De minst ontwikkelde landen: 'Geen resultaten? Minder geld!'

Is het pover gesteld met de gezondheidszorg in uw land en blijft gevarieerde voeding een droom? Kunnen uw buren nauwelijks lezen en schrijven? Is uw economie erg kwetsbaar en vooral gericht op exportgoederen? En is het bnp per inwoner niet hoger dan 700 euro? Dan is de kans groot dat u in een MOL woont, een Minst Ontwikkeld Land.

Van 9 tot 13 mei vindt in Istanbul de vierde MOL-conferentie van de VN plaats. Het is intussen tien jaar geleden dat de vorige conferentie samenkwam. Dat was in Brussel. In Istanbul moeten de staats- en regeringsleiders het Brussels Actieplan van onder het stof halen, evalueren en aanbevelingen doen voor de komende tien jaar.

De interesse voor de Minst Ontwikkelde Landen is in België historisch gegroeid, zegt Peter Moors, hoofd van de Directie-Generaal Ontwikkelingssamenwerking (DGD).‘Onze belangrijkste partnerlanden voor ontwikkelingssamenwerking zijn MOL’s –denk bijvoorbeeld aan Burundi, Rwanda en Congo. Op de lijst van onze achttien partnerlanden staan er elf MOLs. In 2010 ging meer dan de helft van het Belgische ontwikkelingsbudget naar die categorie landen.’ In de toekomst wil België die aanpak formaliseren. ‘MOL’s zouden meer en meer het centrum moeten worden van ons ontwikkelingsbeleid. Tot nu toe hadden wij eigenlijk geen specifieke strategie voor de MOL’s, de middeninkomenslanden en de fragiele staten. Nu willen we voor elk van die drie groepen een specifieke strategie ontwikkelen.’

Speciale behandeling

De benaming “Minst Ontwikkelde Landen” is al sinds de jaren zestig in gebruik. In 1971 maakten de VN voor het eerst formeel een lijst op met de landen die aan de MOL-criteria voldoen. Daar stonden toen 24 landen op. In 2000 steeg het aantal tot 51, vandaag zijn het er 48.

De aparte MOL-categorie is niet zonder reden in het leven geroepen. ‘De VN vragen aan donoren om de MOL’s speciaal te behandelen’, zegt de Malinees Cheick Sidi Diarra. Hij is bij de VN als ondersecretaris-generaal bevoegd voor de MOL’s. ‘We pleiten ervoor dat zij méér officiële ontwikkelingshulp zouden krijgen en dat ze aan minder voorwaarden moeten voldoen om die hulp te ontvangen. Daarnaast moet er markttoegang zijn voor producten afkomstig uit de MOL’s, zonder quota’s en kostentarieven.’

Het bestaande MOL-systeem heeft de landen in kwestie echter niet veel windeieren gelegd. Ondanks het arsenaal beschikbare instrumenten en de opmerkelijke economische groei van de afgelopen jaren in veel van de MOL’s, zijn maar drie landen uit het statuut van MOL geklommen: Botswana (1994), Kaapverdië (2007) en de Malediven (2011).

Hefbomen

Volgens de VN-Conferentie over Handel en Ontwikkeling hebben de maatregelen voor de MOL’s veeleer een symbolische waarde dan een reële impact op ontwikkeling. De dominante marktspelers vertrekken steeds van hun eigen agenda, waarin winst prioritair is op het stimuleren van ontwikkeling in de MOL’s. Ook Moors beaamt dat er allicht een structureel probleem is, maar hoopt dat de Istanbul-top niet resulteert in een oeverloze discussie daarover, want dan zou alles kunnen blokkeren . Aan de telefoon vanuit New York heeft Moors er alvast geen goed oog in. ‘Ik hou mijn hart vast als ik zie hoe de voorbereiding hier in New York loopt’, zegt Moors. ‘Het dreigt weer te verzanden in een groot ideologisch debat tussen de Groep van 77 (opgericht in 1964 als losse coalitie van 77 ontwikkelingslanden, vandaag uitgegroeid tot 131 lidstaten, or) en de rest. De G77 vraagt een enorme grote en brede politieke verklaring, waar opnieuw alles in moet zitten. Maar dat is niet de bedoeling van de Istanbul-top. Ik hoop dat we erin slagen een concreet actieprogramma goed te keuren dat uitvoerbaar is.’

‘Een top is een aaneenschakeling van 150 speeches. Het belangrijke is de voorbereiding, omdat je dan een aantal dingen in beweging kan zetten.’
Ook Sidi Diarra is die mening toegedaan: ‘Na tien jaar is het Brussels Actieplan nog steeds zeer relevant. Het bevat fantastische instrumenten om de MOL’s te ondersteunen. De les die we hebben geleerd, is dat we in Istanbul best een kortere, meer gefocuste tekst hebben.’ Meteen doet hij twee concrete voorstellen: ‘De armoede halveren tegen 2015 en het aantal MOL’s tegen 2020.’

Moors legt de nadruk op het creëren van niet-financiële hefbomen, zoals handelsbeleid, goed bestuur en groei. Hij pleit voor een duidelijke, resultaatgerichte koers. ‘Wanneer we hulp geven aan land X, dan moeten we daar twee tot vijf jaar later toch wel enig resultaat van zien. Als na verloop van tijd de resultaten niet gehaald worden, zullen ook de geldstromen verminderen.’ Maar het werkt in beide richtingen: ‘Wij moeten ons engageren om wat efficiënter te worden, om ons beter af te stemmen op wat nodig is in een land en minder op wat wij graag doen. En dat zijn verbintenissen die we met een beetje politieke wil kunnen nakomen’, zegt Moors over de donoren. ‘We zullen ook bereid moeten zijn precieze verbintenissen rond officiële ontwikkelingshulp op te nemen in de tekst. Ik denk dat België daartoe bereid is, maar een aantal andere landen heeft het daar moeilijker mee.’

Het einde van 0,7?

Toch ziet het er niet naar uit dat de MOL’s zich mogen verwachten aan meer ontwikkelingsmiddelen. ‘De budgetten van een aantal grote donoren –Nederland, Spanje en andere landen– dalen. Dat is allicht niet tijdelijk maar structureel. We zitten aan het begin van een fundamentele transformatie van ontwikkelingswerk, waarbij de hoogte van de budgetten niet langer het belangrijkste criterium zal zijn. We zijn het er allemaal over eens dat ontwikkelingsbudgetten –zelfs al zouden die 0,7 procent van het bnp vertegenwoordigen– op zich het verschil niet zullen maken’, zegt Moors. ‘Wat is een top? Een aaneenschakeling van 150 speeches na elkaar. Het belangrijke aan een top is de voorbereiding, het proces dat eraan voorafgaat. Omdat je dan een aantal dingen in beweging kan zetten. Ik denk dat wij ons als donorgemeenschap echt meer moeten richten op de MOL’s. Daar kan soms grote vooruitgang gemaakt worden. De top in Istanbul is er om die agenda vooruit te duwen’.

Maak MO* mee mogelijk.

Word proMO* net als 3253   andere lezers en maak MO* mee mogelijk. Zo blijven al onze verhalen gratis online beschikbaar voor iédereen.

Ik word proMO*    Ik doe liever een gift