Met Oekraïne als oefenterrein bouwt Rusland zijn drone-industrie uit

Toen de Russische autoriteiten beseften hoe effectief drones zijn, beloofden ze drone-bouwers een reeks aantrekkelijke voordelen en lanceerden ze een aparte strategie voor de ontwikkeling van onbemande vliegtuigsystemen (UAS) in Rusland.

Drones bouwen werd een zogeheten "zelfstandig nationaal project", naast prioriteiten als het verhogen van het geboortecijfer en het repareren van wegen en kwam rechtsreeks onder het toezicht van de minister van Defensie, Andrei Belousov.

De industrie reageerde snel. ‘Als je iets ziet vliegen en doelen ziet raken, denk je: dit kan beter. En dan zie je ineens een kans om in deze sector te stappen,’ vertelt Alexander, drone-ondernemer in de regio rond Sint-Petersburg, aan Verstka. Hij begon met het bouwen van drones voor een vriend die in het Russische leger diende. 

In het voorjaar van 2025 kondigde premier Michail Misjoestin aan dat de productie van UAV’s in Rusland op één jaar tijd was verdrievoudigd. Volgens cijfers van de Russische Federale Corporatie voor de Ontwikkeling van KMO's waren in 2025 minstens 890 bedrijven betrokken bij de productie van drones of onderdelen daarvan. 70% bestond uit kleine en middelgrote ondernemingen. In 2023 lag dat aantal nog bijna de helft lager. 

In het hele land zijn scholen geopend om een UAV te leren assembleren en te bedienen, en om drones te leren programmeren. In mei 2025 werd een leerboek over onbemande luchtvaartuigen voor het vijfde leerjaar opgenomen in de federale lijst van lesmateriaal voor het vak Technologie. Scholen richten droneclubs op, voorlopig vooral als buitenschoolse activiteit. In sommige regio’s, zoals Perm, begint de opleiding van UAV-operators zelfs al op de kleuterschool. 

Jongeren spelen vaak een actieve rol in de ontwikkeling van gevechtsdrones. Zo werken in Alabuga, Tatarstan, studenten aan Geran-drones. Dat is de Russische variant van de Iraanse Shahed. Ze worden ingezet bij aanvallen op Oekraïense steden. 

‘Het belangrijkste is dat je gemotiveerd bent om te leren. Wij hebben de specialisten. We beschikken over giet-, laser- en freesmachines. Allemaal geschonken. Studenten komen hier binnen en bouwen aanvalsdrones,’ vertelt Viktor, werkzaam bij een dronebouwer in het bezette Loehansk. 

Civiele toepassingen

Het is duidelijk dat de oorlog de UAV-industrie een krachtige impuls heeft gegeven. Tegelijkertijd benadrukken de autoriteiten graag dat Rusland zich niet alleen op gevechtsdrones richt, maar ook op de civiele kant van de sector.

‘Het is logisch dat hier nu alle aandacht naartoe gaat. Drones zijn voor militaire toepassingen zeer gewild. Maar de echte markt ligt natuurlijk in de civiele sector’, zei president Poetin in april 2023. 

Maar in de praktijk kunnen particuliere bedrijven vrijwel onmogelijk uitsluitend civiele UAV’s produceren zonder militaire opdrachten aan te nemen. Anton Sergeev, dronesbouwer in de regio Jaroslavl, Centraal-Rusland, vertelt dat zijn bedrijf oorspronkelijk was gericht op civiele technologie. Maar wie tegenwoordig geld wil verdienen met zoiets als een drone voor pizzabezorging, kan dat niet zonder steun van het leger. 

‘Het aantal orders groeit alleen maar. Ik kan geen exacte cijfers geven, maar het gaat om tienduizenden drones per jaar,’ zegt Sergeev. Hij noemt ook de voordelen van samenwerking met het leger. ‘Mensen raken minder snel uitgeblust, er ontstaan voortdurend nieuwe ideeën en testen is veel eenvoudiger geworden. Dat kan nu direct aan het front, dankzij sterkere netwerken. De tijd tussen een prototype van een drone en de eerste inzet ervan is teruggebracht van zes maanden naar slechts twee weken.’ 

