Hiphopcultuur en islam: politiek activisme in de onderbuik van de samenleving

Ook moslims zijn wereldburgers, stelt Iman Lektar, professor Gender & Islam aan de VUB. Alleen krijgen ze weinig ruimte om zich te uiten in de huidige maatschappelijke context. Voor veel jonge moslims is hiphop de ruimte waarin globale engagementen en ervaringen van onderdrukking een plek krijgen. 

  • Jørund F Pedersen (CC BY-SA 2.0) Veel Belgische moslimjongeren voelen zich aangesproken door rappers als de Amerikaans-Peruviaanse Immortal Technique Jørund F Pedersen (CC BY-SA 2.0)

Sinds 9/11 en de oorlog tegen terrorisme is de identiteit van elke westerse moslim automatisch politiek. Of ze het zelf nu willen of niet, moslims zijn door hun religieuze identiteit voortdurend het onderwerp van politieke discussie en polarisering. De maatschappij weegt voortdurend af of iemand volgens de heersende norm een goede moslim is.

De goede moslim houdt zich ver van politiek. De slechte moslim daarentegen is de politiek bewuste moslim die zijn mond opentrekt over onrecht.

Een goede moslim is een brave moslim: ondanks een politieke context die sterkt gefocust is op moslims en islam, houdt de goede moslim zich ver van politiek. De slechte moslim daarentegen is de politiek bewuste moslim die zijn mond opentrekt over onrecht: islamofobie, racisme, de Israëlische politiek tegenover de Palestijnen, het westers buitenlands beleid in het het Midden-Oosten en de onrechtvaardige behandeling van moslims op sociaal, economisch en politiek vlak.

De generatie moslims die rond de eeuwwisseling werd geboren, groeide op met het discours over de islam als de gewelddadige, achterlijke en vrouwonderdrukkende religie die de grootste bedreiging vormt voor het Westen. De islam haat het Westen namelijk, niet om wat het Westen doet (buitenlandse oorlogen voeren onder het mom van de democratie, minderheden als tweederangsburgers behandelen, …), maar om wat het Westen is: vredevol, verlicht en vrouwvriendelijk.

Vechten met duizenden woorden

Die maatschappelijke en politieke context geeft moslims weinig ruimte om zich te uiten. Net als in veel onderdrukkende contexten biedt underground hiphop een belangrijk creatief platform om het gedrag van machthebbers en globale onderdrukkingsmechanismen aan te kaarten en te bekritiseren. Vaak is dit underground hiphopactivisme ook omstreden en verboden. Underground hiphop is als het verboden dakterras van Fatima Mernissi, waar Marokkaanse vrouwen het maatschappelijke onrecht dat hen werd aangedaan, aankaartten via muziek en poëzie.

Hoewel men vaak denkt dat moslims volledig op zichzelf en hun eigen gemeenschap teruggeplooid zijn, liggen zij evenzeer wakker van wereldwijde ontwikkelingen. Ook moslims zijn wereldburgers die zich dagelijks in uiteenlopende sociale, politieke, religieuze en artistieke netwerken begeven. Complexe migratietrajecten, (sociale) media en andere nieuwe informatietechnologie brengen verschillende netwerken, plekken, ideeën en ervaringen samen.

Voor veel jonge moslims is hiphop de ruimte waarin globale engagementen en ervaringen van onderdrukking een plek krijgen.

Die betrokkenheid bij wat er in de wereld gebeurt, vindt vaak een uitlaatklep in hiphop. Voor veel jonge moslims is hiphop de ruimte waarin globale engagementen en ervaringen van onderdrukking een plek krijgen. Rap geeft minderheden wereldwijd een politieke en activistische stem over hun ongenoegen.

Veel Belgische moslimjongeren voelen zich aangesproken door rappers als de Amerikaans-Peruviaanse Immortal Technique, de Nederlands-Marokkaanse Appa, de Frans-Algerijnse Medine en de Frans-Haïtiaanse Kerry James. De meeste van die jongeren kennen de rapteksten van deze artiesten veel beter dan Koranverzen of het leven van de profeet Mohamed.

Open your eyes/ Kijk door mijn ogen

De teksten van bovengenoemde rappers dragen bij aan het politiek bewustzijn en de activering van jongeren, in België en daarbuiten, omtrent een verscheidenheid aan thema’s: westers buitenlands beleid, armoede, religie, imperialisme en institutioneel racisme.

Zo stelt Immortal Technique bijvoorbeeld het Amerikaanse buitenlands beleid in Latijns-Amerika aan de kaak terwijl Appa het sociaal-economische onrecht in Nederland aankaart. Beide nummers nodigen uit die thema’s eens door een andere bril te bekijken en hebben dan ook het woord ‘ogen’ centraal staan in de titel.

Immortal Technique
Album:3rd world (2008)
Appa
Album: straatfilosoof (2007)

Open your eyes

We’re here because of you.
We’re here because you were there.

