‘Theater is een platform voor gerechtigheid’

Hoe vertel je dit verhaal?

Het ene moment staat Sun-night roerloos stil, het volgende moment zwieren haar heupen op het podium. Soms tilt ze haar medeperformer op, andere keren staat ze alleen. Eén ding is duidelijk: de voorstelling When I Saw the Sea leeft. 

Chahrour: ‘Tijdens het proces stelden we ons de vraag: wie maakt dit project en waarom? Vanaf het begin waren we het eens dat de ‘‘ander’’ niet bestaat. We leven in dezelfde omstandigheden in Beiroet. Zij maakten zaken mee, ik andere dingen. We luisteren naar dezelfde muziek, kijken naar dezelfde series en doorstonden dezelfde crisissen in Libanon.’

‘Ik kijk niet van een afstand naar hen, alsof het vreemden zijn. Het gaat niet om een culturele uitwisseling en zeker niet om ramptoerisme.’

De balans vinden tussen hun verhaal en zijn artistieke visie ontstaat door het hele proces heen. Chahrour: ‘De performers zeggen alleen wat ze willen en bewegen op een manier die voor hen klopt. Iedereen beweegt uniek, beïnvloed door zijn verhaal, geschiedenis, opvoeding en ervaringen.’

‘Soms proberen we dat te verbergen of voelen we ons ongemakkelijk. Ik neem de tijd om ervoor te zorgen dat iedereen zijn eigen bewegingskwaliteit omarmt en de esthetiek ervan ziet. Esthetiek vertrekt voor mij vanuit het individu, niet vanuit sociale of politieke ideeën over schoonheid.’

Dat uitgangspunt is essentieel in het werk van Chahrour. ‘Iedereen kan dansen. Als iemand wil en kan optreden, waarom zou ik dan iemand anders laten spreken? Zij dragen hun cultuur en achtergrond al in hun lichaam.’

Sun-night bevestigt dat: ‘Ik voelde me geen vreemde tijdens het maakproces van de voorstelling, omdat ik mijn eigen verhaal vertel. Ik besliste dat mijn verhaal zich nu afspeelt, niet in het verleden. Het gaat niet alleen over pijn, maar ook over de kracht die daaruit is ontstaan.’

De rol van theater

Sun-night gelooft in de kracht van theater om verandering te brengen. ‘Ik werk nu als zelfstandig huishoudster bij een familie. Zij kwamen naar de voorstelling kijken in Beiroet. Daarna veranderde hun manier van omgaan met mij compleet.’

‘Voorheen was het moeilijk om toestemming te krijgen, om naar repetities te gaan of om te reizen. Nu, als ik wil repeteren of reizen, zeggen ze dat ik mag gaan. Ze hebben mij gezien en begrepen. Ze geloven in wat ik doe.’

Chahrour vult aan: ‘Voor mij is kunst een vorm van verzet. Een manier om te overleven en onze stem te laten horen. We kunnen niet wachten totdat regeringen rechtvaardigheid brengen te midden van een genocide in Palestina of een einde maken aan het onrecht dat migrantenhuishoudsters ondergaan. Gerechtigheid betekent ook een voorstelling maken, een boek schrijven, een film maken, verhalen levend houden.’

‘We moeten voorkomen dat de verhalen verdwijnen van mensen die de wereld verlieten zonder de gerechtigheid te krijgen die ze verdienen, en van mensen die nog lijden. Israëlische luchtaanvallen doodden de Palestijnse dichter Refaat Alareer in Gaza. Enkele dagen voor zijn dood schreef hij: “Als ik moet sterven, moet jij blijven leven om mijn verhaal te vertellen. Maak er een verhaal van.” Toen dacht ik: dit is waarom we hier zijn. Om die verhalen te vertellen, er betekenis aan te geven en ze hoorbaar te maken.’

Chahrour voelt sterk de nood om voorstellingen te maken die nauw verbonden zijn met de realiteit. ‘Theater is een platform voor gerechtigheid. Het is een plek om vragen te stellen over wat er vandaag in de wereld gebeurt, naar welke stemmen we moeten luisteren en die vragen opnieuw te herhalen.’

Het kafalasysteem

Het kafalasysteem ontstond om tekorten op de arbeidsmarkt op te vangen. Overheden gebruikten het om goedkope arbeidskrachten aan te trekken voor sectoren zoals huishoudelijk werk, de bouw en huishouddiensten. Maar mensenrechtenorganisaties stellen dat het systeem in de praktijk leidt tot moderne slavernij.

Zo geeft het systeem werkgevers, de zogenoemde kafeels, de macht om te bepalen of werknemers van baan mogen veranderen, het land mogen verlaten en hun rechten kunnen uitoefenen.

