‘Mensen zijn woedend op ICE en Trump, maar ze zijn ook bereid om voor elkaar te vechten’

Geen begrip voor raids

Terwijl we praten zijn alle ogen gericht op Minneapolis, een kleine 500 kilometer verderop. Maar de ICE-raids en het brutale, militaire geweld tegen burgers deed vorig jaar ook Chicago aan. Wat maakt deze steden tot voorname doelwitten van de anti-migratiepolitiek van de regering-Trump II? Is het de samenstelling van de bevolking, of haar politieke voorkeur?

Nissa Rhee: ‘Het heeft zeker te maken met politiek. De ervaring van Chicago is al langer dat een Republikeinse president of een Republikeins Congres voor de stad of de staat tot problemen kan leiden, want die zijn traditioneel heel erg Democratisch. Daardoor worden de inwoners pionnen op het politieke schaakbord.’

‘Een heel duidelijk voorbeeld daarvan zagen we al enkele jaren geleden, toen de Republikeinse gouverneur van Texas, Greg Abbott, bussen vol net aangekomen migranten naar Chicago liet sturen. Uiteindelijk kwamen daardoor zo’n 50.000 Venezolanen zonder papieren in Chicago terecht. Zo veroorzaakte een politicus die niets met Illinois te maken had toch een crisis in een Democratisch bestuurde staat. Plots moesten tienduizenden mensen onderdak, eten en liefst ook werk en papieren krijgen.’

Ik heb me altijd afgevraagd hoe zo’n actie wettelijk kan zijn.

Nissa Rhee: ‘Ik ben geen grondwetspecialist, dus ik kan niet beoordelen of en op welke manier het wettelijk is. Maar de gouverneur had het alleszins subtiel aangepakt door nieuwkomers een buskaartje aan te bieden met een lijst van mogelijke bestemmingen, waaronder Chicago. Daardoor werd het een “vrije keuze” van de betrokkenen.’

‘Tegelijk zorgde deze aanpak er mee voor dat ook de Democraten gedwongen werden anders te spreken en om te gaan met migratie. Het tolerantere migratie- en grensbeleid van Joe Biden kwam daardoor duidelijk onder druk te staan.’

‘De gevolgen zien we terug in opiniepeilingen. Traditioneel was er veel steun voor migratie in Chicago, maar dat is nu omgeslagen in meer steun voor een striktere aanpak. Al betekent dat zeker niet dat er in Chicago veel steun of begrip is voor de harde ICE-raids.’

De Washington Post schreef een tijdje geleden dat er meer migranten gedeporteerd werden onder Obama dan onder Trump.

Nissa Rhee: ‘Het klopt zeker dat de overeenkomsten tussen Republikeins en Democratisch beleid rond migratie groter zijn dan de verschillen. Er lijkt een soort consensus te zijn bij de nationale leiders dat migratie benaderd moet worden als een veiligheidsprobleem, in plaats van als een kans waarbij echte mensen betrokken zijn.’

‘Tegelijk zijn de verschillen voor sommige mensen ook wel heel reëel. Wanneer de ene regering uitzettingen naar landen in burgeroorlog tijdelijk stopzet en een volgende dat besluit terugdraait, betekent dat voor tienduizenden mensen het verschil tussen bescherming en bedreiging. De publieke opinie is heel gepolariseerd over het thema, waardoor de mogelijkheden om een rationeel debat te voeren steeds kleiner worden. Alles wordt meteen gezien als partijpolitiek.’

U noemde de organisatie die u hielp opstarten en intussen negen jaar bestaat Borderless Magazine. Dat is allesbehalve een “neutrale” naam.

Nissa Rhee: ‘De naam zegt veel dingen tegelijk: hij is licht provocerend, drukt voor een stuk politieke overtuiging uit én hij is bedoeld als een reflectie over hoe mensen echt leven en zijn. Nationale grenzen zijn politiek en veranderen door de geschiedenis. Een goed deel van Texas hoorde bijvoorbeeld vroeger bij Mexico. Het is dan ook geen toeval dat de monarchvlinder sinds 1975 het symbool is van Illinois. Deze vlinder doet Chicago twee keer per jaar aan tijdens zijn migratie van en naar Mexico.’