We’ve arrived from every corner of the planet to this nation to seek the fulfillment of a promise of America

Everything in our country was owned by people that had no connection to our culture, by those who never had our interests at heart. They didn’t care about our survival or well-being—they just wanted to turn a profit by raping our land, by exploiting our people, our industry and our resources. They took everything we built and made it theirs, first by creating racism to justify slavery, building the capital for capitalism, and then when they gave us what they call liberty, everything we had was still owned by them. Our governments told us that socialism was the real enemy, and that we would have freedom, but the foreign powers and corporations were the ones with real freedom, the freedom to take all the wealth generated by our work and our land and gave us only a small percentage of the scraps from the table. Their lust for power and their greed drove them to betray not only us but themselves and the word of their own God.

Kijk door mijn ogen

 

Kijk door mijn ogen
Maar sluit ze niet voor me
Luister naar wat ik zeg
Want ik vecht met duizenden woorden
En duizend akkoorden
Die me grijpen in mijn ziel
En een deel van me sterft af als ik niet de kans krijg om me pijn te verwoorden
Ik heb weinig hoop op wat gaat komen straks
Want me leven zakt in elkaar net een gebroken hart
Ik voel me machteloos, krachteloos
Me stem is zacht en broos
Maar dit allemaal is mijn straf
Ik koos mijn eigen route
Niemand voelt me pijn, niemand begrijpt me woede
Wil grote stappen maken, maar ik heb te kleine voeten
En veel te weinig scholing, leef in een te kleine woning
Ik wil wel zoet blijven, maar ik krijg te weinig honing
Financieel zit het tegen
Ik zit vast in de regen
En dit vormt de basis voor het criminele leven
Want geld, wat stom is, maakt recht wat krom is
En slim wat dom is
En verscheurt me leven alsof het van karton is

België heeft voorlopig nog geen islamitische underground hiphopscène. Daarentegen heeft België wel een geschiedenis van het criminaliseren van moslimactivisme. Denk bijvoorbeeld maar aan de Arabisch Europese Liga in de vroege jaren 2000, zoals sociologe Nadia Fadil in de publicatie ‘Radicalisering in de Lage Landen’ (verschijnt later dit jaar bij i.b Tauris) beargumenteert. Het radicaliseringsdiscours speelt een grote rol in het criminaliseren van de politieke, sociale en religieuze verzuchtingen van moslimactivisten.

In Nederland, Frankrijk en de Verenigde Staten, waar wel een moslimhiphopscène bestaat, gebruikt men gelijkaardige criminaliseringsmechanismen om politieke hiphop illegitiem te maken. Zoals Hisham Aidi aantoont in zijn boek Rebel Music: Race, Empire, and the New Muslim Youth Culture proberen overheden hiphopactivisme te bestrijden door activisten en artiesten te marginaliseren en criminaliseren en commerciële apolitieke hiphop bewust te financieren.

Artiesten als Medine, Appa, Immortal Technique en Kerry James worden bijvoorbeeld vaak afgeschilderd als radicaal of weggezet als anti-semiet omwille van hun kritiek op Israël. In zijn rapsong Self defense, kaart de Frans-Algerijnse rapper Medine dit criminaliseringsdiscours aan:

‘Vous savez que certains nous accusent de prêcher la haine

Je ne prêche pas la haine, je prêche l’amour

Je ne vous parlerais pas si je ne vous aimais pas

Je ne prendrais pas de risques pour vous si je ne vous aimais pas”

“La panthère a été choisie comme emblème

Parce que c’est un animal noir et magnifique

Qui n’attaque pas mais se défend férocement”

De AEL mag bij ons dan wel monddood gemaakt zijn, hiphopactivisme lijkt moeilijker verslaan te zijn. Ondanks de ontmoedigende overheidsstrategie blijft hiphop, met zijn lange traditie in politiek activisme, een krachtig platform voor oppositie en verzet. Burgers, politici en iedereen die echt geïnteresseerd is in de onderbuik van de samenleving, in degenen die socioloog Loïc Wacquant ‘de paria’s van de stad’ noemt, raad ik aan om Appa, Medine, Kerry James en Immortal Technique te ontdekken.

Iman Lechkar is VUB-professor Gender & Islam en houder van de VUB Fatima Mernissi Leerstoel

Ik ben proMO*

Nu je hier toch bent

Om de journalistiek van MO* toekomst te geven, is de steun van elke lezer meer dan ooit nodig. Vind je dat in deze tijden van populisme en nepnieuws een medium als MO* absoluut nodig is om de waarheid boven te spitten? Word proMO*.

Wil je bijdragen tot de mondiale (onderzoeks)journalistiek in het Nederlandstalig taalgebied? Dat kan, als proMO*.

Wil je er mee voor zorgen dat de journalistiek van MO* mogelijk blijft en, ondanks de besparingspolitiek, verder uitgebouwd wordt? Dat doe je, als proMO*.

Je bent proMO* voor € 4/maand of € 50/jaar.

Word proMO* of Doe een gift