Ontluisterende stemmen

De strategie van de antilopen is het sluitstuk van de trilogie die Jean Hatzfeld weidde aan de genocide in Rwanda. Het boek werd in 2007 bekroond met de Prix Médicis.
Hatzfeld telt niet alleen als gerenommeerd oorlogsverslaggever in de wereld der letteren, maar bewees ook reeds zijn literair talent als schrijver-journalist. Hij versloeg de fluwelen, en minder fluwelen revoluties in Oost-Europa, de conflicten in Israël en de burgeroorlogen in ex-Joegoslavië. Maar het was Rwanda dat in Hatzfeld’s ziel kraste.
Hij ging er in 1994 heen als journalist, vlak na de slachtpartijen, en keerde nadien nog acht keer terug, als een ander mens. Wat hem zo aantrok? ‘Het mysterie. Het mysterie van een banaliteit zonder naam. Niemand kan begrijpen hoe dit kon gebeuren’, vertelde hij in 2002 aan Le Monde.
En Hatzfeld wéét dat hij deze genocide nooit zal kunnen begrijpen. Dat bewustzijn is zijn grootste kwaliteit als schrijver over de volkerenmoord. Nadat hij eerst de slachtoffers aan het woord liet in Dans le nu de la vie (2000), en daarna indringende gesprekken met daders voerde in Seizoen van de machetes (2004), keert Hatzfeld nogmaals terug naar Nyamata. Dit keer om het status-quo van de nationale verzoening, opgelegd door de regering, op te meten. Hij luistert naar mensen die dagenlang op de loop waren om aan de machetes te ontlopen én naar degenen met een Primus in de ene en het nog warme kapmes in de andere hand de “vangst” van de dag vierden.
Zij proberen in hun verhaal haat, vernedering, spijt, afgunst, verdriet, hoop en wanhoop, maar vooral angst te verwoorden. Hatzfeld laat op subtiele wijze de getuigenissen in elkaar overvloeien, waardoor het verhaal van dader en slachtoffer bijna in dialoog met elkaar gaan. Een dialoog die in de dagelijkse werkelijkheid echter ontbreekt. Verzoening en vergeving blijven eerder een opgelegde taak dan een wezenlijke emotie.
Door zijn luisterbereidheid en de juiste vragen, rafelt Hatzfeld voorzichtig, maar toch doortastend, de psychologie van de moordenaars uiteen. Dit alles in een verwoede, maar tevergeefse poging te begrijpen waarom een gerespecteerde leraar of boer op een dag opstaat, het huis verlaat en zijn buren als opgejaagd wild achternazit. Want als we iets moeten onthouden uit zijn boeken, dan wel dat het kwaad geen bovenmenselijke kracht is. Het bloedbad van 1994 is een menselijk drama.
De nuchtere toon van het boek, in confrontatie met de beklijvende verhalen, grijpt de lezer genadeloos bij de keel en laat hem of haar met veel twijfel en zelfs vertwijfeling achter.
De strategie van de Antilopen door Jean Hatzfeld is uitgegeven door De Bezige Bij. 282 blzn.

Zonder jouw steun bestaat MO* niet.

Wil je dat MO* dit soort verhalen blijft brengen?
Steun ons en word proMO* voor maar €4/maand of doe een vrije gift. 2630   proMO*’s steunen ons vandaag al.

Word proMO* of Doe een gift