dat verklaarbaar, want Disli stond voorheen bekend als een graag geziene gast bij de regeringspartij. Toen de AKP-medewerkers Disli die avond vroegen wat er gaande was, antwoordde hij, volgens Selvi, dat het niet veel voorstelde.

Pas zeven uur later werd Mehmet Disli door een politieagent aangehouden, waarna een rechter zijn arrestatie gelastte. Waarom gebeurde dat niet veel eerder?

Pas zeven uur later werd Mehmet Disli door een politieagent aangehouden, waarna een rechter zijn arrestatie gelastte. Waarom gebeurde dat niet veel eerder?

De vreemde gang van zaken maken Akars verklaring over wat hij die avond op de Akinci-luchtmachtbasis meemaakte niet geloofwaardig. Loog hij over Disli dan ontstaat de vraag in hoeverre hij verder de waarheid sprak.

Vertelde hij de waarheid over het voorstel dat hij ontving van een andere couppleger? Volgens Akar stelde luchtmacht brigadegeneraal Hakan Evrim voor een telefoongesprek te hebben met imam Fethullah Gülen te hebben.

Deze bewering is van essentieel belang, dit deel van Akars verklaring vormt immers de hoeksteen van de beschuldiging voor de AKP dat Gülen opdracht gaf tot de couppoging.

Het lijkt vanzelfsprekend dat Akar aan de tand wordt gevoeld over de vraag waarom hij Disli niet direct liet aanhouden. Maar niets daarvan. Toen Disli door een aanklager werd verhoord vond deze het niet nodig om Akar die vraag te stellen.

Commissie Petek

Een bont gezelschap legde verklaringen af voor de commissie Petek, die naar aanleiding van de couppoging in het leven geroepen was.

Van de voormalige politiechef en minister Mehmet Agar, tot en met de Russische ultranationalist Alexander Dugin, die ooit een lofbetuiging afstak over de Jodenmoordenaar Reinhard Heydrich. Akar was echter in geen velden of wegen te bekennen toen de commissie Petek de getuigenis aanhoorde.

De AKP voorkwam dat hij en MIT-baas Fidan iets zouden verklaren.

Na 141 personen te hebben gehoord, kwam in december een einde aan de zittingen van de commissie Petek. Voorzitter Resat Petek, die in het dagelijks leven volksvertegenwoordiger is namens de AKP, beloofde die maand dat een onderzoeksrapport zo snel mogelijk zou worden gepresenteerd.

De 249 slachtoffers van de couppoging zijn voor de AKP een belangrijk propagandapunt, maar duidelijkheid over de factoren die tot hun dood leidden mag kennelijk wachten

Intussen is dat rapport er echter nog steeds niet. Er is zelfs nog niets op papier gezet, zei volksvertegenwoordiger Aytun Ciray, die namens de oppositievoerende Republikeinse Volkspartij (CHP) zitting heeft in de commissie.

Ciray merkte verder op dat geen juridische specialisten van de andere partijen bij het opstellen van het rapport worden betrokken.

In plaatst daarvan wordt dat aan regeringsvertegenwoordigers overgelaten. Zo blijven de andere partijen blijven in het ongewisse.

Een van de door Petek genoemde redenen voor het oponthoud is dat hij het te druk heeft met de campagne van de AKP voor het referendum. Zo liggen de prioriteiten dus.

De 249 slachtoffers van de couppoging zijn voor de AKP een belangrijk propagandapunt bij het referendum, maar duidelijkheid over de factoren die tot hun dood leidden mag best even wachten.

Vragen onbeantwoord

Petek is echter eerlijk genoeg om toe te geven dat een onderzoeksrapport zonder verklaringen van Fidan en Akar het publiek minder zal bevredigen. Daarom heeft hij vragen over hun handelen naar de generale staf en MIT gestuurd. Hij kreeg echter geen antwoord.

Petek is eerlijk genoeg om toe te geven dat een onderzoeksrapport zonder verklaringen van Fidan en Akar het publiek minder zal bevredigen

Als dat zo blijft, zullen volgens Petek mogelijk mediaberichten over het handelen van Fidan en Akar op 15 juli in het rapport worden opgenomen.

Aangezien Petek aan de AKP verbonden is, zullen dat echter naar alle waarschijnlijkheid geen berichten uit regeringskritische media zijn.

De laatste ontwikkeling in dit verhaal is dat Mehmet Disli vanuit de gevangenis van zich liet horen.

Hij ontkende bij hoog en laag betrokken te zijn bij de couppoging. Was dat wel het geval geweest dan had Akar hem nooit zeven uur in het Cankaya-paleis laten werken, zei hij. Daar heeft hij een punt.

Afspraak met Erdoğan

Disli had nog een ander argument waardoor het volgens hem uitgesloten is dat hij iets hij iets met de couppoging van doen had. Hij zegt dat in de agenda van Erdoğan op 18 juli een afspraak met hem stond genoteerd.

Naar eigen zeggen om overleg te voeren over 466 projecten, waaronder de ‘strategische transformatie van de Turkse strijdkrachten.’

Als Saban Disli zijn broer beschermt, dan heeft hij niet alleen een probleem met Akar, maar zeer waarschijnlijk ook met Erdogan.

Nu kan Disli veel beweren, maar hij zei ook dat die afspraak met Erdogan door zijn broer Saban werd gemaakt en dat die daarover kan getuigen. Zo zet Mehmet Disli niet alleen Akar en de AKP, maar ook zijn broer voor het blok.

Het moet natuurlijk nog blijken of Saban Disli daarover gaat getuigen, maar indien het zo ver komt, kan hij kiezen tussen het verraden van zijn broer of Akar. Geen eenvoudige keuze.

