Militaire uitgaven exploderen wereldwijd, terwijl ontwikkelingshulp wegkwijnt

Een factsheet van de Verenigde Naties (VN) zet de verschillende trends glashelder tegenover elkaar: de 2700 miljard dollar aan militaire budgetten in slechts één jaar (2024) staat gelijk aan 334 dollar per wereldbewoner; of meer dan de helft van het bbp van alle Latijns-Amerikaanse landen; of 750 keer het VN-budget voor 2024; of bijna dertien keer het bedrag aan officiële ontwikkelingshulp (ODA) dat de OESO-landen in 2024 hebben verstrekt.

Meer dan honderd landen hebben hun militaire budgetten verhoogd, waarbij de tien landen met de hoogste uitgaven alleen al goed waren voor 73 procent van het totaal. Ondanks het feit dat Afrikaanse landen ongeveer een kwart van de VN-lidstaten en bijna een vijfde van de wereldbevolking uitmaken, zijn ze gezamenlijk verantwoordelijk voor minder dan 2 procent van de militaire uitgaven wereldwijd.

Verdere groei

Als de huidige trend zich doorzet, waarschuwt VN-secretaris-generaal Antonio Guterres, zouden de militaire uitgaven in 2030 kunnen oplopen tot 3500 miljard dollar en in 2035 meer dan 4700 of mogelijk zelfs 6600 miljard. Dat is bijna vijf keer zo hoog als aan het einde van de Koude Oorlog, zes keer zo hoog als het laagste niveau in 1998 en tweeënhalf keer zo hoog als de uitgaven in 2024.

De wereld vierde op 1 januari een gelukkig nieuwjaar, zegt James E. Jennings, voorzitter van Conscience International in een reactie, maar wie de wereldwijde militaire budgetten voor 2026 had bekeken, kon weinig vreugde voelen.

‘Zelfs een klein percentage van het geld dat jaarlijks aan wapens wordt uitgegeven, zou de honger in de wereld binnen enkele jaren lichter kunnen maken.’

‘De VN-cijfers over de wereldwijde uitgaven aan wapens en militaire uitgaven schetsen een angstaanjagend toekomstbeeld voor de mensheid in de komende decennia’, zegt hij. ‘Dat komt door de enorme kloof tussen onze drang naar macht en dominantie en ons gebrek aan zorg voor de miljoenen mensen die in extreme armoede leven.’

Die kloof maakt dat kinderen die geen toegang hebben tot schoon water en sanitaire voorzieningen zullen lijden aan ziekten en moeilijker toegang zullen hebben tot onderwijs.

Direct verband

‘Er is een direct verband tussen de aankoop van vliegtuigen, tanks en bommen en voedsel onthouden aan baby’s’, zegt Jennings. ‘Zelfs een klein percentage van het geld dat jaarlijks aan wapens wordt uitgegeven, zou de honger in de wereld binnen enkele jaren lichter kunnen maken.’

Gezondheid, met name de gezondheid van kinderen, zou radicaal kunnen verbeteren door vaccinaties en medicijnen die gemakkelijk verkrijgbaar en relatief goedkoop zijn, in vergelijking met militaire uitrusting en technologie.

Ook onderwijs kan levens en samenlevingen veranderen, maar is voor veel mensen in de meest behoeftige landen ter wereld moeilijk toegankelijk. Wat degenen die de ontwikkelingen volgen het meest zorgen baart, is het feit dat de militaire uitgaven blijven stijgen, zegt Jennings.

Enkele cijfers uit de VN-factsheet:

• 4 procent (93 miljard dollar) van de 2700 miljard dollar aan militaire uitgaven is genoeg om de wereldwijde honger tegen 2030 te beëindigen

• Iets meer dan 10 procent (285 miljard dollar) zou voldoende zijn om elk kind volledig te vaccineren

• 5000 miljard dollar zou voldoende zijn om twaalf jaar lang kwalitatief goed onderwijs te financieren voor elk kind in alle lage- en lagere middeninkomenslanden

• 1 miljard dollar spenderen aan defensie creëert zo’n 11.200 banen, maar hetzelfde bedrag creëert 26.700 banen in het onderwijs, 17.200 banen in de gezondheidszorg of 16.800 banen in de schone energie

• Het herinvesteren van 15 procent (387 miljard) van de 2700 miljard is meer dan genoeg om de jaarlijkse kosten van klimaatadaptatie in ontwikkelingslanden te dekken

• Elke dollar die aan het leger wordt besteed, genereert meer dan twee keer zoveel broeikasgasemissies als een dollar die in civiele sectoren wordt geïnvesteerd

De 38 lidstaten van de OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) wijzen erop dat de officiële ontwikkelingshulp (ODA) momenteel ‘aanzienlijk afneemt’, waarbij belangrijke donorlanden zoals de VS, Frankrijk, Duitsland en het VK hun hulpbudgetten verlagen. Dat leidt tot verwachte dalingen van 9 tot 17 procent in 2025, na een daling van 9 procent in 2024, met gevolgen voor de armste landen en essentiële diensten zoals de gezondheidszorg.

Verwoestend

Alice Slater van World Beyond War en het Global Network Against Weapons and Nuclear Power in Space heeft het over ‘verwoestende gevolgen’ voor het menselijk welzijn, het milieu en de mogelijkheden om een ​​klimaatramp te voorkomen. De cijfers in de factsheet tonen de schokkend ongelijke verdeling van de enorme militaire middelen van de VS en wat dat geld zou kunnen opleveren, zegt ze.

VN-secretaris-generaal Antonio Guterres zei vorige week in een boodschap aan wereldleiders: ‘Nu we het nieuwe jaar ingaan, staat de wereld op een kruispunt. Chaos en onzekerheid omringen ons. Overal vragen mensen zich af: luisteren de leiders wel? Zijn ze bereid om actie te ondernemen?’

‘Een veiligere wereld begint met meer investeren in de bestrijding van armoede en minder in oorlogen. Vrede moet zegevieren.’

Meer dan een kwart van de mensheid leeft momenteel in conflictgebied. Wereldwijd hebben meer dan 200 miljoen mensen humanitaire hulp nodig en zijn bijna 120 miljoen mensen gedwongen ontheemd geraakt, op de vlucht voor oorlog, crises, rampen of vervolging.

‘Laten we ons in dit nieuwe jaar voornemen om onze prioriteiten op orde te krijgen’, benadrukte Guterres. ‘Een veiligere wereld begint met meer investeren in de bestrijding van armoede en minder in oorlogen. Vrede moet zegevieren.’

In september 2025 publiceerde de VN-topman, op verzoek van de VN-lidstaten in het Pact voor de Toekomst 2024, een rapport dat een schrijnend onevenwicht in de wereldwijde uitgaven aan het licht bracht. Het rapport onderzoekt de moeilijke afwegingen die de toenemende wereldwijde militaire uitgaven met zich meebrengen en pleit krachtig voor investeringen in vrede en in de toekomst van mensen.

‘Het is duidelijk dat de wereld de middelen heeft om levens te verbeteren, de planeet te herstellen en een toekomst van vrede en rechtvaardigheid te verzekeren’, zei Guterres. ‘In 2026 roep ik leiders overal ter wereld op: neem het serieus. Kies voor mens en planeet in plaats van pijn. Laten we dit nieuwe jaar samen opstaan: voor rechtvaardigheid. Voor de mensheid. Voor vrede.’