Vrede in Colombia: duurzaam of gedroomd eldorado?

Colombia lonkt naar vrede na het gesloten vredesakkoord tussen de regering Santos en de FARC-EP-rebellen. Het akkoord en de gelaagdheid van het conflict begeestert de (academische) wereld en biedt een interessante inkijk in hoe een land kan pacificeren. Daarom heb ik besloten er mijn thesis aan te wijden en het conflict met eigen ogen te gaan bestuderen. Kan een vredesakkoord, dat 400 pagina’s telt, echt een gamechanger zijn?

  • © FARC Logo FARC © FARC

Hannes Cools

MO*wereldbloggers
Onderzoeker en journalist
12 september 2017

2017 lijkt wel hét jaar van verandering en sociale omwenteling voor Colombia. Na het gesloten vredesakkoord tussen de regering Santos en de FARC-EP-rebellen eind vorig jaar, lijkt letter meer en meer in daad te worden omgezet. Op dit ogenblik hebben al meer dan 7.000 rebellen de wapens neergelegd. In ruil daarvoor krijgen ze een re-integratieproces en moeten ze op zoek naar een nieuwe plaats in de Colombiaanse maatschappij.

De terugkeer naar het normale leven voor sommige oud-FARC-strijders is al begonnen. De meesten wonen in Bogotá, in hotels waar ze met andere ex-guerrilla strijders kunnen samenleven. Zelf spreken ze van ‘opvanghuizen’. 

Toch lijkt er nog immens veel werk voor de boeg. Zo zijn van de 220.000 mensen doden, 60.000 mensen vermist geraakt. 86 procent daarvan is nooit teruggevonden. 6 miljoen mensen zijn uit hun huizen verdreven.

Krijgt duurzame vrede echt een kans in Colombia? Of sterft het een stille dood? Om de vrede een hart onder de riem te steken, bezoekt Paus Franciscus het land. Hij wordt door de regering en grote delen van het volk gezien als ‘dé missionaris van verzoening’. 

Van gewapende groep naar politieke partij

Logo FARC

Het vredesakkoord is en blijft dus omstreden voor veel Colombianen. Zo staat erin beschreven dat de FARC politieke macht krijgen. Vorige week heeft de groep haar gloednieuwe politieke partij voorgesteld. Het logo is aangepast en het acroniem FARC is behouden, al staan de letters voor andere woorden. De Fuerzas Armadas Revolucionarios de Colombia vervellen zo tot Fuerza Alternativa Revolucionaria del Comun. Vrij vertaald: Alternatieve Revolutionaire Kracht van het Volk.

‘We zullen de strijd voortzetten zoals we altijd deden, alleen nu via legale kanalen.’

De vraag blijft dus of de FARC zich als politieke partij genoeg zal afzetten tegen haar erfenis van drugshandel, honderden moorden en talloze gewapende opstanden.

‘We zullen de strijd voortzetten zoals we altijd deden, alleen nu via legale kanalen’, zei Ivan Marquez, secretaris van de FARC, in een persbericht.  

Hoe dan ook zal de nieuwe partij, ongeacht de uitslag van de verkiezingen, sowieso een aantal zitjes in het parlement opeisen. In het vredesakkoord is namelijk afgesproken dat ze, ongeacht de uitslag, recht heeft op minimaal 10 zitjes in het parlement: 5 in de Senaat en 5 in het Lagerhuis. En dat tot 2026.

Einde aan een halve eeuw oorlog?

Volgende week vertrek ik richting Colombia om samen met twee lokale partnerorganisaties veldwerk te doen: Parces en Temblores. Eerst verblijf ik in de hoofdstad Bogotá waar ik me ga verdiepen in de recente literatuur van het conflict. Daarna trek ik met een jonge antropoloog naar een re-integratiezone waar FARC-rebellen verblijven. Samen zullen we onderzoeken hoe het re-integratieproces verloopt in de zones en wat de sociale gevolgen zijn van zo een re-integratie. Daarna zullen we, afhankelijk van de timing, terugkeren naar de hoofdstad. 

Een van de onderdelen van mijn onderzoek gaat over de verhouding tussen de Staat en de FARC-EP.

Waarom is het dit keer wel gelukt, na vier jaar onderhandelen in Havana? En wat kan een re-integratieproces daaraan veranderen? Wat betekent een vredesakkoord voor het land? En wat is de rol van president Santos hierin geweest? Het lijkt alsof de onmiddellijke politieke strijd om vredesovereenkomst te finaliseren, is gewonnen. Toch is het te voorbarig om de strijd om vrede in Colombia in dezelfde bewoording uit te spreken. De komende maanden zullen allesbepalend zijn.

LEES OOK

‘Wat laten we achter als we grenzen overschrijden?
Utenriksdepartementet UD CC BY-NC-ND 2.0
Nu de FARC zich heeft herdoopt tot politieke partij, is het in het belang van het hele land dat die partij haar plaats vindt in de Colombiaanse politiek.
 © Algemene Centrale-ABVV Antwerpen / Koen Vanbrabandt
Zal het Colombiaanse vredesakkoord de problemen waarmee het Zuid-Amerikaanse land kampt oplossen?
© Lisa Couderé​​
De Revolutionaire Gewapende Krachten van Colombia (FARC) lanceren vandaag hun politieke partij. MO* had een gesprek met Professor Pedro Valenzuela over het politieke project van de FARC.