De problemen beginnen vaak al in het land van herkomst, schrijft VUB-onderzoekster Nadine El-Dekmak. Private wervingsbureaus regelen de migratie en maken daarbij vaak gebruik van onethische praktijken. Ze vragen hoge vergoedingen, houden identiteitsdocumenten achter en informeren werknemers niet over hun rechten.

Eenmaal in het land krijgen de werknemers te maken met slechte leef- en werkomstandigheden, te lage lonen, lange werkdagen en fysiek of emotioneel misbruik. Huishoudelijk personeel leeft en werkt vaak geïsoleerd in het huis van de werkgever en blijft zo grotendeels onzichtbaar. In veel landen valt dit werk buiten de arbeidswetgeving, waardoor deze werknemers geen wettelijke arbeidsbescherming krijgen, aldus El-Dekmak.  

Sun-night: ‘Vrouwen die net afstudeerden aan de universiteit denken dat ze in kantoren gaan werken, maar ontdekken dat ze vastzitten in het kafalasysteem, in huizen. Ze tekenen het contract zonder te weten wat het inhoudt. Ik maakte dit ook mee.’

Gebrekkige hervormingen

Sommige landen voerden hervormingen door. In Qatar, dat in 2022 in opspraak kwam vanwege de slechte werkomstandigheden van migrantenwerknemers tijdens de voorbereidingen van het WK voetbal, mogen migrantenwerknemers nu bijvoorbeeld van werkgever wisselen voordat hun contract afloopt, zonder toestemming van hun huidige werkgever. De meeste werknemers kunnen ook vertrekken zonder toestemming, al moet huishoudelijk personeel dit 72 uur van tevoren melden. De Saoedische overheid kondigde in juni 2025 zelfs aan dat het land het kafalasysteem afschaft.

Toch blijven de problemen bestaan. Recent nog meldde Human Rights Watch dat het systeem de rechten van werknemers nog onvoldoende beschermt. De Koeweitse overheid kondigde zelfs aan dat migrantenarbeiders vanaf juli 2025 toestemming nodig hebben om het land te verlaten, een verstrenging in plaats van een afbouw van het systeem in het land. Ook in Libanon blijven hervormingen nauwelijks vooruitgang boeken, stelt El-Dekmak.

‘Tijdelijke arbeidsmigratieprogramma’s bestaan wereldwijd en zijn vaak gebonden aan één werkgever of sector. Dat vergroot de kans op uitbuiting,’ schrijft migratie-expert Ryszard Cholewinski. ‘Vooral werknemers die via bemiddelingsbureaus betaalden voor werk kunnen in schuldslavernij of dwangarbeid terechtkomen, omdat ze hun schulden moeten terugbetalen.’

‘Het kafalasysteem is een extreme vorm hiervan, omdat werkgevers grote macht hebben over zowel de arbeidsrelatie als de immigratiestatus van de werknemer. Het afschaffen is complex, want het systeem is diep verankerd in wetten, praktijken en gewoonten. Daarom spreken we bij de Internationale Arbeidsorganisatie niet over afschaffing, maar over ontmanteling van het systeem’, aldus Cholewinski. 

Daaraan probeert Sun-night ook een steentje bij te dragen. Ze zet zich ook in voor Sisters Forever, een organisatie van en voor migranten in de Libanese huishoudelijke sector. ‘Als een vrouw in het ziekenhuis ligt, helpen we haar. Soms hebben we niet genoeg financiële middelen en betalen we uit ons eigen salaris. Veel kinderen van deze vrouwen gaan niet naar school. Wij zoeken hulp voor hen, omdat onderwijs essentieel is.’

Het Libanese middenveld voert actie tegen het kafalasysteem, vult Chahrour aan. ‘Enkele maanden geleden spande een slachtoffer voor het eerst een rechtszaak aan tegen haar werkgever en wervingsagent. Nooit eerder durfde iemand die stap te zetten. Dat komt omdat ze zich gesteund voelde en advocaten de zaken volgen.’

Toch bleef gerechtigheid uit. In november 2025 seponeerde de onderzoeksrechter de strafzaak wegens onvoldoende bewijs, ondanks het advies van de openbare aanklager om de zaak volledig te behandelen.

Volgens Legal Action Worldwide, een onafhankelijk netwerk van mensenrechtenadvocaten en -adviseurs, past die beslissing in een vast patroon. ‘Werkgevers die migrantenhuishoudsters onder het kafalasysteem tot slavernij dwingen, mishandelen en uitbuiten, worden zelden of nooit ter verantwoording geroepen.’