De slavenhandel, de tragedie aan het begin van de moderne wereld

Van alle grote misdaden die de mensheid getekend hebben, onderscheidt de slavenhandel zich door haar enorme grootte, duur en haar blijvende nasleep. Zo werden tientallen miljoenen slachtoffers naar alle uithoeken van de wereld gedeporteerd en nog eens tientallen miljoenen stierven tijdens raids van slavenhandelaren en ten gevolge van de verschrikkingen onderweg. Bovendien werd de slavenhandel verschillende eeuwen voortgezet. De misdaad werd pas in 2001 als misdaad erkend, op de Wereldconferentie tegen Racisme in Durban, Zuid-Afrika. Maar de slavernij had nog een ander triest gevolg: Het liet een sluipend vergif van racisme en rassendiscriminatie achter waar mensen van Afrikaanse afkomst vandaag nog steeds mee moeten worstelen.

  • Ali Moussa Iye - Hoofd van de afdeling Geschiedenis en herdenking ter dialoog en leider van het slavenroute-project

De internationale dag van de slavernij roept ons op om na te denken over dit beschamende verleden en over ons gemeenschappelijk erfgoed.

Ondanks de barbaarsheid van dit systeem van onderdrukking, vastgelegd in de monsterlijke ‘zwarte codes’, gaven de mannen en vrouwen die met geweld tot slavernij gedwongen werden nooit hun verzet op. Van het moment waarop hun dorpen werden aangevallen tot op die plaatsen waar zij werden uitgebuit. Door het volledige potentieel van hun cultuur aan te wenden, overleefden zij niet alleen de omstandigheden van ontmenselijking, maar hielpen ze om slavengemeenschappen hun menselijkheid terug te geven. De culturele uitwisseling tussen de volkeren van Afrika, Amerika, Europa en Azië brachten nieuwe culturen tot leven die deel uitmaken van de buitengewone culturele diversiteit van vandaag.

De slavenhandel en slavernij gaven zo vorm aan de moderne wereld. Ze hadden deel aan de opkomst van de moderniteit. En dit door de handel die bijdroeg aan de industrialisering en verrijking van Europa en Amerika; door het gemeenschappelijke erfgoed dat vandaag aan de basis ligt van zovele artistieke creaties; en door de strijd tegen slavernij die aan de basis lag van zovele mensenrechtenbewegingen van vandaag.

Deze tragedie gaat de hele mensheid aan. Ze spreekt tot ons wat onze afkomst ook mag zijn. Omwille van de universele stilte waarin deze misdaad gehuld is, het pijnlijke licht dat het werpt op het discours waarmee slavernij gerechtvaardigd werd en de psychologische littekens die het in onze hoofden achterliet. De geschiedenis van slavernij daagt ons uit. Ze legt verschillende brandend actuele thema’s bloot in onze samenlevingen: nationale verzoening, culturele verscheidenheid, het construeren van nieuwe identiteiten en interpretaties van burgerschap om beter te kunnen samenleven en het vermijden van nieuwe vormen van slavernij.

Om het stilzwijgen rond slavernij te doorbreken en om een antwoord te bieden aan deze oproep, lanceerde UNESCO in 1994 een project rond de slavernij-route en werd 23 augustus uitgeroepen als Internationale Dag ter Herinnering van de Slavernij en haar Afschaffing. Waarom net op die dag? Op de nacht van 22 op 23 augustus begon op het eiland Santa Domingo (vandaag Haïti) de allereerste revolte waarbij slaven een overwinning behaalden op hun onderdrukkers. Dit leidde tot de revolutie van Haïti, de eerste revolutie waarbij de universaliteit van mensenrechten werd toegepast, zonder onderscheid of discriminatie tussen volkeren.

De internationale dag van de slavernij roept ons op om na te denken over dit beschamende verleden en over ons gemeenschappelijk erfgoed. Over de gevolgen van haar pijnlijke nalatenschap en de voorwaarden om samen te leven in een multiculturele samenleving.

Door Ali Moussa Iye
Hoofd van de afdeling Geschiedenis en herdenking ter dialoog en leider van het slavenroute-project
UNESCO

Ik ben proMO*

Nu je hier toch bent

Om de journalistiek van MO* toekomst te geven, is de steun van elke lezer meer dan ooit nodig. Vind je dat in deze tijden van populisme en nepnieuws een medium als MO* absoluut nodig is om de waarheid boven te spitten? Word proMO*.

Wil je bijdragen tot de mondiale (onderzoeks)journalistiek in het Nederlandstalig taalgebied? Dat kan, als proMO*.

Wil je er mee voor zorgen dat de journalistiek van MO* mogelijk blijft en, ondanks de besparingspolitiek, verder uitgebouwd wordt? Dat doe je, als proMO*.

Je bent proMO* voor € 4/maand of € 50/jaar.

Word proMO* of Doe een gift

Over de auteur

  • Regionaal Informatiecentrum VN

    UNRIC is het Regionaal Informatiecentrum van de Verenigde Naties voor West-Europa. Met deze blog wil de VN in dialoog te treden met het publiek.