“‘Vooruit met het paard’

Lunar nieuwjaar komt eraan en dit is hét moment om te verbinden met de Aziatische en andere gemeenschappen rond ons. Tijdens het traditionele, meerdaagse nieuwjaarsfeest staan familie en samenzijn centraal; de voorspoed voor het nieuwe jaar wordt gevierd met gerechten zoals dumplings en bami, omdat de vorm (rond, lang) geld en een goede toekomst symboliseren. Met wensen zoals Gong Xi Fa Cai wensen mensen elkaar rijkdom toe, in de breedste betekenis van dat woord.

Rijkdom komt niet enkel uit gelden, maar uit gezondheid en vooral: gemeenschap. Je bent maar zo rijk als de mensen die je omringen. We leven in tijden van gepolariseerde, uitgeholde clichés waartussen de elastiek van saamhorigheid strak gespannen staat. Nog meer trek, trekken we wellicht niet. En de plaats van de ‘witte’ mens is nu, meer dan ooit, schouder aan schouder met de ander. 

IJskoud

Met ontzetting keek ik de afgelopen weken naar de beelden uit de States, meer bepaald Minneapolis, waar ICE-agenten als vogelvrije milities tekeer gaan. Het lijkt alsof ze een op handen zijnde coup inluiden, maar die is in wezen al gepleegd. Beeld na beeld branden zich op mijn netvlies dat al rauw en rood is van die uit Palestina, Soedan, Congo, Iran … Het jongetje met de blauwe muts. De oudere, Laotiaanse man die in zijn onderbroek en kamerjas door de sneeuw wordt gesleurd. De brutale dood van Renee Nicole Good. Alex Pretti.

In de Twin Cities van Minneapolis-Saint Paul woont de grootste gemeenschap van Aziatische Hmong in de Verenigde Staten. Hmong komen oorspronkelijk uit Zuid-China en werden tijdens de Vietnam-oorlog actief gerecruteerd door de CIA. Na de oorlog vestigden velen zich als vluchteling in de VS. Buurtbewoners melden nu dat ICE-agenten van deur naar deur gaan, op zoek naar Aziatische Hmong …

De oudere Laotiaanse man werd ten andere onterecht weggeleid; hij bleek al decennia een genaturaliseerd Amerikaans staatsburger te zijn. Maar ergens in zijn buurt had iemand gezegd: ‘Daar moet je wezen, daar zit er eentje zonder papieren.’ Een verklikker die met zijn daad een oud Europees zeer openrijt …

ICE onder Trump bestaat uit een divers zootje trigger happy mannen. Ze werden doelgericht geronseld via massale wervingscampagnes: agressieve social media- en online advertenties op platforms als TikTok, X, Snapchat, Spotify en YouTube, toonden visuals en hanteerden taalgebruik die lijken op videogames, patriottische thema’s en ‘defend the homeland’-retoriek. De campagnes trokken vooral leger- en wapenfans en jonge patriottische Amerikanen aan, die intekenbonussen van maar liefst 50.000 Amerikaanse dollar, verlichting van studentenschuld en andere financiële snoepjes werden voorgehouden.

Een tactiek die in eigen land een bepaalde extreemrechtse partij als muziek in de oren klinkt. Mannen op een powertrip samentroepen die vervolgens vermoedelijke illegalen hardhandig gaan oppakken en uitzetten? Waar tekenen we? In het parlement blijkbaar, alwaar kamerlid Francesca Van Belleghem binnenkort het wetsvoorstel om binnen de bestaande politie een “illegalenpolitie” eenheid op te starten zal voordragen.

Van Palestina tot de VS

Het is beangstigend. Toen ik de oudere Hmong-man zag, zag ik mijn vader. Toen ik de tiener zag die zijn moeder voor zijn ogen zag opgepakt worden, toen ik hem ‘Mom! No, mooooom!’ hoorde roepen met onstabiele pubernoten in zijn stem, hoorde ik mijn zoon. Het is beangstigend, want wat daar gebeurt, heeft zich stilaan ontwikkeld door jaren van politieke steun, verruimde bevoegdheden, zwak toezicht en een steeds agressievere visie op veiligheid en migratie. Er was en is bovendien niet genoeg tegenkanting. En dat verbaast mensen.

Maar wie de afgelopen twee jaar oplette en keek naar wat de wereld toelaat in Palestina, is niet meer verbaasd. Had jij ooit gedacht dat een kind als Hind doelbewust doorzeefd zou worden door honderden kogels? Dat uitgehongerde mensen die in de rij wachten op bloem neergeknald zouden worden door het smerigste stelletje hufters?

Er is een structurele parallel tussen ICE en waar we de Israëlische staat zien mee wegkomen: langdurige straffeloosheid normaliseert uitzonderlijk geweld. In het geval van Israël hebben het uitblijven of afzwakken van internationale sancties het signaal gegeven dat harde veiligheidspraktijken, ook wanneer ze mensenrechten en het internationaal recht schenden, politiek beheersbaar blijven. Iets gelijkaardigs gebeurde bij ICE: jarenlange politieke tolerantie, gulle financiering en gebrek aan consequente externe controle maakten dat hun steeds agressievere handhaving kon gedijen. Sterker zelfs: het werd geïnstitutionaliseerd.