‘Wij denken dat de migratie van mensen naar Chicago, en dan weer verder, net zo natuurlijk is als de levenscyclus van de monarchvlinder. Met de journalistiek van Borderless Magazine willen we de mensen uitdagen om anders te kijken naar migratie. Niet als een onoplosbare zaak van politieke polarisatie, maar als een menselijk fenomeen dat met menselijke waardigheid benaderd kan worden. Migratie en migranten moeten of kunnen niet geïsoleerd worden, want ze zijn al deel van de samenleving.’

Geen tijdelijk fenomeen

In het gesprek over diversiteit en migratie gaat het vaak niet over mensen of individuen, maar over gemeenschappen. En die gemeenschappen zijn geografisch afgebakend. De vraag is: leidt migratie tot een superdiverse samenleving of tot segregatie en wederzijds wantrouwen?

Nissa Rhee: ‘Het is waar dat een stad als Chicago een gesegregeerde plek is, al zijn de verschillende gemeenschappen en wijken niet scherp afgelijnd. Pilsen, dat begon als een Tsjechische buurt, veranderde in een Latinowijk nadat de Tsjechen op andere plekken waren gaan wonen. Je hebt dus niet alleen “afkomstgemeenschappen” maar ook klassebuurten.’

‘Voor ons is het in elk geval belangrijk om iedereen in de stad te benaderen als Chicagoans, ongeacht hun afkomst, inkomen of status. We zien dat mensen die hier arriveren ook gezinnen stichten, winkeltjes of kleine ondernemingen starten: ze worden steeds meer “van hier”. En dat proces wordt natuurlijk versneld en versterkt als mensen over de grenzen van hun afkomst heen gaan trouwen.’

‘We hebben de voorbije jaren ook gezien hoe kerken, moskeeën en ander religieuze centra een onmisbare rol gespeeld hebben bij het opvangen en integreren van migranten. En natuurlijk werkt zo’n aanpak van onderuit het best als die in lijn ligt met het beleid van bovenaf. Chicago is al sinds 1985 een Sanctuary City, wat onder andere betekent dat de lokale politie mensen niet kan arresteren louter op basis van migratiestatus.’

Het huidige anti-migratiebeleid draait de bloeiende wijkeconomieën in de grootsteden de nek om. Mensen durven niet meer de straat op, restaurants sluiten, kinderen raken niet op school. Hoe spoort dat met een maatschappij die ondernemerschap vereert en draait op winst?

Nissa Rhee: ‘Het zijn gouden tijden voor de veiligheidseconomie, bijvoorbeeld voor ondernemingen die militaire of veiligheidstechnologie aanbieden. Er zijn daarom ook al oproepen tot boycotacties gelanceerd tegen bedrijven die banden hebben met ICE.’

‘Natuurlijk zijn er veel verliezers, en de staat zelf hoort daarbij. Want ook de duizenden mensen die zonder wettelijke papieren in de stad verblijven werken en consumeren en betalen belastingen. Ze zijn ondernemend, openen kleine bedrijfjes of winkels. En ze zorgen ervoor dat onze arbeidende bevolking op peil blijft – want zonder migratie zou de bevolking krimpen.’

‘Maar die pluspunten blijken zeker voor de huidige regering onzichtbaar, en dat is helemaal in lijn met het beleid van de eerste regering Trump. Met als gevolg dat een heel winstgevende winkelwijk zoals Little Village, waar ook veel mensen uit andere staten naartoe kwamen, in de economische gevarenzone terecht kwam. Mensen komen er niet meer winkelen: ze hebben gewoon te veel angst om opgepakt te worden.’

Zijn Trump, ICE en het brutale geweld tegen migranten een tijdelijk probleem of zal Chicago sowieso achterblijven als een veranderde stad, zelfs als Trump in 2027 gewoon zou opstappen?

Nissa Rhee: ‘ICE was actief in Chicago voor Trump en zal dat daarna ook wel blijven. Het verschil met vroeger is inderdaad de gewelddadige aanpak. En net dat geweld, de angst die erdoor veralgemeend wordt en de trauma’s die erdoor ontstaan, gaan niet makkelijk verdwijnen. De kinderen die dit alles meemaken vandaag zijn straks volwassenen met een getekend geheugen.’

‘Maar er is niet alleen angst, er is ook verzet. Mensen zijn niet alleen woedend, ze zijn ook bereid om voor elkaar te vechten. Allerlei netwerken worden opgezet, voor snelle hulp, voor wederzijdse bescherming, voor het documenteren van raids ... Dat geeft gemeenschappen ook kracht en vertrouwen. Als en wanneer ICE terugkeert naar een minder agressieve aanpak, blijft die positieve energie ongetwijfeld doorleven.’