Familiebanden wegen zwaar voor Turken. Als Saban Disli zijn broer beschermt, dan heeft hij niet alleen een probleem met Akar, maar zeer waarschijnlijk ook met Erdoğan.

Akar is sinds de couppoging Erdoğans vaste metgezel geworden, in uniform dan wel in burger. Betekent dit dat de opperbevelhebber het volledige vertrouwen geniet van de president? Dat is best mogelijk, maar zoals de gezegde gaat, ‘houd je vrienden in de buurt en je vijanden nog dichterbij.’

God’s geschenk

De indruk dat iets verborgen wordt gehouden kan alleen door een struisvogel ontkend worden. In Europa zal dit als een bevestiging worden gezien voor de verdenking dat Erdoğan de couppoging in scene zette omwille van van zijn onbedwingbare ambitie naar alleenheerschappij.

Erdoğan is zeker de grote winnaar van de couppoging. Dat wist hij die bewuste avond zelf al. Niet zomaar noemde hij de couppoging toen een geschenk van God.

Erdoğan is zeker de grote winnaar van de couppoging, niet zomaar noemde hij de couppoging toen een geschenk van God

Het door juristen vaak gehanteerde principe waarin hij die het meest profiteert van een misdaad de vermoedelijke dader is, vormt op zich echter geen bewijs.

Bovendien sprak de blik van Erdoğan boekdelen toen hij op die avond via FaceTime de bevolking toesprak op het nieuwskanaal CNN Türk. Dat was overduidelijk het gezicht van iemand die zich een ongeluk was geschrokken.

Of hij moet het gespeeld hebben, maar in dat geval verdient hij een Oscar. Erdoğan speelde tijdens zijn studietijd in een anticommunistische en antisemitisch getint toneelstuk, maar het gaat te ver om hem daarom een groot acteur te noemen.

Dat geschrokken gezicht plaatst tevens vraagtekens bij de vaak gehoorde veronderstelling dat Erdoğan wist van een ophanden zijnde staatsgreep. Maar was hij in dat geval in een moeilijk te beveiligen hotel gebleven? Er waren veiliger locaties denkbaar geweest.

Irreguliere bewegingen

De vraag is niet zo zeer of Erdoğan vooraf wist van de staatsgreep, maar juist waarom hij niet op de hoogte was.

Dat hij het nieuws naar eigen zeggen van zijn zwager moest vernemen is absurd, in aanmerking genomen dat Hakan Fidan rond 15 uur al wist van irreguliere bewegingen binnen de strijdkrachten. Bovendien nam Fidan daar kort daarop contact over op met Akar.

Dienen de president en de premier van een land dat vier keer door een staatsgreep werd getroffen niet over de minste irreguliere beweging binnen de strijdkrachten op de hoogte te worden gebracht?

Geen van beide vond het echter nodig om Erdoğan of premier Yildirim te infomeren. Werd de situatie door hen onderschat?

Dat is mogelijk, maar dienen de president en de premier van een land dat vier keer door een staatsgreep werd getroffen niet over de minste geringste irreguliere beweging binnen de strijdkrachten op de hoogte te worden gebracht?

Waarom kregen Fidan en Akar daar niet de rekening voor gepresenteerd door Erdoğan?

Mogelijk hield hij hen de hand boven het hoofd om de indruk te vermijden dat hij op die dag niet de sterke man was met volledige controle over alles. Het imago dat hij met het oog op zijn droom over alleenheerschappij in de ogen van de bevolking wil hooghouden.

Zeker, volgelingen van imam Fethullah Gülen waren bij de couppoging betrokken, maar dat is zeker niet het volledige verhaal. Daarvoor zijn er negen maanden na datum te veel vragen die in de tussenliggende tijd beantwoord hadden kunnen worden. En die vragen centreren zich vooral rond Fidan en Akar.

Laat een reactie achter

Javascript is vereist om dit formulier te gebruiken.

LEES OOK

© Bundesregierung
Sinds de regering van Duitsland een maand geleden aankondigde zich harder op te zullen stellen ten aanzien van Turkije, wordt het conflict tussen beide landen met de dag grimmiger.
© Umit Bektas/Reuters
Tegenstanders van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan verbinden hoop aan de succesvolle protestmars van oppositieleider Kemal Kilicdaroglu.
CC Omar Chatriwala (CC BY-NC-NA 2.0)
Qatar is niet van plan toe te geven aan de eis tot onderwerping door Saoedi-Arabië. Turkije en Iran geven het kleine emiraat steun, waardoor het conflict een echte regionale machtsstrijd wordt.
Ömer Ünlü (CC BY 2.0)
‘Dit is de laatste kogel van de genocide’.

Meest recent van Peter Edel

© Bundesregierung
Turkije zoekt voortdurend de confrontatie met Duitsland
Sinds de regering van Duitsland een maand geleden aankondigde zich harder op te zullen stellen ten aanzien van Turkije, wordt het conflict tussen beide landen met de dag grimmiger.
Gilbert Sopakuwa (CC BY-NC-ND 2.0)
De fragiele Turkse economie
Tot 2013 was de bloei van de economie het visitekaartje van de in Turkije regerende Partij voor Gerechtigheid en Ontwikkeling (AKP).
© Umit Bektas/Reuters
De Turkse oppositie mag hopen na de geslaagde mars op Istanboel
Tegenstanders van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan verbinden hoop aan de succesvolle protestmars van oppositieleider Kemal Kilicdaroglu.
Kurdushstruggle CC by 2.0
Het Koerdische probleem zal nooit met geweld opgelost kunnen worden
Volgens regeringsgezinde kranten in Turkije zijn de dagen van de Koerdische PKK geteld.