Europa's laatste wilde rivieren redden

Documentaire Blue Heart toont schrijnende gevolgen van “duurzame” waterkrachtcentrales

© Andrew Burr

De Idbar dam in Bosnië en Herzegovina brak al snel na de bouw in 1959 door het onderschatten van de kracht van de rivier.

De documentaire “Blue Heart” kreeg ook bij ons in België een première in hartje Antwerpen. Hij maakt deel uit van de Campagne “Save the Blue Heart of Europe” dat verzet biedt tegen de bijna 3000 plannen die op tafel liggen voor het bouwen van waterkrachtcentrales in het Balkangebied. Waterkracht is de enige hernieuwbare energiebron die bijdraagt aan klimaatverandering, mensen dwingt te vluchten en diersoorten tot uitsterven bedreigt, zo blijkt.  

De Balkan is een gebied waar, in tegenstelling tot de rest van het continent, rivieren nog vrij stromen en gezond zijn. De 270 kilometer lange Vjosa in Albanië is de grootste wilde rivier van Europa. Er zijn plannen om 38 waterkrachtdammen te bouwen, op één rivier. In heel de Balkan komen er mogelijk  2,796 dammen.

Het Amerikaanse bedrijf Patagonia helpt samen met ngo’s als Riverwatch en EcoAlbania om de stemmen van de lokale bevolking te versterken. Het resultaat zie je in “Blue Heart”.

Beweging van hoop

De documentaire kaart drie redenen aan tegen de vernieling van rivieren voor de lokale bevolking en ngo’s. Het gaat in Albanië over de Vjosa rivier, in Macedonië over het nationaal park Mavroro en in Bosnië en Herzegovina over de Sava rivier dat ook door Servië, Slovenië en Kroatië stroomt.  Het toont een mooi evenwicht tussen de schrijnende toekomstsituatie en de succesverhalen.

Dammen dragen sinds 1970 bij tot een gemiddelde daling van 81 procent op vlak van leven in zoetwaterbronnen.

Ik ben proMO*

Met MO* zorgen wij voor écht nieuws over echte mensen in heel de wereld. Wil je ook ons unieke journalistieke project mogelijk maken? Word dan proMO*. Als proMO* word je lid van onze community, mag je gratis naar al onze events en kan je in dialoog gaan met onze journalisten. Je bent proMO* voor € 4/maand of € 50/jaar.

Geweldig! Ik word proMO*

Opvallend is hoe de lokale bevolking telkens een hechte band heeft met de rivieren. Ze maken er dagelijks gebruik van voor verschillende doeleinden als visserij of kajakken. De rivieren zullen droog komen te staan en als het water toch blijft doorlopen, zal het vaker wel dan niet toxisch zijn.

Daar bovenop stoten grote dammen en hun reservoirs jaarlijks 104 miljoen kubieke ton methaan uit. Dat is vier procent van de totale impact van menselijke activiteiten op de opwarming van de aarde.

Bedreigde diersoorten

Een ander gevolg zou het vernielen van de habitat rond en in de rivieren zijn. Dat kan er voor zorgen dat bedreigde diersoorten als de lynx zullen uitsterven. Dammen dragen sinds 1970 bij tot een gemiddelde daling van 81 procent op vlak van leven in zoetwaterbronnen. Sommige diersoorten zijn daardoor eerder al uitgestorven.

Twee derde van de wereldbevolking woont in gebieden die watertekorten kennen. Dammen en omleidingen intensiveren het probleem.

Reservoirs en rivieren kampen met een verlaagd waterpeil als gevolg van de opwarmende rivierafvoering. Vaak loopt het op tot temperaturen die dodelijk zijn voor diersoorten die koud water liefhebben. Sommige delen van de rivier worden ook droog gezogen, waardoor plaatselijke soorten zonder toevluchtsoord sterven aan de warme wateren.

Door het verminderen van de stroming, het vasthouden van warmte in reservoirs en het veroorzaken van toxische algenbloei ontstaat een slechte waterkwaliteit.

Twee derde van de wereldbevolking woont in gebieden die watertekorten kennen. Dammen en omleidingen intensiveren het probleem. Een rapport van de Verenigde Naties toonde aan dat reservoirs over de hele wereld meer water verdampen dan door mensen wordt gebruikt.

Geen geld, geen dammen

Doordat er geen precieze ramingen zijn van de kosten van de dammen, is die industrie erg vatbaar voor corruptie. Betere alternatieven zijn wind- en zonne-energie. Deze projecten kunnen sneller worden gebouwd en de kosten zijn veel beheersbaarder. Wereldwijd zou volgens de campagne wind- en zonne-energie tot vier keer meer jobs creëren dan kleinschalige waterkrachtprojecten.  

De Europese bank voor reconstructie en ontwikkeling (EBRD), de Europese Investeringsbank (EIB) en de Internationale Wereldbank voor Financiën (IFC) moeten stoppen met investering in waterkrachtcentrales, luidt de eis in “Blue Heart”. In juni zal een petitie voorgelegd worden aan de banken om de eis kracht bij te zetten. 

Op 24 mei kan je de documentaire bekijken in de UGC de Brouckère te Brussel. Meer informatie over de campagne en de petitie vind je op de website van Blue Heart en hier.

Ik ben proMO*

Nu je hier toch bent

Om de journalistiek van MO* toekomst te geven, is de steun van elke lezer meer dan ooit nodig. Vind je dat in deze tijden van populisme en nepnieuws een medium als MO* absoluut nodig is om de waarheid boven te spitten? Word proMO*.

Wil je bijdragen tot de mondiale (onderzoeks)journalistiek in het Nederlandstalig taalgebied? Dat kan, als proMO*.

Wil je er mee voor zorgen dat de journalistiek van MO* mogelijk blijft en, ondanks de besparingspolitiek, verder uitgebouwd wordt? Dat doe je, als proMO*.

Je bent proMO* voor € 4/maand of € 50/jaar.

Word proMO* of Doe een gift