Leger dwingt de extreemrechtse regering van Bolsonaro tot matiging

‘Leger is garantie op enige redelijkheid in Braziliaanse regering’

CC Marcos Corrêa /PR

De regering van president Jair Bolsonaro, met links van hem generaal Augusto Heleno Pereira.

Het is niet meteen wat je verwacht maar het Braziliaanse leger noopt de extreemrechtse regering van Jair Bolsonaro tot matiging. “Het leger is de garantie op enige redelijkheid in deze regering”, zegt een expert zelfs

Het zijn in het beste geval de kinderziekten van een nieuwe regering. Amper een week na het aantreden van de regering van Jair Bolsonaro –7 van de 22 ministers zijn gepensioneerde legerofficieren– weigerden twee generaals al een initiatief te nemen rond de mogelijke komst van een Amerikaanse militaire basis naar Brazilië.

De ministers van Defensie, Fernando Azevedo e Silva, en van Institutionele Veiligheid, Augusto Heleno Pereira, gingen daarmee in tegen hun president, die had gezegd dat zo’n militaire basis het voorwerp van gesprek kan vormen tussen beide regeringen.

Ambassade in Israël

Bolsonaro en zijn minister van Buitenlandse Zaken, Ernesto Araujo, willen het Braziliaanse buitenlandbeleid graag afstemmen op dat van de Verenigde Staten. Zo kondigden ze al de verhuizing van de Braziliaanse ambassade in Israël van Tel Aviv naar Jeruzalem aan.

Maar in de regering wordt die afstemming tegengehouden door de militairen, die vasthouden aan de nationale soevereiniteit, en door de ondernemers, die bang zijn buitenlandse markten te verliezen.

De Arabische landen zijn grote importeurs van Braziliaans vlees en hebben al laten verstaan dat ze zouden reageren als Brazilië de ambassade zou verhuizen naar Jerusalem.

De Arabische landen zijn grote importeurs van Braziliaans vlees en hebben al laten verstaan dat ze zouden reageren als Brazilië het voorbeeld van de Amerikaanse president Donald Trump zou volgen en de ambassade zou verhuizen.

Door de grote afstand noopt een overbrenging van de ambassade in Israël tot grote voorzichtigheid, verduidelijkten de generaals.

Nog erger zou het zijn om met China in de clinch te gaan. Bolsonaro dreigde al, net als Trump, de economische spanningen met de Aziatische grootmacht op te voeren. Tijdens zijn verkiezingscampagne haalde hij uit naar de Chinese investeringen.

Een generaal uit zijn entourage probeerde de plooien glad te strijken door een bezoek te brengen aan de ambassade in Peking.

“Het leger is de garantie op enige rationaliteit in deze regering”, zegt Sonia Correa, coördinator van het Internationaal Observatorium voor Seksualiteit en Politiek, dat al jaren de uitbreiding van rechts gerelateerd aan religieus ultraconservatisme in de wereld bestudeert.

Schade beperken

In de eerste veertien dagen van de nieuwe Braziliaanse regering stapelden de tegenslagen, weigeringen en correcties zich op. De generaals vielen vooral op door hun pogingen om de schade te beperken, althans tot nog toe.

Bovendien verzetten gepensioneerde militairen, waaronder sommigen in de regering, zich tegen een cruciale economische kwestie: de pensioenhervorming die de regering in de komende maanden wil goedkeuren.

Minister van Economie Paulo Guedes wil de pensioenleeftijd verhogen, meer bijdragen vragen en de verschillen in uitkeringen wegwerken.

Brazilië, een land met 209 miljoen mensen, heeft een zeer genereus maar deficitair pensioenstelsel. Een van de grote problemen voor een pensioenhervorming is dat ambtenaren veel privileges hebben.

Het leger stelt dat militairen een bijzondere categorie vormen: ze moeten altijd beschikbaar zijn, kunnen op elk moment gemobiliseerd worden, zonder dat ze overuren betaald krijgen. Bovendien, stellen ze, verdienen ze minder dan rechters en parlementsleden, diegenen die volgens Guedes de meest geprivilegieerden zijn.

Maar het zijn net de militaire pensioenen die de laatste tijd het tekort in het pensioenstelsel het snelst hebben doen toenemen. Een versoepeling van de plannen zou de hervorming kunnen beperken en zou ook andere sectoren, zoals de politie, rechters en openbare aanklagers kunnen stimuleren om toch niet in te leveren.

Blijf op de hoogte

Schrijf je in op onze nieuwsbrieven en blijf op de hoogte van het mondiale nieuws

Radicaal neoliberalisme

Het verzet van het leger plaatst minister Guedes meteen voor een grote uitdaging. De econoom, die aan de Universiteit van Chicago is gevormd, staat een radicaal neoliberalisme voor. Hij heeft de opdracht de begroting grondig aan te pakken zodat er weer economische groei komt.

“Zolang er geen zekerheid is over goede economische resultaten op middellange termijn, zal de electorale retoriek blijven, met algemene aanvallen om de kiezers tevreden te stellen.”

De hervorming van het pensioenstelsel vereist in elk geval een grondwetswijziging en daarvoor is de goedkeuring van drie vijfde van de afgevaardigden en senatoren nodig. Bolsonaro heeft die meerderheid niet.

Terwijl men wacht op de grote economische strijd, die het succes of mislukken van deze extreemrechtse regering zal bepalen, nemen de radicale beslissingen op andere domeinen toe.

“Er wordt in alle richtingen gevuurd, op alle domeinen, of het nu gaat om buitenlandse zaken, mensenrechten, onderwijs, milieu”, zegt Correa. “Zolang er geen zekerheid is over goede economische resultaten op middellange termijn, zal de electorale retoriek blijven, met algemene aanvallen om de kiezers tevreden te stellen.”

“Men is bezig met zijn agenda, niet met beheer.” Het “voluntarisme” en de “onbekwaamheid” van de eerste weken wijzen op “een sterk potentieel voor rampen”.

De niet-gouvernementele organisaties (ngo’s), en vooral de milieuactivisten, zijn de eerste schietschijven.

Ik ben proMO*

Nu je hier toch bent

Om de journalistiek van MO* toekomst te geven, is de steun van elke lezer meer dan ooit nodig. Vind je dat in deze tijden van populisme en nepnieuws een medium als MO* absoluut nodig is om de waarheid boven te spitten? Word proMO*.

Wil je bijdragen tot de mondiale (onderzoeks)journalistiek in het Nederlandstalig taalgebied? Dat kan, als proMO*.

Wil je er mee voor zorgen dat de journalistiek van MO* mogelijk blijft en, ondanks de besparingspolitiek, verder uitgebouwd wordt? Dat doe je, als proMO*.

Je bent proMO* voor € 4/maand of € 50/jaar.

Word proMO* of Doe een gift