Militaire drone-operatoren bevestigen dat testen aan het front eenvoudig is en meteen onder gevechtsomstandigheden plaatsvindt. ‘Ik kwam uit het bosje, stond op met de afstandsbediening en daar gingen we,’ zegt een soldaat met de roepnaam Kalhas. 

In 2024 groeide de totale UAS-markt met 244% tot minstens 336 miljard roebel of bijna 4 miljard euro. Het civiele segment nam maar met 45% toe, tot 35,9 miljard roebel, zo'n 400 miljoen euro, zelfs wanneer civiele producten voor het leger worden meegerekend. De markt voor drones die uitsluitend civiel worden ingezet, bedroeg 21,7 miljard roebel (ongeveer 240 miljoen euro), slechts 10% meer dan in 2023. 

Zonder staatssubsidies zal de civiele sector onder de huidige wetgeving waarin de certificering van drones wordt gelijkgesteld aan die van vliegtuigen, nauwelijks kunnen overleven. Al in 2025 begonnen bedrijven, gespecialiseerd in robotica, drone-software en IT, hun civiele productie volledig stop te zetten. 

Pyotr Andreev, expert op het gebied van veilig gebruik van UAV’s in het civiele domein, beaamt dat civiele drones of ook de grote civiele luchtvaart uiteindelijk ondergeschikt zijn aan het belang van het militaire segment. 

Import van goedkope onderdelen

Rusland spreekt graag over steun aan binnenlandse fabrikanten en het streven naar technologische soevereiniteit. In werkelijkheid wordt echter slechts zo’n 40% van de onderdelen voor onbemande vliegtuigsystemen (UAS) in Rusland zelf geproduceerd. 

Het hoofd van een dronebedrijf in Novokuznetsk, Zuidwest-Siberië, bevestigt dat “binnenlandse” drones grotendeels uit buitenlandse onderdelen bestaan. ‘We kopen elektronica in het buitenland; er zijn simpelweg geen alternatieven. De software ontwikkelen we zelf,’ vat hij samen. 

Het probleem is vaak de prijs. Volgens een ontwikkelaar van het bedrijf A+ zijn binnenlandse batterijen minstens drie keer zo duur als Chinese equivalenten. 

Een door A+ geproduceerde batterij kost 800 tot 900 roebel (ongeveer 10 euro). Op AliExpress kosten vergelijkbare exemplaren 180 tot 200 roebel (ongeveer 2 euro). Een volledig batterijpakket voor één drone bevat 24 tot 36 batterijen.

‘We maken onze eigen batterijen voor elke klant, voor onze eigen toepassingen (het bedrijf produceert ook FPV-drones, red.) en voor grondcontrolecentra. We werken met een zeer betrouwbare partnerfabriek. Maar goedkoop is het natuurlijk niet.’ 

‘In het algemeen is 80 tot 90% van de elektronica geïmporteerd. Er bestaan binnenlandse alternatieven, die heb ik gezien, maar die zijn twee tot drie keer zo duur, soms zelfs vijf keer,’ zegt ondernemer Alexander uit Leningrad. 

De burgermarkt fnuiken

Volgens bronnen van Verstka blokkeert de staat in feite de ontwikkeling van de civiele dronemarkt door uiterst strenge regelgeving. In de praktijk kost het verkrijgen van een ontwikkelaarscertificaat en een luchtwaardigheidscertificaat — beide vereist voor serieproductie — ongeveer evenveel tijd, papierwerk en geld als bij een groot vliegtuig, zelfs wanneer het om een drone van 500 kilogram gaat. 

Ondernemingen die erin slaagden om een ontwikkelaarscertificaat te verkrijgen, deden daar ongeveer twee jaar over en het kostte hen om en bij tien miljoen roebel (110.000 euro). Voor elke technologie die in serieproductie gaat, is bovendien een afzonderlijk certificaat nodig. Pionier BAS-200 gaf hier in totaal een miljard roebel (11 miljoen euro) aan uit. 

