"Transparantie" nieuw toverwoord TTIP

De Europese Commissie publiceerde vorige week een aantal vertrouwelijke documenten over TTIP, het vrijhandelsverdrag waarover de EU en de VS onderhandelen, na druk van burgers en actiegroepen om meer transparantie. ‘Uniek in EU-handelsbeleid’, zei Commissaris Cecilia Malmström (Handel) over het publiek maken van de documenten tijdens een persconferentie in Brussel woensdag. ‘De Commissie toont zo met daden haar toewijding aan grotere transparantie.’ Al eerder breidde de Commissie het aantal leden van het Europees Parlement uit dat toegang heeft tot vertrouwelijke TTIP-stukken.

Boberger  (CC BY-SA 3.0)

Eurocommissaris voor Handel Cecilia Malström

In totaal verschenen woensdag drieëntwintig documenten op de website van de Commissie, waaronder enkele letterlijk EU-voorstellen aan de Amerikaanse onderhandelingspartners. De documenten beslaan terreinen als douanerecht, concurrentie, kleine en middelgrote ondernemingen, maar ook voedselveiligheid. Documenten over het controversiële ISDS - het Investor-State Dispute Settlement - werden niet gepubliceerd.

‘Het is belangrijk dat iedereen kan zien en begrijpen wat we voorstellen met TTIP’, aldus Malmström. ‘En net zo belangrijk: wat niet.’

1 miljoen Europeanen

Met haar transparantie-initiatief probeert de Commissie het slechte imago waar TTIP onder lijdt wat op te poetsen. Veel Europeanen zijn de onderhandelingen gaan zien als uitverkoop van Europese standaarden, en vrezen voor versoepeling van milieuwetgeving en arbeidsrecht. Ook wordt gevreesd voor voedselveiligheid. Schrikbeeld: Amerikaans hormoonvlees, chloorkip en genetisch gemanipuleerd voedsel op termijn in de Europese winkelschappen.

Malmström voelt daarnaast de druk van een anti-TTIP campagne die steeds meer op stoom begint te komen. Al meer dan 1 miljoen Europeanen hebben een petitie tegen het trans-Atlantische handelsverdrag ondertekend, en de Europese Ombudsvrouw Emily O’Reilly - die in juli vorig jaar op eigen initiatief een onderzoek startte naar de werkwijze van de Commissie omtrent TTIP - ontving duizenden emails en brieven van bezorgde burgers.

Maar of met de publicaties woensdag de controverse rond het gewraakte vrijhandelsverdrag tot een eind komt is zeer de vraag.

‘Niet onder de indruk’

Het valt op dat in de versie die nu is gepubliceerd belangrijke passages ontbreken.

Kenneth Haar van de Brusselse lobbywaakhond CEO volgt de onderhandelingen op de voet. Volgens hem voegen de stukken die de Commissie openbaar heeft gemaakt weinig toe. ‘Wij zijn niet onder de indruk van het initiatief’, zegt hij. ‘Naast de publicatie van een paar nieuwe, behoorlijk onbeduidende, documenten, zijn het voornamelijk stukken die al waren uitgelekt. Het document over voedselveiligheid was al bekend. Het valt op dat in de versie die nu is gepubliceerd belangrijke passages ontbreken.’

Uit het feit dat genetische manipulatie en hormoonvlees niet letterlijk worden genoemd kunnen volgens CEO geen conclusies worden getrokken. Harmonisatie van regelgeving op de lange termijn - in TTIP-jargon regulatory cooperation - is volgens de organisatie de adder onder het gras.

‘Het voorstel van de Commissie over regulatory cooperation is nog niet gepubliceerd’, vertelt Haar. ‘Maar het is al wel uitgelekt. In 2012 en 2013 is er intensief contact geweest tussen de Commissie en twee grote bedrijfslobbygroepen: Business Europe en de US Chamber of Commerce. In grote lijnen heeft de Commissie de voorstellen van deze partijen overgenomen. Het houdt in dat bedrijven in de toekomst een grotere rol krijgen bij het schrijven van wetgeving. Beangstigend als je weet wat de voedselindustrie wilt.’ Haar doelt op het verlagen van voedselveiligheidsnormen, zoals volgens CEO al heeft plaatsgevonden in Noord-Amerika, onder het daar gesloten vrijhandelsverdrag NAFTA.

Kritische geluiden uit Parlement

Vanwege de potentiële implicaties van harmonisatie klinken ook vanuit het Europees Parlement kritische geluiden. ‘Er mag onder geen beding onder TTIP wetgevende macht worden verplaatst’, zegt de Duitse sociaal-democraat en voorzitter van de Commissie internationale handel Bernd Lange. ‘Het is voor onze fractie een rode lijn.’

Er mag onder geen beding wetgevende macht worden verplaatst

Lange is blij met de stappen richting transparantie, maar benadrukt dat ook hij documenten mist. Bijvoorbeeld het EU-voorstel over dienstverlening, een heet hangijzer vanwege de vrees dat onder TTIP Amerikaanse bedrijven toegang zullen krijgen tot publieke diensten als onderwijs en zorg. Lange: ‘Ik heb Malmström per brief verzocht ook dat document openbaar te maken.’

Amerikaanse weerstand

De Commissie zal in februari, na afloop van de achtste onderhandelingsronde, meer stukken publiceren. Welke precies is onbekend, maar vast staat dat transparantie zijn grenzen zal kennen. Malmström heeft kenbaar gemaakt geen documenten vrij te geven waarvoor de Amerikanen geen expliciete toestemming hebben verleend. Het is een positie die ombudssvrouw O’Reilly vorige week bekritiseerde. ‘Amerikaanse weerstand is geen argument om het Europese publiek documenten te onthouden.’ O’Reilly wil dat de Europese burger toegang krijgt tot de definitieve teksten waarover de EU en VS al een akkoord hebben bereikt.

Met een oppositie tegen TTIP die het momentum lijkt te hebben, en Commissievoorzitter Juncker die transparantie tot lakmoesproef van zijn mandaat heeft gemaakt, zal de druk op Malmström toenemen de luiken de komende tijd verder open te zetten.

Ik ben proMO*

Nu je hier toch bent

Om de journalistiek van MO* toekomst te geven, is de steun van elke lezer meer dan ooit nodig. Vind je dat in deze tijden van populisme en nepnieuws een medium als MO* absoluut nodig is om de waarheid boven te spitten? Word proMO*.

Wil je bijdragen tot de mondiale (onderzoeks)journalistiek in het Nederlandstalig taalgebied? Dat kan, als proMO*.

Wil je er mee voor zorgen dat de journalistiek van MO* mogelijk blijft en, ondanks de besparingspolitiek, verder uitgebouwd wordt? Dat doe je, als proMO*.

Je bent proMO* voor € 4/maand of € 50/jaar.

Word proMO* of Doe een gift