Aanvaardbaar is rekbaar

Wat moreel of ethisch of zelfs juridisch “aanvaardbaar” is, verschuift stap voor stap. Toen Israël een eerste ziekenhuis bombardeerde stond de wereld in rep en roer. Ballistische experten tuimelden over elkaar om uit te sluiten dat het geenszins of net wel een Israëlische raket was. Eens de internationale gemeenschap over de shock heen was, bombardeerde Israël nog een ziekenhuis. En dan nog eentje. En dan een school. En als waren het communicerende vaten: hoe meer bombardementen er kwamen, hoe meer het pijltje op de schaal schoof van ‘aanvaardbaar’ richting onverschilligheid. Dat krijg je als een corrigerende tegenmacht uitblijft.

Maar wat heeft dat met ons land te maken? In België is er geen ICE, geen aanhoudende genocide en vooralsnog geen fascistisch creatuur als Trump. Onze politie maakt deel uit van de uitvoerende macht, maar ze handelt onder duidelijk toezicht van justitie. Mensen vasthouden of huiszoekingen verrichten kan hier niet zonder rechterlijk toezicht. In de VS is met ICE een ander model gegroeid, waarbij migratiehandhaving vooral via administratieve regels gebeurt en een uitvoerende dienst mensen kan opsporen, vasthouden en uitzetten met minder directe rechterlijke tussenkomst.

Ik keer even terug naar Van Belleghem en het wetsvoorstel van haar partij voor een illegalenpolitie. Een aparte ‘illegalenpolitie’  kan ons land namelijk in die ICE-achtige grijze zone trekken. Een uitvoerende eenheid creëren die mensen kan controleren, vasthouden en verwijderen op basis van administratief recht, komt namelijk heel erg dicht bij het Amerikaanse voorbeeld.

Er slapen mensen op de vlucht op straat en dat is volgens minister van asiel en migratie Van Bossuyt (N-VA) ‘een keuze’.

Het zal wel zo’n vaart niet lopen, denk je nu misschien. En toch zijn er tekenen aan de wand, die we niet mogen negeren. Zo is de houding tegenover asielzoekers en migranten in België de afgelopen jaren duidelijk verscherpt, met een verschuiving van opvang en integratie naar striktere handhaving en een focus op terugkeer. Sinds 2023 geldt dat asielzoekers die al in een ander EU-land bescherming kregen geen opvang meer ontvangen in België, waardoor het principe van vrije doorstroming praktisch wordt beperkt. Daarnaast zijn de regels voor gezinshereniging verstrengd, met hogere inkomensvereisten en langere wachttijden. Deze maatregelen illustreren hoe het beleid beperking en ontrading verkiest, boven bescherming en integratie.

Ook niet verwaarloosbaar: tegelijk trekt de Vlaamse en federale overheid substantiële subsidies voor kritische organen en platformen, zoals ngo's en vzw's en dit magazine, in. Besparingen die de werking van deze waakhonden serieus belemmeren ...

Er slapen mensen op de vlucht op straat en dat is volgens minister van asiel en migratie Van Bossuyt (N-VA) ‘een keuze’. Ze sponsort tenslotte ontradingscampagnes op sociale media die duidelijk stellen ‘Belgium is full’. Feit is, er slapen mensen op straat. En op de een of andere manier laten wij dat als gemeenschap toe. Hoe “rijk” zijn we dan? Als land? Als volk?

Vooruit met het paard. Alleen tezamen keert het tij

Nu is het moment om in het zadel te kruipen. Solidariteit betekent proactief aanwezig zijn, voor het onrecht geschiedt. In een samenleving waarin geweld – ja, mensen op straat laten creperen is gewelddadig – steeds meer genormaliseerd wordt en de naald op de sociale barometer opschuift richting ‘monsterlijk’, verdienen onze humanitaire rechten en plichten voortdurende waakzaamheid. We moeten zichtbaar zijn voor de ander, en tégen de powers that be.

Het Lunar Nieuwjaar van 17 februari luidt het Jaar van het Paard in, symbool van vrijheid, dynamiek en actie. Op maatschappelijk vlak vertaalt zich dat in een sterke drang naar vooruitgang en beweging. Maatschappelijke verschuivingen, protestbewegingen, breuken met oude structuren en een afkeer van autoritaire controle, zijn niet ongewoon tijdens het paardjaar. Anders gezegd: het Paard markeert zelden stabiliteit, eerder keerpuntmomenten.

De rijkdom van een samenleving zit tenslotte niet in pompeuze gebouwen, in regels of beleid die voornamelijk diegenen beschermen die al alles hebben. Wel in het vermogen van mensen om collectief op te staan. De voorspoed die we elkaar zullen wensen, de zorg die we elkaar geven en beloven, is precies wat we nu op grotere schaal nodig hebben. Gong xi fa cai.