“‘Onze arme moedertaal’

« Ce que l'on conçoit bien s'énonce clairement, et les mots pour le dire arrivent aisément. »

Wijze woorden uit de 17de eeuw van de Franse dichter Nicolas Boileau. Vrij vertaald: ‘Wat je goed begrijpt wordt klaar en duidelijk uitgesproken en de woorden om het te zeggen komen moeiteloos.’

Als die oude wijsheid vandaag de dag nog geldt dan wordt er heel wat niet goed of zelfs helemaal niet begrepen. Onze moedertaal – in vroegere tijden rijk genoemd – schijnt vooral te dienen om te verhullen, om de waarheid te verbergen.

We hebben zopas de Goede Week achter de rug, waarin christenen het Lijden en de Dood (met hoofdletters) van Jezus Christus herdenken. De Passie van ons Heer wordt dat vaak genoemd, alsof Jezus het slachtoffer is geworden van een soort natuurramp. In feite is Jezus gemarteld en vernederd door een bende criminelen en uiteindelijk vermoord. Maar wie formuleert het zo? Niemand. Kunnen we dan wel begrijpen wat er echt gebeurd is?

De dingen benoemen

Terecht wordt vaak gezegd dat het eerste slachtoffer van een oorlog de waarheid is. Dat heeft natuurlijk voor de volle honderd procent met het woordgebruik te maken. Het begint al met het woord “oorlog” zelf.

Onze ministeries die voor onze “verdediging” zorgen heten ministerie van Defensie. Een eufemisme voor oorlog. Uitgerekend aartsleugenaar Trump is zo eerlijk geweest zijn oorlogsdepartement ook zo te noemen. Helder bedacht, keurig verwoord… Hij maakt er geen geheim van dat hij een oorlogsstoker is.

Hij is overigens al de tweede Amerikaanse president die dreigt een land terug naar het stenen tijdperk te bombarderen. De eerste was Nixon, ook een Republikein. Die had het over Cambodja.

In de verslaggeving over de oorlogen die momenteel op onze planeet woeden (Oekraïne, Midden-Oosten, Soedan, Congo, Myanmar, Thailand en nog een paar) worden vrijwel uitsluitend verhullende termen gebruikt.

Dode soldaten heten “gesneuveld” te zijn. Dat zijn ze niet. Ze zijn vermoord. Als de opperste leider in Iran of kopstukken van Hamas, Hezbollah of andere “terroristische” organisaties door Israël worden vermoord dan heet het in de media dat ze zijn ”uitgeschakeld” of “geliquideerd”. Het criminele aspect van die moorden wordt op deze wijze verhuld. Niet correct bedacht, niet correct verwoord.

Wat een ophef was er niet over de verstrenging van de doodstraf, bedoeld voor de Palestijnen. Maar Israël heeft helemaal geen wet nodig om Palestijnen te executeren! Israël jaagt al van bij zijn stichting in 1948 op Palestijnen.

Het aantal Palestijnen dat sedert dat jaar tot nu door Israëlische soldaten en/of kolonisten vermoord is loopt in de vele tienduizenden, allemaal omgebracht in een tijd dat de doodstraf zogenaamd niet meer werd uitgevoerd. Puur terrorisme dus, maar nooit wordt Israël een terroristische staat genoemd.

Alweer: verhullend taalgebruik. Wel wordt luidop de vraag gesteld of Israël zich in Gaza al dan niet schuldig maakt aan een ‘genocide’. Waarom dat moeilijke woord gebruiken? Het gaat om een ‘volkerenmoord’. Waarom het dan niet zo benoemen?

Aanslagen op onze arme moedertaal

In eigen land is het vooral justitie die uitmunt door verkrachtingen van onze arme moedertaal.

Als een verdachte door een onderzoeksrechter schuldig wordt geacht dan volgt er normaal gesproken een proces. In correct Nederlands wordt de verdachte dan “in staat van beschuldiging” gesteld, een uitdrukking die aan duidelijkheid niets te wensen overlaat.

Maar nee, juristen die denken alles beter te weten, hebben daar “in verdenking stellen” van gemaakt en die uitdrukking in de wet gesmokkeld. Belgisch steenkolennederlands dat nergens op slaat.

Maar ook zichzelf expert noemende lieden op andere gebieden bedienen zich van dit taalkundige onding. Zo worden de veelvuldige moorden op vrouwen “femicide” genoemd. Een term die voor velen even onbegrijpelijk is als genocide.

Wat is er mis met het oer-Nederlandse en voor iedereen verstaanbare woord “vrouwenmoord”? De vrouwenmoordenaars zijn vaak de partner van de slachtoffers. Dat wordt dan ‘intrafamiliaal geweld’ genoemd. Voor de zoveelste keer een verhullende uitdrukking.

In Nederland noemt men vrouwenmoord het gevolg van ‘huiselijk geweld’, klaar en duidelijk taalgebruik. Maar “deskundigen” vinden dat niet omdat de geweldplegers soms wel tot de familie van het slachtoffer behoren, maar niet noodzakelijk in hetzelfde huis wonen. Ok, noem het dan “familiaal geweld”, laat dat onbegrijpelijke en misleidende “intra” toch weg.

Maar ook wij, dagdagelijkse gewone taalgebruikers, maken ons soms schuldig aan aanslagen op onze arme moedertaal. Engelse termen, vooral van Amerikaanse snit, bulken in iedere tekst en gesprek. Het woord “inhoud” is helemaal verdreven. Het is nu overal “content” wat de klok slaat. Daar ben ik niet content mee.

Dames en heren, die aan het hoofd staan van een bedrijf, zijn nu sie-ie-oos. Hun personeelsdienst heet nu ‘human resources’ en de baas van die dienst is een eetsj aar m. Aan de koffietafel wemelt het van de ‘fucks’ of de ‘whatevers’. Wie zich een wetenschappelijk allooi wil aanmeten hanteert daarvoor de nodige “tools”. En als we iemand een woordje willen toesturen doen we dat via een sms, een mail of een whatsappje. Teksten die we willen verwijderen “dilieten” we. Als we “online” iets willen aankopen doen we dat via een “app”.

Het ergst is natuurlijk het allerlaatste snufje in de digitalisering: de kunstmatige intelligentie. Niemand noemt ze zo (behalve MO*-columnist Geert Van Istendael). Iedereen heeft de mond vol van “Eej Aai”.

Vaak moet ik denken aan het strijdbare gedicht van Guido Gezelle dat ‘Mijn Vlaanderen spreekt een eigen taal’ heet. ‘Laat ze rijk zijn, laat ze kaal,’ zo schreef hij, ‘ze is Vlaams en ze is de mijne’.

Zou hij dat vandaag ook nog zeggen?