Thuis is een bouwval: het Roma-getto Lunik IX

In heel Europa wordt met argwaan gekeken naar de Roma, en als het even kan zegt de nationale politiek wat ook aan de tapkast gemeengoed is geworden: stuur ze allemaal naar huis terug. Fotograaf Sammy Van Cauteren toont in deze beeldreportage hoe “thuis” eruitziet voor heel wat Slovaakse Roma.

  • © Sammy Van Cauteren Een gedeeltelijk ontruimd appartementsblok in Hrebendova, de gebouwen in deze straat zijn er het ergst aan toe: de verlaten appartementen zijn volledig leeggehaald, ook deuren en ramen zijn weggehaald, om in andere appartementen te kunnen hergebruiken (of om als hout voor de kachel dienst te doen), waardoor de wind en de koude vrij spel krijgen én de algemene staat van de gebouwen er snel op achteruit gaat. © Sammy Van Cauteren
  • © Sammy Van Cauteren Een kind speelt in een leegstaand appartement. Veel kinderen roken vanaf jonge leeftijd. © Sammy Van Cauteren
  • © Sammy Van Cauteren Een familie in een van de overblijvende blokken in Hrebendova. Eén voor één worden de gebouwen gesloopt (vaak net voor de winter), wat overblijft is in slechte staat. Werkloosheid en armoede zijn algemeen in Lunik IX en de bewoners hebben zelf geen geld om hun woningen op te knappen. Het stadsbestuur (de eigenaar van de meeste gebouwen in Lunik IX) doet niets. © Sammy Van Cauteren
  • © Sammy Van Cauteren Een wegel van enkele honderden meter loopt van Lunik IX naar de dichtstbijzijnde schroothandel. Door ijzer en metaal uit verlaten of gesloopte woningen te verkopen, verdienen sommige inwoners wat bij. © Sammy Van Cauteren
  • © Sammy Van Cauteren Kinderen spelen waar onlangs een appartementsblok met de grond werd gelijkgemaakt. © Sammy Van Cauteren
  • © Sammy Van Cauteren Een familie in Podjavorinskej, een andere straat, waar de opvallende 8-hoekige gebouwen van recentere datum zijn dan de rest van Lunik. Het verval is echter minstens even groot. © Sammy Van Cauteren
  • © Sammy Van Cauteren Spelend kind in Hrebendova. © Sammy Van Cauteren
  • © Sammy Van Cauteren Een familie in Podjavorinskej. © Sammy Van Cauteren
  • © Sammy Van Cauteren Een familie in Podjavorinskej. © Sammy Van Cauteren
  • © Sammy Van Cauteren Gastoevoer is er niet naar Lunik IX, alle verwarming gebeurd met houtkachels. Straatverlichting is er evenmin. Buiten worden er avonds her en der vuurtjes gemaakt met hout en al het brandbare afval dat te vinden is, bronnen van licht en warmte. © Sammy Van Cauteren

Volgens de laatste officiële telling wonen er in Slovakije 106.000 Roma, ongeveer 2 procent van de totale bevolking. Recentere, realistischere schattingen spreken van een Roma-populatie van 400.000. Het grootste deel daarvan woont in nederzettingen in het oosten van Slovakije, vaak gehuchten aan de rand van dorpen en steden.

Lunik IX

De grootste stad in die regio is Košice (240.000 inwoners), in 2013 nog Culturele Hoofdstad van Europa. Weg van het voor toeristen opgeknapte centrum, weggestopt achter winkelcentra en tankstations en genesteld tussen de ringweg en een beboste heuvel, ligt Lunik IX, het grootste Roma-getto van Slovakije.

Het communistische beleid probeerde in de jaren zeventig de Roma in Slovakije te integreren, onder andere door hen uit hun dorpen te halen en hen tussen de rest van de bevolking te huisvesten. Zo werd een Roma-dorp nabij het nieuw opgetrokken Lunik IX ontruimd en kregen de bewoners daar appartementen aangeboden. De andere bewoners van het nieuwe stadsdeel waren gezinnen van politie en leger, de wijk was berekend op een inwonersaantal van 2500.

In de daaropvolgende jaren vertrokken de niet-Roma-bewoners echter geleidelijk en werden de vrijgekomen appartementen ingenomen door andere Roma. Vanaf 1995 werd het de officiële politiek van het stadsbestuur om zoveel mogelijk Roma te concentreren in Lunik IX, met als resultaat de huidige situatie: een getto van 6000 Roma.

Neem hieronder zelf een kijkje in Lunik IX met Google Street View.

100 procent werkloosheid

Het werkloosheidspeil gaat richting 100 procent en de armoede is algemeen. In de wijk is er kleuter-, lager en (technisch) middelbaar onderwijs, maar de schooluitval is enorm: in de laagste klassen zitten nog enkele honderden leerlingen, maar in de hoogste klassen blijven maar een handvol leerlingen over.

Nutsvoorzieningen werden de laatste jaren afgebouwd: de gastoevoer is afgesneden, er is slechts twee uur per dag stromend water beschikbaar via enkele openbare kranen, en de bewoners hebben maar beperkt toegang tot het stroomnet. Dat leidt tot een handeltje in elektriciteit via verlengkabels die tientallen meters tussen verschillende gebouwen overbruggen.

Uit nagenoeg alle appartementsblokken zijn de buitendeuren verdwenen en zijn de traphallen raamloos. Sommige gebouwen zijn er slecht aan toe, andere zijn ronduit bouwvallig. Van onderhoud of herstellingen door de eigenaar – de stad Košice – is al jaren geen sprake meer. De enige oplossing die de plaatselijke overheid voor deze problemen heeft, is geregeld een appartementsblok met de grond gelijk maken, evenwel zonder de bewoners een alternatieve woonplaats aan te bieden. 

De uitgezette families hebben een paar mogelijkheden: bij familie intrekken of Lunik IX verlaten en elders onderdak zoeken. Sommigen improviseren in de nabijgelegen krottenwijk Mašličkovo een onderkomen, anderen trekken verder en zoeken hun geluk in het buitenland. Dat is ook waar vele andere inwoners van Lunik IX hun toekomst zien: buiten de wijk en buiten het tegenover Roma racistische Slovakije.

Zonder jouw steun bestaat MO* niet.

Wil je dat MO* dit soort verhalen blijft brengen?
Steun ons en word proMO* voor maar €4/maand of doe een vrije gift

Word proMO* of Doe een gift