‘We hebben in het verleden ook best vaak met politiegeweld af te rekenen gehad, maar in Chicago werd dat politiek opgepikt en vertaald in een beter geregeld en minder gewelddadig optreden. Er was nog veel werk, maar we zaten op de goede weg. Dat toont hoe negatieve ervaringen vertaald kunnen worden in positieve stappen.’

De kracht van journalistiek

Kunnen migranten of mensen met een migratiegeschiedenis de instellingen nog wel vertrouwen? Kunnen ze terug naar het geloof in de Amerikaanse grondwet en haar belofte van gelijke behandeling voor iedereen?

Nissa Rhee: ‘De schade zal aanzienlijk zijn, zonder twijfel. Het wantrouwen in politieke leiders, regeringen en media is de voorbije tien jaar voelbaar gegroeid. Zeker vanuit de media moeten we dringend en hard werk maken van het herstel van vertrouwen, want nu zie je dat allerlei spelers de kloof tussen media en burgers vullen met nepnieuws en polariserende boodschappen.’

Borderless ‘helpt angst te bestrijden met feiten’, schreef u eind vorig jaar. Hoe kan goede journalistiek mensen beschermen tegen staatsgeweld?

Nissa Rhee: ‘We zien dat mensen opgejaagd worden door allerlei geruchten en desinformatie die circuleren, en vaak bewust gelanceerd worden. Begin vorig jaar werden we overspoeld door tips over ICE-raids in Chicago. We hebben die allemaal opgevolgd en onderzocht. De helft bleek gewoon nep te zijn.’

‘We beslisten daarom om alleen nog te publiceren wat we vooraf onderzocht hadden. Dat gaat in tegen de intuïtie om als eerste zaken te signaleren, maar we zijn zeker dat betrouwbaarheid belangrijker is dan snelheid.’

‘Goede journalistiek maakt ook zichtbaar dat, wat er ook gebeurt, mensen niet machteloos zijn. Wij informeren mensen – burgers, migranten met of zonder papieren – over hun grondwettelijke rechten én we tonen de acties die mensen ondernemen als die rechten geschonden worden. Daarom noemen we ons ook een magazine: we brengen niet alleen het nieuws, we plaatsen de feiten ook altijd in hun context, zodat onze lezers beter in staat gesteld worden om zelf keuzes te maken.’

‘Het is ook goed om die huidige strijd in historisch perspectief te bekijken. Ik herlas vorig jaar Crusade for Justice, de autobiografie van Ida B. Wells. Zij was een ongelooflijk moedige journaliste die in 1862 in het Amerikaanse Zuiden in slavernij geboren werd, met haar boeken de strijd tegen lynchings aanvatte en in Chicago terechtkwam. Haar ervaringen, zelfs in Chicago, waren vreselijk, maar ze gaf niet op. Ze onderzocht de feiten, publiceerde alles en gaf zo argumenten, zichtbaarheid en kracht aan de beweging voor gelijke burgerrechten.’

Journalistiek moet de macht ter verantwoording roepen en de machtelozen beschermen. Maar ook onder de machtelozen verloopt niet alles zoals het hoort. Publiceert Borderless ook kritisch onderzoek naar misbruiken of discriminatie onder migranten?

Nissa Rhee: ‘Onze eerste opdracht is om de verhalen over migratie menselijker en meer genuanceerd te maken. Daar hoort ook kritisch onderzoek bij, uiteraard. Een van onze journalisten is nu bezig met een onderzoek over een voetbalstadium dat gepland wordt in het oude Chinatown.’

‘De opinies onder de wijkbewoners zijn erg verdeeld tussen degenen die nieuwe economische kansen ruiken en anderen die gentrificatie vrezen. Onze opdracht is zowel het ene als het andere te onderzoeken en er genuanceerde en gefundeerde verhalen over te brengen.’

‘In Chicago zijn heel veel politieke leiders mensen met een migratieachtergrond of mensen van kleur. De burgemeester wordt hier traditioneel geleverd door de Democraten. Maar dat betekent niet dat ze van kritiek gevrijwaard blijven of dat we geen onderzoek zouden doen naar hun budgetten of politieke keuzes die betrekking hebben op migranten of multicultureel Chicago. Wij brengen niemands propaganda, wij brengen de feiten van de mensen.’