Mensenrechtenschendingen worden cyberkunst

Vreemde, lugubere gedichten wisselen elkaar om de vijf minuten af op de zwarte website www.maquinacondor.com. Dit is ‘de Condormachine’ - een installatie van de Duits-Chileense kunstenaar Demian Schopf die op zijn negende met zijn ouders de Pinochetdictatuur ontvluchtte. De installatie is evengoed van toepassing op het Latijns-Amerikaanse repressiesysteem Operatie Condor als op Auschwitz, Guantanamo en Abu Ghraib, zegt de 31-jarige kunstenaar.
Enkele dagen maar heeft een gigantisch scherm in centraal Santiago de gedichten van de Condormachine getoond. Toen trok het adverterende bedrijf de stekker uit. Het vond de teksten choquerend. Nu zijn ze alleen nog te zien op de 108 televisieschermen in de tentoonstelling in de kunstgalerie Gabriela Mistral in Santiago. En op de website, waarvan de kunstenaar belooft dat die eeuwig online zal blijven.

Vertaald staat er dan bijvoorbeeld iets als

‘Mucus, niet alleen nonrectaal /
zelfs binnengedrongen, in zijn afstervende verzwering/
Van wat de kalmerende opsplitsing nu nog ontkent/
Verstoppend weigert zijn heiligheden prijs te geven’

Het zijn computergegenereerde varianten op het sonnet ‘Over de Menselijke ambitie’ van de Spaanse dichter Luis de Góngora. Dat beschrijft een personage dat weigert te sterven, via de metafoor van een vlinder. Vrij vertaald klinkt het originele gedicht zo:

‘De vlinder, niet alleen geen lafaard/
zelfs roekeloos, in zijn fatale blindheid/
van wat hem aantrekt in de fenix nu nog ontkent/
koppig weigert zijn vleugels prijs te geven’

Een ingewikkeld netwerk van databases en statistieken herwerkt het oorspronkelijke gedicht voortdurend. Het vertrekt van een computeranalyse van een reeks zoektermen die kranten als The New York Times, de Washington Post en de Guardian gebruiken in artikelen over oorlog en economie. Die beïnvloeden dan de keuze van een reeks woorden uit de geneeskunde en de anatomie die worden ingevoegd in het gedicht van Góngora.

“Voor mij kaart deze installatie de extreem mechanistische eigenschap van Operatie Condor aan - de marteling of liever de band tussen de geneeskunde en de marteltechnieken die droevig genoeg hand in hand gaan doorheen de geschiedenis”, zegt ontwerper Demian Schopf.

Operatie Condor was een gecoördineerde strategie van de militaire regeringen van Argentinië, Bolivia, Brazilië, Chili, Paraguay en Uruguay in de jaren zeventig en tachtig. Ze was erop gericht dissidenten op te sporen, op te pakken, te martelen en te elimineren. Operatie Condor werd opgezet door de inlichtingendiensten van de Chileense dictator Augusto Pinochet, met Amerikaanse steun.

Volgens Schopf “leeft operatie Condor vandaag verder onder andere namen in Irak en Libanon.” Toen hij het nieuws over de Amerikaanse misbruiken in de Iraakse Abu Ghraib-gevangenis hoorde “duurde het niet lang voor ik me realiseerde […] dat de praktijken die ze gebruikten veel formele en procedurele wortels hadden in de marteltechnieken die ik had ontdekt toen ik de verslagen van Chileense politieke gevangenen las”.

Schopf werd geboren in Frankfurt. Zijn ouders waren na de coup van Pinochet in 1973 naar Duitsland gevlucht. De familie keerde terug naar Chili toen Schopf negen was, maar hij deed de reis later nog eens over om te studeren aan een kunstschool in Keulen. “Ik heb de coup en haar gevolgen zelf niet meegemaakt, maar ik behoor tot een generatie die opgroeide in een klimaat van angst en onzekerheid. Onze kindertijd werd altijd door de coup overschaduwd”, zegt Schopf.

Zonder jouw steun bestaat MO* niet.

Wil je dat MO* dit soort verhalen blijft brengen?
Steun ons en word proMO* voor maar €4/maand of doe een vrije gift

Word proMO* of Doe een gift