“‘Ceci n’est pas la culture marocaine’

Ook dit jaar was het weer van dat in Antwerpen en Brussel. Traditie moet er zijn. Om het nieuwe jaar vurig in te zetten raakten jongeren slaags met de politie, bekogelden ordediensten en trokken een spoor van vernieling en terreur door de publieke ruimte. Een beetje zoals de boeren een paar weken eerder, maar dan in de late night versie.

Over het schorremorrie onder de boeren dat met tractoren de hoofdstad terroriseerde wordt niet lang gedebatteerd. Maar over de ettertjes van oudejaarsnacht geraken we niet uitgepraat. Wat er ook van zij. Geen van beiden zijn goed te praten.

Een deel van die Vlaamse traditie rond de nieuwjaarsrellen zijn de scherpe analyses, de verontwaardiging en de aangereikte oplossingen die de dag nadien, nog vol emotionaliteit, via diverse kanalen worden aangereikt.

Ook op het socialemediaplatform X was het over elkaar buitelen na de rellen. Het moest maar eens gedaan zijn met dat linkse gepamper, en al die tamme linkiewinkie excuses over achterstand, racisme, en ongelijkheid. Want dat was de oplossing niet, meer nog, het was vast en zeker de reden van de huidige malaise.

Hoewel we al enkele jaren rechtser dan centrumrechts bestuurd worden, klinken ze altijd lekker, zo’n stoere uitspraken. Al doen ze iets te veel denken aan fantoompijn: men beeldt zich de gevolgen in van een onbestaand beleid.

Ondertussen is het snakken naar één sociaaldemocratische politicus die zich nog aan een genuanceerde uitspraak durft te wagen. Niet om te vergoelijken, maar om te begrijpen.

Voormalig Groen-voorzitter Jeremie Vaneeckhout, die de kans greep om te klagen over de besparingen in het middenveld, werd voor een halfzachte nitwit versleten die de problemen niet onder ogen wilde zien. Iemand beet hem toe dat hij maar beter in West-Vlaanderen kon blijven en dat hij niets van de grootstad begreep. En van het Kiel ook al niet.

Iedereen doet ermee wat hij wil, maar ik geef mezelf graag het advies nooit territorialiteit als argument in te zetten.

Sommigen vonden de reactie opvallend van een paar opiniemakers met migratieroots. Van Youssef Kobo, over Fouad Gandoul tot Mohammed Ouaamari. Ook zij toonden zich messcherp voor te softe analyses, die overigens met de beste wil van de wereld zelfs niet met een vergrootglas te vinden waren. 

Het debat legt eens te meer bloot dat de scheidslijn veel meer socio-economisch loopt dan etnisch-cultureel.

Joël De Ceulaer, journalist bij De Morgen, vond dat een goed teken. Hij las in zoveel vastberadenheid dat het debat stilaan volwassen is geworden. Was dat maar zo. Het legt gewoon eens te meer bloot dat de scheidslijn veel meer socio-economisch loopt dan etnisch-cultureel. En het verklaart geenszins waarom sommige migrantenkinderen van de vierde of vijfde generatie zich stuurloze derderangsburgers wanen, of zich althans zo gedragen.

Een paar dingen vallen op aan de toon van het huidige debat. Zo is het extreemrechtse adagium ‘we durven de dingen benoemen zoals ze zijn’ intussen mainstream geworden. Ook al roepen we elke keer luider dat het deze keer echt wel tijd wordt… om de dingen bij naam te noemen.

Daarnaast is er haast niemand meer te vinden die niet pleit voor een lik-op-stukbeleid. Met enkelbanden, camerabeelden inzetten en preventief huisarrest? Er is nooit zo’n grote eensgezindheid geweest over de nood aan duidelijk en kordaat optreden. Toch voelt iedereen dat we er met traangas en straffen alleen niet zullen komen.

Er zit een vreemde paradox en een pervers effect aan al die stemmen uit de Belgo-Marokkaanse gemeenschap die gesommeerd worden te reageren. Hoe luider je roept dat het géén cultureel probleem is, hoe meer het er een wordt. Het doet me denken aan het kunstwerk La trahison des images (Het verraad der beelden) van Rene Magritte, dat beter bekend staat als Ceci n’est pas une pipe en te bewonderen is in de overzichtstentoonstelling in het KMSKA.

