Parlementsverkiezingen in Rwanda: meer van hetzelfde, zeker?

Bij de parlementsverkiezingen van 2008 in Rwanda werd de verkiezingsuitslag van de partij van president Kagame naar beneden vervalst omdat de overwinning te groot was om geloofwaardig te zijn voor een meerpartijendemocratie. Dat lijkt op een grap maar voor Afrikakenner Kris Berwouts is het allerminst om te lachen. Hij kijkt niet uit naar de scores van de partijen van de verkiezingen van deze week, wel naar de namen van de nieuwe volksvertegenwoordigers van wat in de praktijk een eenpartijstaat is.

  • Reuters President Kagame brengt zijn stem uit voor de parlementsverkiezingen, Kigali, 16 september 2013. Reuters

Autoritaire regimes rotzooien wel eens met verkiezingsuitslagen, daar moeten we eerlijk in durven zijn. Daar wordt dan een laag maquillage op gestreken of een facelift op uitgevoerd. Indien nodig pleegt men een totale make-over waarvan het resultaat niets meer te maken heeft met de realiteit voorheen. Ook in Rwanda vindt het regime verkiezingen te belangrijk om ze over te laten aan de grillen van de kiezer.

Bijna eenpartijstaat

Het Rwandese Patriotic Front, dat in 1990 een oorlog begon tegen het regime van Habyarimana en die op het einde van de genocide van 1994 ook won, domineert het politieke landschap in die mate dat het land bijna functioneert als eenpartijstaat. De greep van de partij op de maatschappij is zo groot dat parlementsverkiezingen een bijna inhoudsloos gebeuren zijn geworden waar niemand van wakker ligt.

Bij de parlementsverkiezingen van 2008 hadden de controlemechanismen, de sociale druk, het monopolie op de media en het repressieapparaat zo goed gewerkt dat de score van het RPF te hoog was om geloofwaardig te zijn in een democratie. Om een béétje de illusie van een meerpartijenstelsel in stand te houden heeft men toen de verkiezingsuitslag naar beneden toe vervalst. Officieel klopte het RPF toen af op 78% van de stemmen, maar de echte resultaat van het RPF in deze stembusgang lag ver over de 90%.

Mij hoor je alvast niet zeggen dat Rwanda niet vernieuwend zou zijn…

Toch meer partijen

Sinds het einde van de genocide houdt het RPF relaties in stand met een aantal partijen die op geen enkele manier de ambitie koesteren om de hegemonie van het RPF te doorbreken of een controversieel maatschappelijk debat op gang te brengen. Zij gebruiken de beperkte politieke ruimte die het regime toelaat en waken er over daar nooit buiten te treden. Hun belangrijkste bestaansreden is om het machtsmonopolie van het RPF een beetje te verdoezelen.

In ruil daarvoor mogen ze op bescheiden wijze deel uitmaken van het regime. Ze leveren steevast een aantal afgevaardigden, vaak ook een paar ministers. Dit geldt onder meer voor de Parti Libéral en voor de Parti Social-Démocrate. Ze doen ook nu weer mee. Eigenlijk maken ze op hun eigen bescheiden wijze deel uit van de gevestigde orde.

Rwanda heeft ook een aantal partijen die wél tegen de stroom willen oproeien, die vinden dat het RPF en haar satellietpartijtjes niet alle Rwandezen vertegenwoordigen, en die via de klassieke politieke weg een tegenmacht willen opbouwen. Deze partijen worden op allerlei manieren  stokken in de wielen gestoken. De administratie maakt het hen moeilijk om zich officieel te registreren als partij. Hun kandidaten en militanten krijgen te maken met verbale en fysieke intimidatie en hun leiders worden gerechtelijk vervolgd.

Op dit moment zitten onder meer Victoire Ingabire van de Forces Démocratiques Unifiés –Inkingi en Bernard Ntaganda van de Parti Social- Imberakuri achter de tralies. Ze werden veroordeeld voor misdaden die in de wet erg vaag gedefinieerd zijn en waartegen men zich dus moeilijk kan verdedigen (divisionisme en sectarisme bijvoorbeeld) en voor het verstoren van de openbare orde (Ntaganda voor het organiseren van publieke manifestaties zonder toelating). Wat Ingabire betreft komen daar het ondermijnen van de staatsveiligheid en terrorisme bovenop. In de aanloop van de presidentsverkiezingen van 2010 ontploften een paar bommen in Kigali, en die probeert men in haar schoenen te schuiven. Ook nu was er sprake van granaten, overigens.

Een derde oppositiepartij die wel het verschil maken is de Democratic Green Party, geleid door Frank Habineza. Die zijn er kort voor de verkiezingen in geslaagd administratief erkend te worden als politieke beweging, maar ze vonden dat het te kort dag was om deze campagne nog degelijk voor te bereiden. Zij mikken dus op de presidentsverkiezingen van 2017.

Irrelevant?

Deze verkiezingen hebben erg weinig te maken met de opbouw van de democratie in een land dat zich uit haar traumatisch verleden wil losmaken. Het lijkt meer op een perfect geregisseerd onderdeel van een massaspektakel dat de hegemonie van het RPF wil onderlijnen. Ze worden dan ook door absoluut niemand spannend gevonden. Het RPF gaat winnen, en hopelijk voor hen is hun voorsprong niet te gênant. De mensen kunnen niet eens voor kandidaten stemmen: ze spreken zich uit voor een partij en die bepaalt dan wie er in het parlement gaat zetelen.

Ondanks alles ben ik toch nieuwsgierig wie er uiteindelijk die mandaten gaat opnemen. De verkiezingen zullen niets zeggen hoe de verhoudingen liggen tussen de partijen (daar zijn ze ook niet voor bedoeld), maar misschien zullen ze wel iets onthullen hoe de machtsverschuivingen zijn binnen het RPF. Kagame’s regime heeft de laatste jaren een paar keer zwaar onder vuur gelegen. Dat geeft aanleiding tot nogal wat interne spanningen.

De president probeert een generatiewissel door te voeren: de oude garde van militairen die opgroeiden in de vluchtelingenkampen in Oeganda en met Kagame streden tegen Obote en later Habyarima moet langzaam maar zeker plaats maken voor jongere mannen en vrouwen, geboren op het einde van de jaren zeventig of het begin van de jaren tachtig, een ambitieuze generatie van hoog opgeleide technocraten en meertalige intellectuelen.

De mensen die Kagame’s Brave New World mee hadden verwerkelijkt worden nu vervangen door mensen die er zijn in opgegroeid, zeg maar. En dat verloopt natuurlijk niet zonder de nodige spanningen. Als de macht van Kagame vandaag bedreigd wordt in Rwanda, is het niet door de politieke oppositie en nog minder door de gewapende strijders van het FDLR, maar door de onvrede in eigen kringen.

Daarom kijk ik toch uit naar de resultaten van de verkiezingen. Niet naar de scores die partijen zullen halen, maar naar de namen van de nieuwe volksvertegenwoordigers. En die zullen we bekijken in het licht van die generatiewissel. Het enige wat deze verkiezingen ons zullen leren is: waar wil dit regime naartoe? Op welke manier wil het zich herpositioneren?

Kris Berwouts werkte 25 jaar voor verschillende ngo’s in Afrika. Sinds 2013 werkt hij als zelfstandig consultant in Oost-Afrika. Hij houdt een Wereldblog bij op MO.be.

Zonder jouw steun bestaat MO* niet.

Steun ons en word proMO* voor maar €4/maand of doe een vrije gift. 3093   proMO*’s steunen ons vandaag al. 

Word proMO* of Doe een gift