Tuberculose kent explosieve groei in Zuid-Afrika

Tuberculose (TBC) is de tweede dodelijkste infectieziekte ter wereld na aids. In Zuid-Afrika is het aantal patiënten de laatste vijftien jaar verviervoudigd. Het zwakke gezondheidssysteem wordt er gezien als een van de grootste oorzaken van het probleem.

  • CC/Flickr - Skuarua Een wachtzaal in een Zuid-Afrikaans hospitaal. CC/Flickr - Skuarua

Globaal daalt het aantal tuberculosegevallen, maar in Zuid-Afrika blijft dit aantal stijgen. Volgens cijfers van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) werden per honderd gevallen ongeveer twee patiënten in 2009 gediagnosticeerd met de MDR-variant (multi drug resistant) van de ziekte. Recente studies tonen echter aan dat er momenteel een veel hogere prevalentie is, met cijfers tussen vijf en vijftig procent. Dit wil zeggen dat de bacterie in dat geval resistent is geworden tegen verschillende antibiotica en het dus duurder en moeilijker te behandelen is. In veel gevallen is deze variant zelfs fataal. Ook wereldwijd komt de niet-resistente vorm van tuberculose steeds vaker voor.

Kind van armoede

Volgens Nulda Beyers van het Desmond Tutu Centrum voor Tuberculose aan de Universiteit van Stellenbosch is er een complexe interactie tussen armoede en tuberculose. ‘Tuberculose is het kind van armoede, maar ook de ouder en verzorger’, zei aartsbisschop Tutu hier ooit zelf over. Hij leed als kind aan de ziekte en heeft zich nadien ingezet voor de preventie en genezing ervan.

‘De ontwikkeling van de ziekte wordt vooral gepromoot door sociale factoren en omgevingsfactoren, zoals huisvesting, voeding, de grootte van een huishouden, de blootstelling aan giftige stoffen als tabaksrook en de aanwezigheid van andere voorwaarden, zoals HIV en diabetes’, aldus Beyers. Uit onderzoek van het centrum bleek ook dat de armste buurten rond Kaapstad een veel hogere prevalentie hebben dan de rijkere buurten, maar dit verklaart niet waarom net Zuid-Afrika een dergelijke stijging kent ten opzichte van haar buurlanden.

‘Een slechte behandeling is erger dan geen behandeling’

De behandeling van TBC is een lang proces, waarbij patiënten minstens een half jaar lang verschillende medicijnen moeten nemen. Veel patiënten slagen er echter niet in om de behandeling correct te volbrengen. Hierdoor wordt de groei van drugs-resistente TBC nog versterkt. Bovendien is het zeer gevaarlijk om een behandeling niet volledig in te nemen. ‘Een slechte behandeling is erger dan geen behandeling’, zegt Beyers hierover.

Sommige patiënten wonen ver van de ziekenhuizen waar ze gevolgd worden. Anderen kunnen om andere redenen niet elke dag naar het ziekenhuis komen, waardoor veel zieken hun medicijnen niet innemen zoals het zou moeten. Veel behandelingen in Zuid-Afrika volgen de richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie, meer bepaald het DOTS protocol (direct geobserveerde behandeling). Dit protocol stelt dat alle medicijnen voor de neus van een gezondheidsmedewerker genomen moeten worden. Om de controle te verhogen, mogen mensen de medicatie dus in principe niet thuis innemen.

‘Een patiëntgerichte behandeling’

Veloshnee Govender van de Universiteit van Kaapstad heeft onderzoek gedaan naar de redenen waarom patiënten hun behandeling niet naar behoren uitvoerden. Meer dan de helft van deze patiënten stonden onder toezicht van een kliniek. Respondenten gaven een aantal redenen waarom men de dagelijkse dosis miste, zoals de kostprijs van het transport naar het ziekenhuis, de afstand en de moeilijke combinatie met andere dagelijkse bezigheden, bijvoorbeeld werk. Govender stelt dus dat het dus helemaal niet noodzakelijk is om de patiënten te observeren in ziekenhuizen om te verzekeren dat ze hun behandeling volgen.

Volgens Govender zouden minder bezoeken aan het ziekenhuizen zelfs bijdragen tot ‘verbeterde efficiëntie, hogere therapietrouw en minder belemmeringen voor de patiënt om toegang te krijgen tot gezondheidszorg’. Ze vindt het dan ook essentieel dat de gezondheidsautoriteiten een ‘patiëntgerichte behandeling van tuberculose’ overwegen. Dit zou niet alleen ten goede komen aan de patiënten zelf, maar past ook beter binnen de beperkte middelen van de gezondheidszorg in Zuid-Afrika. Zij pleit daarom ook voor een systeem van zelf-toezicht, zoals het ook al bestaat voor HIV-patiënten.

Ik ben proMO*

Nu je hier toch bent

Om de journalistiek van MO* toekomst te geven, is de steun van elke lezer meer dan ooit nodig. Vind je dat in deze tijden van populisme en nepnieuws een medium als MO* absoluut nodig is om de waarheid boven te spitten? Word proMO*.

Wil je bijdragen tot de mondiale (onderzoeks)journalistiek in het Nederlandstalig taalgebied? Dat kan, als proMO*.

Wil je er mee voor zorgen dat de journalistiek van MO* mogelijk blijft en, ondanks de besparingspolitiek, verder uitgebouwd wordt? Dat doe je, als proMO*.

Je bent proMO* voor € 4/maand of € 50/jaar.

Word proMO* of Doe een gift