Laat ons een klimaat creëren waar angst afneemt en er weer hoop kan zijn

Er is een overvloed aan ideeën, maar iedere keer dezelfde vraag: ‘Wie zal dit betalen?’

taner ardalı (CC0)

We hebben in België een systeem van machten — de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht. Dat systeem vertrekt vanuit een vertrouwen naar elkaar toe om ieders functie te respecteren, maar tegelijk is het nodig om kritisch te blijven ten opzichte van elke vorm van macht. Daar hebben we media — en veel humor — voor die vanuit een kritische blik de ballonnen kan doorprikken die worden opgelaten. Helaas gaat het tegenwoordig zodanig snel dat de ballonnen al gaan vliegen zijn voor ze doorprikt kunnen worden. Daarnaast wil men vanuit de verschillende machten steeds meer macht waardoor men het systeem gaat ondermijnen.

Maar er is ook de economische macht die een strijd voert die minder zichtbaar is. We horen wel eens iets over lobbygroepen, maar er een gezicht opplakken is lastiger. We richten ons dus vaak tot politici die ook maar mensen zijn in het oog van de storm. Politici die “hot” moeten blijven, willen ze een rol van betekenis spelen. Verschillende belangen die elkaars pad kruisen met meer en meer polarisatie tot gevolg. Zeker ook in het klimaatdebat. Jongeren die zich engageren, een overvloed aan ideeën van CO2-taks, gratis openbaar vervoer, klimaatwetten, investeringsplannen, enzovoort, maar eigenlijk iedereen met een eenzelfde vraag en antwoord. Wie zal dit betalen?

Het is net die angst die maakt dat we moeilijk stappen vooruit zetten. Misschien is het eens tijd om als samenleving te doen wat we onze kinderen aanleren, namelijk goed proberen te handelen. Laat ons een klimaat creëren waar de angst afneemt en waar er weer hoop kan zijn.

Een overheid moet bedrog van bedrijven aan banden leggen, maar ook een stap verder gaan

Een voorbeeld. Vandaag kan je kiezen voor groene stroom, maar om al een ballonnetje te doorprikken: meestal gaat het niet echt om groene stroom. Vaak gaat het over groene stroomcertificaten die men meermaals doorverkoopt in het buitenland. Als particulier denk je met andere woorden dat je goed handelt, maar mogelijk is dat niet het geval. Een overheid zou zulk bedrog vanuit bedrijven aan banden moeten leggen, maar zou zelfs nog een stap verder moeten gaan:

  • Een energieleverancier dat meer dan 80 procent echte groene stroom zelf opwekt = 20 procent minder taksen
  • Een energieleverancier die tussen 50 procent en 80% echte groene stroom zelf opwekt = 10 procent minder taksen
  • Een energieleverancier die minder dan 50 procent echte groene stroom zelf opwekt = huidige taksen

Gezien onze elektriciteitsfactuur grotendeels uit taksen bestaat, is daar voldoende ruimte voor. Particulieren die voor goedkopere stroom kiezen zullen meer bijdragen aan een effectieve energie-omwenteling. Bedrijven die effectief meer in groene of hernieuwbare energie investeren, zullen meer winst kunnen maken.

Je kan je vervolgens de vraag stellen of de overheid dan niet in de problemen komt door een belastingverlaging, maar die bezorgdheid is onterecht. De wetgevende macht is een macht in beweging. Wat we vandaag vastleggen, hoeft niet vast gebetonneerd te worden tot in de eeuwigheid. Een samenleving evolueert, net zoals onze wetten. Dat is net de kracht van het mens zijn.

Een transitie die we doormaken door ons geld dat we vandaag uitgeven gericht te investeren in wat we nodig hebben voor een betere toekomst, dat is een echte taxshift

Energieleveranciers kunnen, zeker met een toestroom aan klanten, de 80 procent groene stroom niet garanderen en zullen moeten investeren waardoor het verlies aan belastinggeld gecompenseerd zal worden. Het is een transitie die we kunnen doormaken door ons geld dat we vandaag uitgeven gericht te investeren in wat we nodig hebben voor een betere toekomst. Een echte taxshift.

Dat principe kan je vervolgens doortrekken naar andere sectoren. Wat betreft voeding kan je in plaats van subsidies aan boeren te geven, belastingen verlagen op gezonde en lokale (bio)voeding, waardoor je meer betaalt voor voeding dat van ver dient te komen. Zo stimuleer je multinationals om lokaal te gaan investeren. Kiwi’s kunnen gerust in Europa groeien.

Wie goed handelt, zal meer overhouden op het einde van de maand. Op die manier kom je los van het subsidiesysteem waar anderen meebetalen aan mensen die in de mogelijkheid zijn om grote investeringen te doen. Op die manier hoef je transportbedrijven (haven, luchthaven, …) niet op voorhand restricties op te leggen die men niet durft waarmaken vanwege jobverlies — want dat leidt tot een angstreactie -, maar stimuleer je hen om het anders aan te pakken qua uitstoot. Pakken ze het anders aan, dan zal dat ook voor hen tot meer winst leiden. Wie durft veranderen zal er de vruchten van plukken.

Rekeningrijden of een CO2-taks kunnen hetzelfde doen, maar helaas zijn er daarvoor te weinig echte alternatieven. Het openbaar vervoer loopt niet zoals het zou moeten en rekeningrijden zal er grotendeels voor zorgen dat de files verdwijnen voor diegenen die het kunnen betalen. Vertrek met andere woorden met wat we vandaag uitgeven en verplaats het. Naast meer goed handelen, speelt er meer. Als de overheid de richting kan aangeven waardoor er weer hoop kan zijn zal dit ook kunnen leiden tot meer vertrouwen in de overheid. Laat vertrouwen in elkaar nu net iets zijn dat we broodnodig hebben in een samenleving.

Bram Verdoodt is opleidingshoofd LSO bij Erasmushogeschool Brussel

Zonder jouw steun bestaat MO* niet.

Wil je dat MO* dit soort verhalen blijft brengen?
Steun ons en word proMO* voor maar €4/maand of doe een vrije gift

Word proMO* of Doe een gift

Over de auteur