Een impressie van de landbouwstudienamiddag

Landbouw is een deel van het klimaatprobleem, maar kan ook deel van de oplossing zijn

© Jef Geldof

 

De landbouwsector is geneigd om het klimaatprobleem te ontkennen. Nochtans is landbouw een deel van het probleem maar het kan ook deel van de oplossing zijn. Interessant is dat de zogenaamde jonge spijbelaars (en grootouders) voor het klimaat invloed hebben tot op de landbouwfaculteit van Gent. De jaarlijkse studiedag van de vakgroep Landbouweconomie van de Universiteit Gent werd, voor het eerst, een namiddag over “De economische impact van (g)een ambitieus klimaatbeleid in Vlaanderen.”

Ik was oprecht verrast door het diverse publiek (jongeren, boeren, professoren, etc.), door de heldere, en bij wijlen kritische uiteenzettingen en het creatieve en levendige debat dat erop volgde.

Klimaatplan 2030 - klimaatstrategie 2050?

Maayke Keymeulen van het Departement Landbouw en Visserij gaf een algemene inleiding over de Vlaamse klimaatstrategie 2050, het Vlaams Klimaat- en Energieplan 2021-2030 en de Europese Green Deal. Het is onmogelijk deze presentatie hier even over te doen. Maar het is goed om weten dat 25% van de broeikasgasemissies bij de landbouw CO2 is, 50% methaan en 25% lachgas.

34% is toe te schrijven aan verteringsprocessen (van vooral herkauwers), mestopslag zorgt voor een uitstoot van 21%, 18% wordt veroorzaakt door bodem(bewerkingen), 1 % door het gebruik van ureum- en kalk, 21% komt van de verwarming van serres en stallen, 4 % offroad (landbouwvoertuigen), 1 % visserij. Geen onbelangrijk detail: CO2 blijft duizenden jaren in de atmosfeer; Methaan is 28 keer straffer, maar is na 10 jaar afgebroken; lachgas is 265 keer sterker dan CO2 en is pas na 100 jaar afgebroken…

Wat me opviel, is het verschil tussen “klimaatstrategie 2050” en “klimaatplan 2030”. In het eerste vind ik bij “randvoorwaarden” terug dat de ‘koolstofvoetafdruk buiten de grenzen van Vlaanderen moet gereduceerd worden’. Zeg maar: veevoedertoevoer (vooral overzeese soja uit de Cerrado en Amazone van Brazilië, uit Argentinië, de VS en andere landen). En: ‘geen delokalisatie van activiteiten naar andere regio’s’. Het vreemde is dat je daar dan niets van terug vindt in het “plan 2030”.

Langs de andere kant is het interessant dat de uitstoot van ons landbouwmodel buiten het Vlaamse gezichtsveld eindelijk stilaan wordt gezien. Wervel zit niet voor niets al 30 jaar op deze nagel te kloppen.

De knik van 2006-2008

Het pluimveevoer is vooral gebaseerd op overzeese soja. Koolstofvoetafdruk buiten de grenzen dus.

Verschillende sprekers kwamen er op terug dat we goed bezig waren, maar dat er sinds 2006 opnieuw een toename van de uitstoot is. Halfweg de jaren 1990 werd heel wat reductie gerealiseerd met een strenger mestbeleid en begin jaren 2000 met de warme sanering van Minister Vera Dua. Anno 2001 kwam er in dit beleid een nutriëntenhalte, maar nadien werd dat “vergeten”. Sinds 2006 werden het “nutriëntenrechten”, die wel niet meteen gelinkt zijn aan het klimaat. Je kon rechten bij krijgen, als je kon aantonen dat je aan mestverwerking doet.

Omdat kippenmest het gemakkelijkst te verwerken is, werd pluimvee booming business. Maar de voederconversie bij kippen mag dan al positiever zijn dan bij koeien, het pluimveevoer is vooral gebaseerd op overzeese soja. Koolstofvoetafdruk buiten de grenzen dus.

Rond dezelfde periode werd ook op Europees niveau het melkquotum losgelaten. De toenmalige Vlaamse regering wou dat boeren terug konden groeien en investeren. Het gevolg was een explosie van stallenbouw voor melkvee vanaf 2008. Vleesvee vermindert, melkvee neemt enorm toe. En de varkensstapel stijgt ook terug. Stikstof- en ammoniakbeleid wordt niet gehaald. Klimaatdoelstellingen evenmin.

Toch naar afbouw?

De laatste spreker, landbouweconoom Jeroen Buysse, is bijzonder sceptisch over het Vlaams beleidsplan 2030, omdat er onzekerheid is over de cijfers. En er zijn de gemiste kansen van beleidskeuzes (groei!) in het verleden.

Enkele voorbeelden van onzekerheid bij de cijfers. De mestbank heeft het over 40 miljoen kg kunstmest die in Vlaanderen wordt uitgestrooid. In werkelijkheid zou het 80 miljoen kg kunnen zijn.

Bij mestverwerking zou 1 à 2% omgezet worden in lachgas. Sommigen beweren: 10%.

Hij eindigt met twee simulaties:

  • totaalverbod op kunstmest.
  • ofwel reductie dieraantallen met 30 %, vergelijkbaar met het melkquotum dat dus afgeschaft is, met alle gevolgen van dien.

De spreekster Els Lemeire pleitte voor een nieuwe balans tussen landbouw en klimaat. Ze sprak namens het ELK (Expertisecentrum voor landbouw en klimaat van het ILVO).

In dit verhaal is er veel aandacht voor vermindering soja in het veevoer, eiwittransitie, agroforestry en verzorgen van de bodem als mogelijke bezinkingsplaats van CO2. ‘Herstel de bodem, red de landbouw en het klimaat’ was een opgemerkte opinie van Jeroen Watté in De Standaard. Inderdaad, landbouw is een deel van het probleem, maar kan ook deel van de oplossing zijn: agroforestry of bomenlandbouw, maar ook weiland. Met een doordacht omweidingssysteem kan weiland veel koolstof opslagen. Zie in dit verband het artikel Sojaverslaafde landbouw bedreigt klimaat.

Enkele websites van wat deze namiddag werd voorgesteld:
www.ilvo.vlaanderen.be/ELK
www.klimrekproject.be
En vergeet de vernieuwde website niet van Wervel.be, ‘Beweging voor een gezonde landbouw’.

Een fotoverslag van deze dag vind je op Flickr

Zonder jouw steun bestaat MO* niet.

Steun ons en word proMO* voor maar €4/maand of doe een vrije gift. 2940   proMO*’s steunen ons vandaag al. We hopen 2021 te kunnen starten met 3000 proMO*‘s, word jij er één van?

Word proMO* of Doe een gift