Het bedrijf Albatros uit Tatarstan, producent van industriële UAV’s en drones voor luchtfotografie, deed er ongeveer anderhalf jaar over om een ontwikkelaarscertificaat te verkrijgen, van 2023 tot begin 2025. Volgens een bron binnen het bedrijf was het proces complex, ondanks goede contacten met Russische militaire structuren. 

‘Het is bijna ironisch dat het ministerie van Defensie optreedt als onafhankelijke deskundige bij civiele certificering. Tegelijkertijd werken we niet rechtstreeks met het ministerie samen, er zijn te veel bureaucratische barrières. We communiceren via de regering van Tatarstan,’ zegt de bron. 

Diezelfde bron merkt trots op dat het certificaat werd verkregen voor een ‘recordlaag bedrag’: minder dan tien miljoen roebel (110.000 euro). Vertegenwoordigers van andere bedrijven stellen dat ambtenaren bij certificeringsprocedures tien miljoen roebel als absoluut minimum noemen. 

‘We hebben geprobeerd de civiele luchtvaartmarkt te betreden. We hebben zelfs een presentatie gegeven in Skolkovo. Daarna benaderde een verantwoordelijke voor dronecertificering ons en we stonden met open mond te luisteren. Ze vroegen tien miljoen. Tien miljoen! Ben je gek geworden?’ zegt Valentin van een bedrijf in de buurt van Moskou. 

Die kosten worden uiteindelijk verrekend in de prijs van het eindproduct. Zo kan een verkenningsdrone al snel zes miljoen roebel (circa 66.000 euro) kosten. 

‘Sommigen proberen echt iets te bouwen, anderen willen vooral geld verdienen. En hoe meer mensen er aan willen verdienen, hoe hoger de uiteindelijke prijs wordt,’ vertellen medewerkers van een ander Moskous luchtvaartonderneming. Hun UAV wordt verkocht voor zes miljoen roebel, terwijl de productiekosten rond de 4,5 miljoen roebel (bijna 50.000 euro) liggen. 

Het ministerie van Defensie kan zich zulke bedragen permitteren, maar individuele spelers vaak niet. Tegelijkertijd kunnen zogenoemde ‘garagebouwers’ hun drones niet civiel testen als het toestel meer dan 30 kilo weegt: daarvoor is een extern UAV-vliegbrevet nodig.

Volgens expert Pyotr Andreev is zo’n brevet in Rusland nog nooit verstrekt, ook al bestaat de procedure formeel wel. ‘Vanuit juridisch oogpunt is het diploma van een UAV-operatorcursus niet meer waard dan eentje van een cursus borduren,’ zegt hij, ‘en voor bedrijven geldt: om luchtfotografie te mogen uitvoeren, moet je formeel een luchtvaartmaatschappij zijn.’ 

Dat bevestigen ook organisaties die deze stap noodgedwongen hebben gezet. ‘Om met een drone te mogen vliegen, moet je tegenwoordig een drone-luchtvaartmaatschappij zijn, zelfs als je alleen werkt,’ aldus Valery Jarmoshyk, directeur van een bvba.

'Het gevolg is dat voor het bestrijden van bosbranden met een UAV dezelfde documenten en vergunningen nodig zijn als voor blusvluchten met een Il-76', concludeert Andreev. Een IL-76 is een strategisch transportvliegtuig dat 40.000 kg over een afstand van 5000 km moet kunnen vervoeren binnen 6 uur en dat kan landen op onverharde wegen.

Soldaat Kalhas merkt op dat hij zelf dronepiloten opleidt, maar geen vergunning heeft en die ook niet nodig heeft: ‘Ik heb nooit een operatoropleiding gevolgd. Ik heb alles zelf geleerd. Ik kocht gewoon een drone. Ik begon omdat ik van vliegen hield. Daarna ging ik parachutespringen, en vervolgens raakte ik geïnteresseerd in ArduPilot,’ vertelt hij. 

