Een groene woestijn

Sayaxché in de jungle van de Guatemalaanse provincie Petén vormt het hart van een uitdijende palmindustrie. Ook in de tropische Pacifische kustprovincies van Guatemala wordt het landschap steeds meer bepaald door eindeloze palmplantages. Niet tot ieders genoegen – of welvaart.

  • Mark Nozeman Palmplantage in Nueva Concepcion. In de tropische Pacifische kustprovincies Escuintla, Retalhuleu, Suchitepeqeuz en San Marcos wordt het landschap bepaald door de uitheemse Palma Africana Mark Nozeman
  • Mark Nozeman Lokale boeren staan onder druk hun stukjes land te verkopen. Leona verkocht haar land tegen beter weten in. 'De maïsoogst viel tegen en bovendien kon ik verderop een beter perceel huren'. Op het land van Leona staat nu palm. Mark Nozeman
  • Mark Nozeman Palmvruchtenoogst. De lokale boeren zijn aangewezen op het werk bij de plantages maar krijgen enkel een contract van drie maanden. Mark Nozeman
  • Mark Nozeman De palmolie wordt gewonnen uit de pitten van de vruchten. De vruchten zijn oranjerood, vaak met een gele voet en een bijna zwarte top. Ze zijn langwerpig-eivormig en tot 5 cm groot. Ze zitten bij honderden tot duizenden bijeen in een dichte, tot 25 kg zware tros. Mark Nozeman
  • Mark Nozeman Palmvruchten klaar voor transport naar de fabriek. Mark Nozeman
  • Mark Nozeman Palmolie-extractie in Poza Verde, Ezquintla. 'De misstanden in de palmindustrie zijn legio', zegt Fernando Ical van Action Aid. 'Het werk op de palmplantages in de tropische hitte van Petén is loodzwaar, de producenten hanteren een minimumloon naar eigen inzicht, betalen de vrouwen nog minder en laten kinderen meewerken'. Mark Nozeman
  • Mark Nozeman De rivier Madre Vieja in de provincie Escuintla voedt het irrigatiesysteem van de nabij gelegen palmplantages met waterschaarste als gevolg. Mark Nozeman
  • Mark Nozeman Een gestrande vrachtwagen. Circa vijftien jaar geleden zijn de grootschalige katoen, bananen en suikerproducenten begonnen met het overschakelen op de uitheemse soort Palma Africana, speciaal geïntroduceerd voor de productie van de lucratieve palmolie. In de Pacifische kustprovincies van Guatemala groeide palmolie uit tot het voornaamste exportproduct. Mark Nozeman
  • Mark Nozeman Na verkoop van hun land trekken de families weg op zoek naar een ander perceel. Juan werkt op de collectieve maïsvelden van Flor de la Selva. Mark Nozeman
  • Mark Nozeman Sayaxché in de jungle van Petén vormt het nieuwe hart van de uitdijende palmindustrie. Circa 30% van de landbouwgronden tussen Rio de La Pasion en de Mexicaanse grensrivier Rio Salinas bestaat inmiddels uit doorgaans jonge palmvegetatie. De plantages worden bewaakt door gewapende beveiligers. Pottenkijkers worden niet geduld. Mark Nozeman
  • Chili's van lokale oogst. De oprukkende monocultuur in Petén heeft negatieve invloed op de kleinschalige landbouwgronden en biodiversiteit.

Guatemala is al de grootste producent van suikerriet ten behoeve van bio-ethanol voor de Europese markt, en het land is nu ook op weg de grootste producent van palmolie in Midden-Amerika te worden. Ruwe palmolie wordt geëxporteerd om te voldoen aan de groeiende vraag naar biobrandstof in de VS en Europa.

Zo’n vijftien jaar geleden zijn de katoen-, bananen- en suikerproducenten begonnen over te schakelen op de uitheemse Afrikaanse oliepalm (Elaeis guineensis), speciaal geïntroduceerd voor de productie van de lucratieve palmolie, die na suiker en bananen nu tot de belangrijkste exportproducten van het land behoort.

Onder druk

‘De misstanden in de palmindustrie zijn legio’, zegt Fernando Ical van Action Aid. ‘Het werk op de palmplantages in de tropische hitte van Petén is loodzwaar, de producenten betalen een minimumloon naar eigen inzicht, betalen de vrouwen nog minder en laten kinderen meewerken.’ De plantages worden bewaakt door gewapende beveiligers. Pottenkijkers worden niet geduld. Lokale boeren staan onder druk om hun stukjes land te verkopen.

Zoals Leona. Zij verkocht haar land tegen beter weten in. ‘De maïsoogst viel tegen en bovendien kon ik verderop een beter perceel huren.’ Verkopende landeigenaren worden vaak misleid met loze beloften van werk en huur van ‘rijke’ gronden. Met behulp van tussenpersonen komen na verkoop de stukjes land in handen van palmolieproducenten als NAISA en TIC Industrias. In andere gevallen huren de producenten percelen van boeren. De grond en de biodiversiteit raken echter onherstelbaar beschadigd door de monocultuur en het gebruik van ggo’s en pesticiden.

Als ze hun land hebben verkocht, zijn de boeren aangewezen op het werk bij de plantages, maar ze krijgen nooit meer dan een contract van drie maanden. De oliepalm vergt weinig onderhoud en de palmvrucht kan pas drie jaar na het aanplanten worden geoogst. ‘De nu landloze boeren blijven aangewezen op de eigen oogst op erbarmelijke veldjes die zij tijdelijk huren van dezelfde producenten.’

Het tekort aan werk voor de lokale boeren wordt nog verergerd doordat de producent landarbeiders uit andere regio’s overbrengt. Ical: ‘Op deze manier probeert men te voorkomen dat de arbeiders zich lokaal verenigen en eisen gaan stellen.’

Pesticiden

Volgens Susana Siekavizza, directeur van de koepel van palmolieproducenten GREMPALMA, wordt er op de palmplantages geen intensief gebruik gemaakt van pesticiden. Het gebruik van pesticiden op de plantages in Sayaxché is echter niet transparant en strookt niet met het biodieselbeleid van de EU en de VS.

In februari bleek het water van de zijtak van de Río de la Pasión plots zwart. Medewerkers van de nabijgelegen palmproducent NAISA kwamen de verontruste bewoners van het dorpje Semuy grote watertanks brengen. Die hoorden tot hun verbazing alleen dat het voorlopig niet verstandig was het water uit de rivier te gebruiken. Tot grote woede van de bewoners weigerde de provincie Petén mee te werken een nader laboratoriumonderzoek.

Zonder jouw steun bestaat MO* niet.

Steun ons en word proMO* voor maar €4/maand of doe een vrije gift. 3153   proMO*’s steunen ons vandaag al. 

Word proMO* of Doe een gift