Europese IMF-bestuurders beschermden de banken maar troffen de Grieken

Vertrouwelijk document over IMF-steun voor Grieks steunprogramma

MO* kreeg een hoogst vertrouwelijk document in handen dat toont hoeveel vragen er in de bestuursraad van het Internationaal Muntfonds leefden over de aanpak van de Griekse schuldencrisis. 

  • CC Apostolos Demonstratie in Griekenland tegen het IMF besparingsplan, 2010 CC Apostolos

De Europese Unie is er in geslaagd het IMF mee in het bad van de opeenvolgende reddingsoperaties van Griekenland te trekken – zo werd het Fonds in het voorjaar van 2010 gevraagd om 30 miljard euro in te brengen. Veel niet-Europese landen hadden evenwel vragen bij de aanpak, zo blijkt uit het verslag (van 10 mei 2010) over de bestuursraad over de Griekse steunaanvraag. Maar omdat de EU zeven van de 24 executive directors (ED’s) op de bestuursraad levert, plus de managing director die de vergadering voorzit, heeft ze grote invloed op de besluitvorming. Zo blijkt dat de ED’s van Duitsland, België, Spanje, Nederland, Frankrijk en Denemarken op de bestuursraad een gezamenlijke verklaring voor IMF-steun aan Griekenland afleverden.

Banken ontlopen verantwoordelijkheid

De andere ED’s hadden evenwel veel vragen. Op de IMF-bestuursraad  kloegen liefst vijf van de 24 bestuurders in de bestuursraad (Argentinië, Brazilië, India, Rusland en Zwitserland) dat er een element ontbrak in het programma: ze vonden dat de private sector moest worden betrokken. Het programma had een schuldherschikking moeten bevatten en dus een gedeeltelijke kwijtschelding van Griekse schulden door de banken. Dat was nodig om, zo stelde de Braziliaanse Executive Director, ‘te vermijden dat de private schuldeisers van de Griekse staatsleningen, in hoofdzaak Europese banken, niks zouden moeten bijdragen.’ En dus eigenlijk door de overheden gered werden van de gevolgen van hun onvoorzichtige kredietverlening.

De Argentijnse directeur was zeer kritisch over het programma omdat het dezelfde fouten – onhaalbaar zware besparingen op de overheidsuitgaven – maakte als in de aanloop naar de Argentijnse crisis van 2001. Zeer tot de verbazing van de andere Europese IMF-directeuren herhaalde de Zwitserse ED de bovenstaande ongerustheid over het gebrek aan schuldherschikkingen in het programma.

De intra-Europese “oplossing” om de (vooral Franse en Duitse) banken te vrijwaren van schuldherschikkingen, werd ongetwijfeld verdedigd door de Europese bestuurders in de IMF-bestuursraad. Zo’n schuldherschikkingen waarbij ook de banken niet worden gespaard zijn immers doorgaans een vast bestanddeel van IMF-programma’s in ontwikkelingslanden. Daar zit logica in: een schuldencrisis is meestal een gedeelde verantwoordelijkheid van schuldenaren die teveel ontleenden en schuldeisers die onvoorzichtig krediet verschaften.

Voormalig IMF-hoofdeconoom Simon Johnson merkte in zijn boek ’13 bankiers’ al eerder op dat ook de VS, na de val van Lehman Brothers, weigerden om de eigen banken aan te pakken zoals het IMF dat doorgaans – onder Amerikaanse druk – doet met banken in ontwikkelingslanden in financiële crisis.

Doordat er geen schuldkwijtschelding door de banken kwam, moest Griekenland des te meer afbetalen, besparen en snijden in zijn sociale en publieke voorzieningen. Waardoor armoede en werkloosheid sterker toenamen.

Dit is evenwel niet alleen een kwestie van twee maten en twee gewichten. Doordat er geen schuldkwijtschelding werd vereist, moest Griekenland des te meer afbetalen en meer besparen en snijden in zijn sociale en publieke voorzieningen. Wat ertoe bijdroeg dat de armoede en werkloosheid sterker toenamen.

‘Immense risico’s’

De Australische director vond dat het programma net als tijdens de Aziatische crisis in 1998 te veel structurele voorwaarden oplegde. De ervaring destijds was dat het opleggen van vele tientallen voorwaarden eigenlijk contraproductief werkte: het getroffen land zag dan immers door het bos de bomen niet meer. ‘De voorwaarden opgelegd door de Europese Commissie lijken wel een boodschappenlijst’, aldus de Australische executive director.

Onder de hoofding ‘optimistische groeiveronderstellingen’ staat dat de Chinese en Zwitserse ED’s benadrukten dat de mate van economische groei zal bepalen of Griekenland zijn schuldenlast aankan. ‘Zelfs een kleine afwijking van het basisscenario kan de draaglijkheid van de schuld in gevaar brengen’, stelden beiden.  

Argentinië, Australië, Canada, Brazilië en Rusland wezen op de ‘immense risico’s van het programma’ en dus de mogelijke reputatieschade voor het IMF – risico’s die vooral te wijten waren aan de meer dan tien procent die moest worden bespaard op de overheidsuitgaven. Tien procent is immers, historisch gezien, extreem veel.

“Stille” aanpassing van de regels

Verder had de Zwitserse ED, daarin gesteund door zijn Braziliaanse, Iraanse en Australische collega’s, vastgesteld dat het IMF-personeel dat meewerkte aan de IMF-steun voor het Griekse steunprogramma  “stilletjes” – en dus zonder goedkeuring door de bestuursraad! – criterium nummer twee van het beleid inzake uitzonderlijke toegang tot IMF-steun had gewijzigd, door het uit te breiden tot gevallen waar ‘er een hoog risico van internationale systemische besmettingseffecten’ was. Die stille ingreep werd verdedigd door te wijzen naar de noodzaak om snel te handelen en naar de veronderstelling dat de raad dit later wel zou goedkeuren.

Het IMF-personeel voerde die stille verandering in het beleid door ‘omdat Griekenland niet zomaar een uitzondering kon zijn, omdat IMF-beleid altijd toepasbaar moet zijn voor alle lidstaten.’ Om dat principe te respecteren, moesten dus de regels snel en stil worden bijgestuurd.

Het voorval geeft concreet aan hoe de Europese invloed het IMF-beleid – zelfs zonder expliciete dekking van de bestuursraad – een beetje weet om te buigen opdat het Fonds Griekenland zou kunnen bijstaan. En dat is dan weer een illustratie van de grote invloed die de Europeanen nog steeds in het Fonds hebben, ook al moet België sinds kort – en voor het eerst sinds 1945 - zijn zetel in de bestuursraad delen met de Nederlanders.

Zonder jouw steun bestaat MO* niet.

Steun ons en word proMO* voor maar €4/maand of doe een vrije gift. 3190   proMO*’s steunen ons vandaag al. 

Word proMO* of Doe een gift