Tekort aan drones

In oorlogstijd zijn geen licenties vereist. Wie een drone kan besturen, kan piloot worden; wie een drone in elkaar kan zetten, kan als ingenieur aan de slag, zelfs zonder formele opleiding. Sommige BARS-eenheden (Russische reservetroepen die vrijwilligers voor de oorlog rekruteren) openen inmiddels hun eigen bedrijfjes.

Zo heeft Dmitry Rogozins van de BARS-eenheid Sarmat een onderneming opgezet. ‘We hebben ongeveer tien doctors in de wetenschappen die op basis van een militair contract in de divisie werken. Een jaar geleden bestond dit allemaal nog niet, en nu hebben we in feite een hele fabriek,’ pochte Rogozin. 

Ondanks het groeiende aantal van dit soort ondernemingen kampt het leger nog altijd met een tekort aan drones, zowel aan exemplaren die door de staat worden geleverd als aan drones die "intern" in elkaar worden gestoken. Volgens een militair uit de regio Zaporizja stelen sommige eenheden zelfs drones of losse onderdelen, zoals propellers of motoren, van elkaar. 

Medewerkers van zogeheten ‘moderniseringsbedrijven’, waaronder Sarmat, zeggen dat militairen aan het front het gebrek aan onderdelen vaak uit eigen zak moeten opvangen. Dat vertelt een contractsoldaat met de roepnaam Bort aan Verstka. 

‘Waar wij nu zitten, in de regio Cherson, hebben we onze eigen productie- en moderniseringsafdeling. We bouwen alles zelf, testen het zelf en beslissen daarna of we opschalen. Als we helemaal niets zouden krijgen, dan moesten we alles zelf kopen en zouden onze salarissen natuurlijk tekortschieten. De staat levert bijvoorbeeld vluchtcontrollers, videoapparatuur, besturingsmodules en servo’s, maar we kopen nu ook al veel zelf.’ 

Bronnen van Verstka benadrukken dat er, ondanks alle aandacht voor drones, aan het front nog steeds sprake is van een acuut tekort aan UAV’s. 

‘We krijgen twee tot drie Mavics per maand van het ministerie van Defensie, plus een klein aantal FPV-drones. Tegelijkertijd ligt er veel van die apparatuur in magazijnen, terwijl tal van UAV-eenheden hun voorraden moeten aanvullen via vrijwilligers of door zelf geld in te leggen. Dat is inmiddels een klassiek patroon,’ zegt de soldaat Mirny. 

Hij klaagt dat zogeheten “media-eenheden”, die populair zijn op sociale media zoals Akhmat — de door Kadyrov gefinancierde Tsjetsjeense formatie — goed worden bevoorraad. 'De beste birdmen (UAV-bestuurders, red.) worden daarheen gehaald en krijgen haast te veel drones, terwijl andere eenheden met tekorten kampen.'

De dronebestuurders die in hun eigen eenheden blijven, zijn vaak onervaren. ‘Het gaat zo: het ministerie van Defensie levert iets en leidt piloten op. Vervolgens hebben die piloten niets meer om mee te vliegen. Dan komen ze naar ons toe en zeggen: “Help ons”,’ legt Kalhas uit. 

Mirny citeert een bericht van het Telegram-kanaal Vault 8, dat volgens hem de situatie in het hele Russische leger weerspiegelt: 

• Onderdelen, gereedschap en verbruiksartikelen voor drones worden gekocht met eigen geld van soldaten of gedoneerd door sympathiserende burgers. 

• Het laboratorium wordt volledig onderhouden op kosten van de militairen zelf. 

• Door het gebrek aan voorraden verzamelen soldaten ‘trofeeën’. Een buitgemaakte Mavic kan eerst bij de vijand hebben gevlogen, daarna door Russische militairen zijn heroverd en vervolgens opnieuw in gebruik genomen, soms na meerdere keren te zijn neergeschoten en telkens weer gerepareerd. 

