‘Cuba wil tegen 2035 energieonafhankelijk zijn en tegen 2050 klimaatneutraal’

De VS-olieblokkade sinds januari versterkte de roep naar energie-onafhankelijkheid. Zelf hernieuwbare energie produceren is daar een middel toe en dat is precies wat de ‘Nationale Strategie voor Energie Transitie in Cuba’, die vorig jaar werd goedgekeurd, nastreeft.

‘Tegen 2030 moet 24 procent van ons elektriciteitsverbruik afkomstig zijn van hernieuwbare energie. Tegen 2035 willen we met onze eigen olie- en hernieuwbare energieproductie volledig energie-onafhankelijk zijn en in 2050 klimaatneutraal’, aldus Vicente de la O Levy, Cubaans minister van Energie en Mijnen.

Energieneutraal

Terwijl de hernieuwbare energieproductie in 2024 goed was voor 3 procent van de elektriciteitsproductie in Cuba, is dat momenteel al 10 procent. De verklaring voor deze plotse stijging is de plaatsing in 2025 van 1 GWh aan grootschalige zonneparken. In 2024 bedroeg de capaciteit van de bestaande parken nog slechts 217 MWh.

Tegen 2030 wil de overheid 92 zonneparken operationeel hebben van 21 MWh elk, waardoor zonne-energie dat jaar goed zal zijn voor de helft van de hernieuwbare energieproductie in Cuba.

Deze parken werden geleverd door China en worden gerund door een staatsbedrijf. Om de nefaste gevolgen van de voortdurende stroomonderbrekingen op te vangen, maakt de overheid ook werk van de levering van kleine installaties van 5 tot 7 MWh aan hospitalen en andere locaties waar continue stroomvoorziening belangrijk is.

‘Ook bewoners kunnen op eigen initiatief zonnepanelen op hun dak installeren en hun overschot aan energie aan het elektriciteitsbedrijf leveren. Er zijn private bedrijven die dit aanbieden, maar in de praktijk gebeurt dit nog slechts in zeer beperkte mate’, aldus Josue Benavides, een onderzoeker van het Laboratorium Photovoltaïc van de Universiteit van Havana.

‘Alhoewel Cuba nauwelijks heeft bijgedragen tot de wereldwijde klimaatopwarming, wil het in 2050 inderdaad CO2-neutraal zijn. Het rekent hierbij vooral op zonne- en windenergie en in minder mate ook op biomassa’, aldus Benavides. Van de 24 procent hernieuwbare energie in de plannen voor 2030 is circa de helft afkomstig van zonne-energie, een derde van windmolens en een vierde van biomassa.

‘Cuba heeft een groot potentieel aan windenergie en er zijn al enkele windturbines operationeel. Een forse uitbreiding is minder evident dan bij zonnepanelen omdat deze

installaties grotere investeringen vergen’, aldus Benavides. Om de problemen door schommelingen in de levering van hernieuwbare energie op te vangen wordt er momenteel, opnieuw met dank aan China, werk gemaakt van de installatie van batterijen.

Benavides wijst hierbij op de grote stroomonderbreking in Spanje en Portugal, die in april vorig jaar 50 miljoen mensen trof en het gevolg was van een ongecontroleerde variatie in de energieproductie. Wil dit alles in de toekomst in Cuba optimaal functioneren zal er bovendien fors dienen geïnvesteerd te worden in het verouderde elektriciteitsnetwerk.

Afhankelijkheid

Cuba wordt deze dagen keihard met de neus op de feiten gedrukt dat het zeer kwetsbaar is voor een dergelijke olieblokkade. Met uitzondering van het Russische olieschip dat recent aanmeerde in de haven van Mariel moet het land het al sinds december doen zonder olie-import, die tot dan toe goed was voor meer dan de helft van het energieverbruik.

De olieblokkade heeft sinds begin dit jaar het transport op het eiland voor een groot deel stilgelegd, waardoor velen niet meer op hun werk geraken, zieken niet vervoerd kunnen worden, vele operaties uitgesteld moeten worden door het ontbreken van medisch materiaal, voedsel door de gestegen transportkosten duurder geworden is, grote huisvuilhopen op de straten achterblijven, toeristen mede door het kerosinetekort wegblijven enzovoort.

Ondanks het feit dat gezondheidszorg, onderwijs, huisvesting, sport en dergelijke nog steeds gratis zijn, is er door de inflatie meer armoede dan voorheen. De overheid zag zich bovendien verplicht de gratis voedselrantsoering te beperken.

Uit de gesprekken die ik in april een week lang voerde in Havana blijkt dat ook de voortdurende stroomonderbrekingen voor veel stress en onrust zorgen. In Havana wordt de elektriciteit in delen van de stad dagelijks 8 à 10 uur afgesloten. De situatie elders in het land is nog erger. Het afgelopen jaar deden zich ook al meerdere nationale stroomstoringen voor.

De onderbrekingen zijn niet nieuw, maar door de recente olieblokkade komen ze frequenter voor. Ze beïnvloeden het leven van de Cubanen op verschillende manieren. Niet alleen restauranthouders, maar ook gewone burgers klagen steen en been over het bederven van ingevroren voedsel. Als de elektriciteit plots uitvalt of terug aanschakelt, raken bepaalde toestellen defect.

‘Je moet de hele tijd al die toestellen herprogrammeren en plannen herzien om dingen te doen zoals het huis schoonmaken’, aldus universitair onderzoeker Josue Benavides. Appartementen zitten soms dagenlang zonder water omdat dit niet meer elektrisch kan opgepompt worden.

De volledig in duisternis gehulde straten worden als onveilig ervaren. Omdat ventilatoren en airconditioning niet functioneren kunnen mensen in het doorgaans erg warme Havana moeilijker de slaap vatten.

Volgens Ernesto Domínguez López, professor hedendaagse geschiedenis en politieke wetenschappen aan de Universiteit van Havana, zijn de problemen in de elektriciteitscentrale die aan de basis liggen van de stroomonderbrekingen een combinatie van een gebrek aan onderhoud in het verleden en de huidige brandstofschaarste. Beide zijn op hun beurt het gevolg van de Amerikaanse sancties waarmee Cuba al meer dan 60 jaar geconfronteerd wordt.

‘De grote installaties werden destijds geleverd door landen zoals Frankrijk, Japan en Tsjechoslowakije, maar door de sancties kunnen veel van deze landen geen onderdelen of andere naverkoopdiensten meer leveren. Daarom moeten onze eigen ingenieurs voortdurend improviseren. Bovendien draaien deze installaties op in Cuba gewonnen olie, die zwaar, corrosief en vervuilend is. De kleinere installaties, die lichtere brandstoffen gebruiken, kampen regelmatig met brandstoftekorten’, aldus Dominguez Lopez.