Wordt abortus binnenkort toegankelijker binnen de EU?

Vrijwillig

‘Nu worden vrouwen gedwongen zelf informatie te zoeken, reis- en verblijfskosten te betalen en de ingreep met eigen middelen te bekostigen. Dat treft vooral vrouwen met weinig financiële ruimte. Een Europees fonds kan voorkomen dat die kosten volledig bij de vrouw zelf terechtkomen’, zegt coördinator van My Voice My Choice, Nika Kovač.

‘Wat dit solidariteitsmechanisme doet, is erkennen dat deze ongelijkheid een Europees probleem is.’

‘Deze resolutie verandert de nationale wetten niet’, zegt ze over het solidariteitsmechanisme. ‘Wat het wél doet, is erkennen dat deze ongelijkheid een Europees probleem is.’

Het financiële instrument leunt op vrijwillige bijdragen. EU-landen kiezen of ze financieel bijdragen, niets is verplicht. Vrouwen die naar het buitenland willen reizen voor abortus kunnen vervolgens een beroep doen op het fonds.

Verder vraagt de resolutie politieke beloften zoals: een politieke uitspraak van het Parlement dat veel vrouwen in Europa nog steeds geen volledige toegang hebben tot veilige en legale abortus, en dat het deze problemen aankaart en EU-landen aanspoort om hun wetten aan te passen in lijn met humanitaire mensenrechtenstandaarden.

Overtreding EU-wet

Binnen Europa klinkt ook kritiek op het voorstel van My Voice My Choice. Volgens de Europese Christelijke Politieke Partij (ECPP) overschrijdt het initiatief de bevoegdheden van de EU. De partij stelt dat het voorgestelde financieringsmechanisme nationale abortuswetgeving indirect zou beïnvloeden en in de praktijk tot Europese harmonisatie van abortuswetgeving kan leiden, ook al verandert het voorstel formeel geen nationale wetten.

Gezondheidszorg is volgens EU-verdragen puur een nationale aangelegenheid. Wel mag de EU nationale gezondheidszorg ondersteunen, samenwerking stimuleren en beleid coördineren.

Een terugkerend argument onder christelijke organisaties en politieke partijen is dat abortus in de eerste plaats een ethische kwestie is en niet uitsluitend een vorm van gezondheidszorg. Daarom vinden zij dat abortusbeleid bij nationale overheden hoort en niet bij de Europese Unie. ‘Het Europese Parlement probeert opnieuw de bevoegdheden van de EU uit te breiden op een gebied dat, volgens de verdragen, een exclusief domein van de lidstaten blijft’, reageert de ultraconservatieve Poolse katholieke juridische organisatie en denktank Ordo Iuris op het initiatief.

Belgisch parlementslid van Patriotten voor Europa, Barbara Bonte noemt My Voice My Choice ‘een niet onschuldig burgerinitiatief', en ‘een politiek project om nationale abortuswetten te omzeilen’. ‘Is dit waar de Europese belastingbetaler voor moet opdraaien?’, vraagt ze zich af. ‘De Commissie mengt zich in iets waarvoor zij onbevoegd, ongekwalificeerd en onbekwaam is. Dit EU-abortusfonds is illegaal, immoreel en onaanvaardbaar.’

Malta

Ook in Malta is er geen toegang tot abortus. Uit peilingen van Lifepanel, een onafhankelijk Europees marktonderzoeksbureau, bleek in 2023 52,4% van de ondervraagden het oneens te zijn met de stelling dat alle vrouwen recht moeten hebben op toegang tot abortus.

Verder zeiden 72,1% negatief tegenover abortus te staan. 23,6% gelooft dat een abortus moreel acceptabel en legaal moet zijn. De publieke opinie maakt de kans klein dat politici hierin een voortrekkersrol nemen.

Tot juni 2023 was Malta de enige Europese lidstaat waar abortus in elk geval verboden is. Toen stemde het Maltese parlement unaniem in met het toestaan van abortus in geval van levensgevaar voor de moeder.

In Polen en Malta samen, wonen miljoenen vrouwen die bij een ongewenste zwangerschap naar minder veilige, illegale of dure middelen moeten grijpen.

Ook is de bevolking er vaak erg katholiek. Verschillende onderzoeken legden al meermaals de link vast tussen gelovigheid en een afwijzende houding tegenover abortus. Vooral de mate van gelovigheid en hoe gelovig een land in zijn geheel is, blijkt een grote invloed te hebben.

In Malta is 82,5% volgens de officiële volkstelling rooms-katholiek. Daarbij komt dat het katholicisme als staatsreligie is vastgelegd in de grondwet, wat het een niet-seculiere staat maakt. Binnen de EU zijn alleen Malta, Denemarken en Griekenland dat.

Iets nieuws

‘Als de Europese Commissie positief reageert op de resolutie, zal het iets in het leven roepen dat nog niet bestaat. Dat is zeer positief’, zegt Kumar. ‘Maar er zijn ook al veel activisten die mensen helpen, net als wij die ons werk doen. Dat zal niet verdwijnen als de Commissie een negatief besluit neemt. In dat opzicht verliezen we dus niks.’

Dat er meer dan 1 miljoen handtekeningen zijn opgehaald en er over het probleem wordt gesproken, betekent wel dat de EU moet luisteren, gaat Kumar verder. ‘Als de Commissie niets doet, kan je je afvragen wat de Europese democratie nog betekent. ‘Als mensen zich uitspreken, moeten ze weten dat hun overheid zal luisteren.’

Volgens Kovač zal de EU dan kiezen voor een situatie waarin 20 miljoen vrouwen geen toegang hebben tot veilige en legale abortus. Nu is de vraag wat de Europese Commissie zal beslissen op 26 februari.