De Groote Klassenoorlog 1914-1918

2014 is ingeblikt en opgedoekt, 2015 is aan het rollen. De herdenking van de Groote Oorlog, precies een eeuw geleden, liep als een rode draad doorheen het voorbije jaar. Die Groote Oorlog, waarvan de aanstokers dachten dat die kort en krachtig zou zijn en snel de oude orde zou herstellen, duurde vier jaar. Vier lange jaren die uiteindelijk het einde bezegelden van de lange negentiende eeuw - ingezet met de Franse Revolutie in 1789 - en het scharnierpunt vormden met de 20ste eeuw, die pas goed begon na 1914-1918. Dat is het uitgangspunt van Jacques R. Pauwels, historicus en auteur van De Groote Klassenoorlog 1914-1918.

Gewoonlijk kijken we naar een oorlog op een vrij uitwendige manier, zeker wanneer die oorlog zich in het verleden situeert. We concentreren ons op de geopolitiek en de internationale verhoudingen, de veldslagen en de politieke en economische gevolgen. Veel minder zoemen we in op de sociale verhoudingen binnen de landen, op de interne relaties, spanningen en revoltes die zich inmiddels in elk van de landen voltrokken als binnenlandse revoluties en wat een oorlog in een maatschappij aanricht.

Pauwels ontrafelt die wheels within weels: er is het buitenste wiel, van de militaire ontwikkelingen, maar daarbinnen heb je het culturele wiel en het sociale en economische wiel en die herscheppen de werkelijkheid in elk van de deelnemende landen waar, eens de oorlog voorbij, de interne orde er helemaal anders uit ziet.

Die tandwielen binnenin de oorlogsmachine, de sociale verhoudingen van burgerij en plebs, van kerk en staat, wil Pauwels in de kijker stellen vanuit een breed sociologisch en cultureel kader en met een langgerekt historisch perspectief. Dit is trage geschiedschrijving die op de eerste plaats inzichtelijk wil werken.

Ian Southwell (CC BY-NC-ND.0)

De Groote Oorlog, een oorlog die in wezen diende om het ancien regime in het zadel te houden en een revolutie van onderuit te vermijden, wat uiteindelijk helemaal anders is uitgedraaid.

De Lange Negentiende Eeuw was de Moeder van de Groote Oorlog, de twintigste eeuw was de dochter ervan. Willen we onze tijd echt ten gronde begrijpen, dan moeten we graven in het verleden van die voorbije twee eeuwen.

In zijn lijvig boek, een kanjer van 669 paginas, neemt de auteur de lezer in een eerste deel mee doorheen die lange negentiende eeuw, om de fundamenten, de sociale orde en het gedachtengoed  van de Groote Oorlog te vatten.

Een oorlog die in wezen diende om het ancien regime in het zadel te houden en een revolutie van onderuit te vermijden, wat uiteindelijk helemaal anders is uitgedraaid. Deel twee gaat dan over ’14-18 zelf: de verschillende fronten, het kluwen van conflicten en de revoluties die tegelijk woedden zoals de Russische revolutie en de concurrentie tussen de grootmachten voor het veroveren van afzetmarkten.

Deel drie beschrijft als een epiloog de lange schaduw van de Groote Oorlog over de twintigste eeuw, met in zich de kiem voor de volgende wereldoorlog.

De Lange Negentiende Eeuw was de Moeder van de Groote Oorlog, de twintigste eeuw was de dochter ervan. Willen we onze tijd echt ten gronde begrijpen, dan moeten we graven in het verleden van die voorbije twee eeuwen, aldus Pauwels. De Groote Klassenoorlog 1914-1918 is een intrigerend en zeer leesbaar boek. Lijvig, maar bedoeld als een boek dat inzicht wil geven in de culturele, filosofische en sociologische lagen van het verleden en in de vraag waarom de geschiedenis is gelopen zoals ze is gelopen.

Nu het stof van het eerste herdenkingsjaar neerdwarrelt, kan er ruimte komen om andere vragen te stellen, om stil te staan bij de wheels within wheels. Het werk van historicus Pauwels is daarvoor een echte aanrader.

De Groote Klassenoorlog 1914-1918 door Jacques R. Pauwels, Epo, 669 pagina’s, ISBN 9789491297694.

Zonder jouw steun bestaat MO* niet.

Wil je dat MO* dit soort verhalen blijft brengen?
Steun ons en word proMO* voor maar €4/maand of doe een vrije gift

Word proMO* of Doe een gift

Over de auteur

  • Latijns-Amerika & ecologie
    Alma De Walsche schrijft over ecologische thema’s, van klimaat- en energiebeleid, over landbouw- en voedsel tot transitie-initiatieven en baanbrekers. Ze volgt al enkele decennia Latijns-Amerika, met een speciale focus op de Andeslanden.