Ook al beweer je duizend keer dat het er geen is, een pijp blijft een pijp. Als je iemand werkelijk moet overtuigen van het feit dat het niet in je bloed of in je opvoeding zit om politiemensen op hun gezicht te slaan of laf ambulanciers aan te vallen, dan is die ofwel dom, of wel ter kwader trouw. Begin er gewoon niet aan.

En wat de pijp van Magritte betreft, cultuur- en taalfilosofen zijn het er al decennia over eens: het is geen pijp. Het is niets meer of minder dan de fletse representatie ervan.

Naast al die repressieve maatregelen hunker ik intussen meer een meer naar wat echte vragen, en vooral naar hun antwoorden.

Hoe komt het dat al deze jongeren zich niet meer betrokken voelen? Dat ze geen burgerschap ervaren en afhaken? Dat ze geen fierheid voelen voor hun buurt en stad? En dat ze zich moeten beroepen op agressie en geweld om zich eindelijk gezien te voelen?

De Nederlandse socioloog Willem Schinkel spreekt in dit opzicht over “moreel burgerschap”. Hoewel ze de juiste papieren hebben, worden ze niet als volwaardig burger beschouwd en gedragen zich derhalve ook niet zo.

In De Afspraak, waar N-VA-voorzitter Valerie Van Peel aanschoof, stond het onderwerp ook op de agenda. Tussen neus en lippen zei Van Peel dat de ouders van velen van dat nauwelijks elfjarige tuig, nauwelijks onder de indruk zijn wanneer ze de politie of een advocaat over de vloer krijgen. Dat is dan niet één, maar zijn wel twee verloren generaties. Begin er maar aan.

Hoe beginnen we hier aan zonder het te hebben over doelloosheid, scholing, tewerkstelling, segregatie, maatschappelijk perspectief en je veux de l’amour?

Maar het gesprek ging niet verder dan de vaststelling. En alweer hunkerde ik ernaar om te begrijpen hoe dat kwam en wat er aan gedaan kan worden. Hoe krijg je deze verloren zielen terug in onze maatschappij? Leg me uit hoe hier aan te beginnen als we het niet mogen hebben over doelloosheid, scholing, tewerkstelling, segregatie, maatschappelijk perspectief en je veux de l’amour.

Het is vast allemaal kleffe linkse zever maar zonder sociale cohesie en een wervend narratief is er geen beginnen aan. Wat hunker ik ernaar iemand die vragen te horen stellen, of trachtten er antwoorden op te formuleren. Als we het dan toch willen hebben over een volwassen debat.

Ik wou dat ik het kon eens zijn met De Ceulaer, maar nee, dit debat is niet volwassen geworden. Het is zoals al de rest: opgeslokt in het akelige zwarte gat van de verrechtsing die de bange wereld in een wurggreep houdt.

Dit wordt niet opgelost zolang we niet inzien dat onze boeren onze boeren zijn, onze gevangenen onze gevangenen zijn, en onze rotjochies onze rotjochies zijn. Geef mij één progressieve politicus – naast Jeremie - die het lef heeft ons hopeloos defaitisme te doorbreken, dieper te graven, meer wil doen dan het pappen en nathouden van die eerste week van januari, en opnieuw tracht cohesie en een middenveld te creëren in onze maatschappij.

Voor de rest ging de N-VA-voorzitter twee keer uit de bocht. De eerste keer toen ze, vermoedelijk om een stuk achterban te paaien, stelde dat diezelfde rotjochies eigenlijk best dankbaar horen te zijn voor de maatschappij die hen had welkom geheten.

Alsof kinderen van de vierde of vijfde generatie dankbaarheid moeten tonen omdat hun grootouders hier ooit miserabel ontvangen werden? Ik dacht het niet, mevrouw Van Peel. Die kinderen zijn net zo min als uw of mijn middenklasse kinderen wie dan ook dankbaarheid verschuldigd.

Een tweede keer werd het ongewild gênant toen ze Mohamed Ouaamari bedankte dat hij toch durfde spreken voor zijn gemeenschap. Goed bedoeld? Misschien. Maar weer werd hij gebombardeerd tot wat hij niet wilde zijn: de goeie Marokkaan van dienst die voor zijn gemeenschap verantwoording moest komen afleggen. We hebben nog altijd een lange weg te gaan.