Vredesproces Turkije en de PKK op de helling?

Het conflict tussen de Turkse regering en de PKK duurt al dertig jaar en eiste al meer dan 30.000 levens. In 2009 besloten beide partijen te onderhandelen over een vredesakkoord, maar dat akkoord wordt nu bedreigd door de burgeroorlog in Syrië en de opmars van terreurgroep IS. De International Crisis Group publiceerde op 6 november een rapport over de stand van zaken.

  • James Gordon (CC BY 2.0) 'De opmars van IS en het conflict in Syrië en Irak, heeft onmiskenbaar invloed op het vredesproces tussen Turkije en de PKK.' James Gordon (CC BY 2.0)

De eerste vredesgesprekken tussen de Turkse regering en de Koerdische Arbeiderspartij PKK (Partiya Karkerên Kurdistan) vonden plaats in Oslo, in 2009. Turkije eiste een definitieve ontwapening van de PKK, de PKK op zijn beurt wilde enkel ontwapenen als de regering meer toegevingen zou doen tegenover de Koerden. Het ‘Oslo-proces’ mislukte door een gebrek aan vertrouwen. In 2011 stortte het vredesproces volledig in elkaar, nadat de PKK dertien Turkse soldaten doodde in de provincie Diyarbakır. Het conflict laaide weer op en duurde tot maart 2013, met het staakt-het-vuren van de PKK en eerdere gesprekken in december 2012.

Dat jaar volgde een ‘democratiseringspakket’ met meer rechten voor de Koerden en het parlement gaf officieel groen licht aan de regering om de ‘Koerdische kwestie’ op te lossen. De regerende AKP richtte eveneens een bestuursraad op die bevoegd is voor elf commissies, waarin onder meer gewerkt zal worden op ontwapening en re-integratie van PKK-strijders. Het vredesproces steunt nu dus op een stevige juridische basis.

De eisen van beide partijen

Een onafhankelijk Koerdistan blijft onbespreekbaar voor Turkije.

Turkije en de PKK stellen uiteraard hun voorwaarden voor een akkoord. De Koerdische nationale beweging wil dat de PKK en de KCK (Koma Civakên Kurdistan, de overkoepelende organisatie van Koerdische gemeenschappen) worden toegelaten in een verenigde delegatie tijdens de onderhandelingen. Ze willen bovendien ook internationale waarnemers die het vredesproces moeten controleren. De PKK wil zijn organisatie verwijderd zien van de terreurlijst, de vrijlating van alle KCK-gevangenen en een nieuwe grondwettelijke invulling van ‘burgerschap’.

Turkije op zijn beurt wil dat de PKK de wapens voorgoed neerlegt. De rechten van de Koerden zijn onder de huidige regering aanzienlijk verbeterd, maar een onafhankelijk Koerdistan is onbespreekbaar. Een vredesproces kan voor Turkije enkel slagen als de PKK haar plannen voor een onafhankelijke staat opbergt. De meerderheid van de Turkse Koerden wil deel blijven uitmaken van Turkije.

Ontwapening versus autonomie?

In het conflict maakten beide partijen zich schuldig aan grove mensenrechtenschendingen. Waarheidscommissies zijn dus een vereiste voor het waarborgen van vrede op lange termijn, stelt het rapport van International Crisis Group (ICG). Ook ontwapening zal besproken moeten worden, vinden de rapportschrijvers van de ICG. Turkije moet verdere inspanningen doen tegenover de Koerden, wil het de PKK zover krijgen om toe te stemmen met ontwapening.

Turkije is een unitaire staat, maar de laatste jaren kreeg het gemeentelijk bestuursniveau meer macht. Op termijn is een federaal model zeker bespreekbaar. Het biedt een antwoord op de Koerdische vraag om meer autonomie. Tenslotte moet de toekomstige rol van Öcalan besproken worden. Voor de PKK is het lot van hun leider uiterst belangrijk. Indien het vredesproces slaagt, is amnestie voor Öcalan wenselijk.

Verschillende factoren kunnen het vredesproces negatief beïnvloeden. Zo is er geen gedetailleerde strategie op lange termijn. Men reageert op praktische overwegingen wanneer die zich voordoen. Het vredesproces is ook nauw verbonden met de twee leidersfiguren: de huidige Turkse president Erdoğan en de gevangen PKK-leider Abdullah Öcalan. Het verdere verloop van het proces staat of valt met hen, zeggen waarnemers.

Thierry Ehrmann (CC BY.0)

Voor de PKK is het lot van hun leider uiterst belangrijk. Indien het vredesproces slaagt, is amnestie voor Öcalan wenselijk.

Vredesproces bedreigd door Syrië en IS

‘Een geslaagd vredesproces is een gevaar voor de westerse hegemonie in de regio.’

Het grootse obstakel voor een langdurig akkoord echter is de burgeroorlog in Syrië. De Koerdische nationale beweging dreigde ermee het vredesproces te beëindigen, indien de Turkse regering niet actief zou ingrijpen in het Syrische Kobani. ‘Er hoeft niet militair ingegrepen te worden in Kobani’, zegt Derwich Ferho, van het Koerdisch instituut in Brussel. ‘Wat Kobani nodig heeft is politieke steun en humanitaire hulp’. Volgens Ferho steunt de Turkse regering IS, ‘om een barricade op te werpen tegen Rojava’. Rojava is de Koerdische autonome regio in het noorden en noordoosten van Syrië, in Turkse ogen een reële bedreiging omdat het de Koerden in eigen land kan inspireren tot de eis naar meer autonomie.

Hilmi Kaçar van het Centrum voor Turkse Studies van de UGent, is het daar niet mee eens. ‘Turkije beschuldigen van steun aan de IS is onjuist. Turkije stuurde een duizendtal vrachtwagens met hulpgoederen naar Kobani. Tweehonderdduizend burgers uit de stad werden opgevangen door Turkije. Honderden YPG-militanten (YPG is een Koerdische militie in Noordoost-Syrië, nvdr) werden verzorgd in Turkse ziekenhuizen. Turkije opende ook de grensdoorgang voor de Peshmerga. Koloniale machten zoals Frankrijk en Engeland bepaalden honderd jaar geleden de grenzen van het Midden-Oosten. De huidige grote machten willen nu die grenzen hertekenen om de energiekanalen te kunnen blijven controleren. Een geslaagd vredesproces is een gevaar voor de westerse hegemonie in de regio.’

Hoop doet leven

Ondanks de binnenlandse problemen en de regionale uitdagingen heeft noch Turkije noch de PKK de onderhandelingen stopgezet. Waar men vroeger de hoop op vrede - gedurende periodes van geweld - meteen opgaf, probeert men nu de gesprekken telkens te hervatten. En dat stemt hoopvol, aldus de ICG.
 

Maak MO* mee mogelijk.

Word proMO* net als 3195   andere lezers en maak MO* mee mogelijk. Zo blijven al onze verhalen gratis online beschikbaar voor iédereen.

Ik word proMO*    Ik doe liever een gift