• Het leger levert deze eenheid 20 drones per maand.

Ter vergelijking: het FPV-verbruikslimiet in de regio bedraagt vijf kamikazedrones per dag. (Dat waren de normen van vorig jaar; inmiddels is de situatie nog slechter). 

Voor een gemiddelde UAV-eenheid in het leger kan de herkomst van de middelen per maand sterk verschillen. Soms komen de middelen 50% van de staat en 50% van vrijwilligers, donaties en eigen geld, maar soms kan die verhouding ook 15% staatsmiddelen en 85% andere zijn.

Doe-het-zelvers

Om dat gat te dichten, begonnen militairen hun vrienden en contacten in te schakelen om drones te bezorgen. Ze zochten mensen met echte kennis van UAV’s, of in elk geval mensen die drones in het buitenland konden kopen en upgraden. Zo ontstond gaandeweg de term ‘People’s MIC’ of het ‘civiel-militair-industrieel complex’. 

Het Russische leger heeft geleerd om zelf veel aanpassingen te maken, zoals systemen om mijnen af te werpen. Andere upgrades, zoals netwerpers om vijandelijke drones neer te halen of op maat gemaakte ingebouwde instructiesets ontwikkelen garagemonteurs. Alle drones gaan zo snel mogelijk naar het front.

‘We doen dit puur uit enthousiasme en op eigen kosten. Niet dankzij, maar ondanks de staat,’ zegt Pyotr Andreev, die doe-het-zelfdronebouwers ondersteunt en ook grote bedrijven adviseert. 

Een bron bij het bedrijf in Novokuznetsk bevestigt dat. ‘We werken al zeven jaar met vliegtuigen. FPV-drones geven we gratis weg. Maar ze worden snel kapotgevlogen. Na Mavics zijn ze daar niet erg goed mee,’ zegt de ontwikkelaar. 

Het militaire personeel dat Verstka heeft geïnterviewd, is het erover eens dat het niet volstaat om alleen drones aan te schaffen; bestuurders ervan moeten ook degelijk worden opgeleid. 

‘Ze sturen jonge jongens zonder training. De enige plek waar ze iets leren, is hier, in de gevechten, en zo zou het niet moeten zijn. Ze moeten grondig worden getraind en getest op oefenterreinen, maar dat gebeurt niet door domheid en starheid,’ zegt Mirny. 

‘Je moet begrijpen wat een kolonel of generaal in het huidige Russische leger vaak is: iemand die door negatieve selectie is opgeklommen. Uiteindelijk komen vooral luilakken en dwazen in leidinggevende posities terecht.’ 

‘De ondernemingen van drones voor louter militaire doeleinden groeien', benadrukt expert Pyotr Andreev. Gevechtseenheden die privédrones aanschaffen, zijn niet geïnteresseerd in certificaten. Het is simpelweg winstgevender om met hen zaken te doen dan tientallen miljoenen te investeren in papierwerk.

Volgens Andreev is het voor ondernemers in de huidige omstandigheden het makkelijkst om civiele projecten volledig te laten varen. 

Anton Sergeev uit Jaroslavl, Centraal-Rusland, wiens bedrijf oorspronkelijk drones voor pizzabezorging wilde ontwikkelen, zegt dat juist militaire contracten hun groei hebben aangejaagd. Aanvankelijk was samenwerking met het leger slechts een ‘noodzakelijke stap’ om civiele projecten te kunnen financieren. Maar al snel raakten medewerkers gemotiveerd, ‘betrokken bij het helpen van het front’, en begonnen ze zelf verbeteringen te bedenken.

‘Elk conflict veroorzaakt een kleine maar betekenisvolle golf van nieuwe ideeën,’ zegt Sergeev. 

Geen van de Russische drone-bouwers lijkt zich druk te maken over het feit dat zij wapens produceren die bedoeld zijn om te doden.