“‘Een opgeschort leven’

Ik heb in mijn leven zo vaak gewacht dat ik het wachten van alle kanten heb kunnen onderzoeken, voelen en proeven. Niet omdat ik zo geduldig van aard ben, maar omdat het een fundament is waar mijn hele bestaan op gebouwd is.

In mijn moederland Soedan heeft wachten een totaal andere betekenis dan in Nederland, waar ik nu sinds tien jaar woon. Als je in Nederland bijvoorbeeld een nieuw paspoort wilt aanvragen, maak je online een afspraak bij de gemeente. Als je daar dan komt om je aanvraag in te dienen, word je meestal binnen een kwartiertje geholpen.

Wie in Soedan een paspoort wil aanvragen, neemt het best een hele dag vrij. ’s Ochtends vroeg ga naar de gemeente, en als je dan aan het eind van de dag weggaat met een paspoortaanvraag mag je je gelukkig prijzen. De kans is heel groot dat je de volgende dag weer moet terugkomen en opnieuw in een lange rij moet aansluiten.

Er zijn daarom in Soedan zelfs mensen die van wachten hun beroep hebben gemaakt. Ze gaan vroeg op pad om aan te sluiten in een rij. Ze verkopen hun plaatsje in de wachtrij daarna aan mensen met minder tijd en meer geld.

Ik wachtte in Soedan op een kans om levend weg te komen en te vluchten naar Europa.

Ik wachtte in Libië op werk, geld en op een smokkelaar die eerlijk kon zijn... of niet.

Ik wachtte op zee op een reddingsschip zonder te weten of de ochtend zou komen.

Ik wachtte in Italië op treinen die me verder brachten, of me soms nog langer lieten wachten.

En ik wachtte in Nederland op papieren, beslissingen, kamers, sleutels, een nieuw begin.

Jaren van wachten en hopen op een goede uitkomst, een betere toekomst.

Hetzelfde perron

En na al dat wachten, stond ik op een dag op het station in Utrecht-Centraal. Ineens zag ik allemaal mensen rennen. Mensen met grote tassen, laptops, bekers koffie.

Ik schrok me rot. Zou er iets gebeurd zijn?

Ik dacht: er is gevaar en meteen begon ik mee te rennen. Mijn hart klopte snel, mijn ogen zochten naar politie, naar problemen, naar iets ergs.

En toen ontdekte ik de pijnlijke, maar grappige waarheid: de trein ging gewoon vertrekken. Deze mensen renden om niet te laat te zijn, ik rende omdat mijn lichaam het gewend is om te vluchten.

Toen begreep ik het verschil. Zij rennen om op tijd te komen. Ik ren voor mijn leven. Zij zijn geïrriteerd omdat de trein vijf minuten vertraging heeft. Ik leef met een grote vertraging die “een opgeschort leven” heet.

Hun wachten duurt minuten. Mijn wachten duurde jaren. Maar we staan op hetzelfde perron.

Ik neem het ze niet kwalijk. Ik wil alleen dit zeggen: ‘Er staan mensen achter jullie in de rij, die al heel lang wachten. Als de trein een keer te laat is, haal dan diep adem. Misschien heeft iemand naast jou een heel leven moeten wachten.’

Tussen twee werelden

Voor veel Soedanezen en andere vluchtelingen stopt het wachten bovendien niet wanneer ze België of Nederland bereiken. Hier wacht je vaak maanden of zelfs jaren voordat je officieel mag werken.

In die tijd krijg je eten en onderdak, dus overleven lukt wel. Maar het echte probleem ligt ergens anders: thuis wachten mensen ook.

Familie en vrienden zijn vaak afhankelijk van het geld dat jij zou moeten sturen. Rekeningen stoppen niet. Schoolgeld stopt niet. Ziekte wacht niet. Terwijl jij hier vastzit in procedures, loopt hun leven gewoon door.

Je bent misschien zelf veilig, of tenminste: je lichaam is veilig. Maar je hoofd is ergens anders. Je hoofd weet dat er mensen wachten op jouw hulp.

En soms draag je al een schuld voordat je überhaupt vertrekt. Je leent geld van familie of vrienden om te kunnen vluchten. Sommige mensen verpanden hun huis of hun auto, in de hoop dat ze later alles terug kunnen betalen. Als je vlucht is dat vaak niet alleen een vlucht naar veiligheid, maar ook een belofte: ik kom terug met iets.

Wanneer je eindelijk in veiligheid bent in een nieuw land, ontstaat er een vreemde spanning. Jij kunt hier misschien wachten, want je hebt eten en een bed. Maar de mensen die jou geholpen hebben, kunnen niet wachten. Zij hebben risico’s genomen. Zij rekenen op jou.

Daarom zie je dat sommige mensen vrijwilligerswerk doen, creatieve oplossingen zoeken of manieren proberen te vinden om toch iets bij te dragen. Niet uit ongeduld, maar uit verantwoordelijkheidsgevoel. Het voelt vreemd om stil te moeten staan, terwijl anderen op jouw beweging wachten.

Zo wordt wachten hier geen persoonlijke pauze, maar een spagaat tussen twee werelden. Jij wacht op toestemming om vooruit te mogen, terwijl thuis mensen wachten op jouw hulp. En die twee vormen van wachten lopen nooit gelijk.