Slachtoffers Braziliaanse dictatuur vrezen zwakke waarheidscommissie

De oprichting van de Nationale Waarheidscommissie had al groen licht gekregen van de Kamer van Afgevaardigden in het Braziliaanse parlement. Nu bevindt het voorstel zich in de Senaat. Deze week keurde de bevoegde senaatscommissie het daar al goed.

Volgens officiële cijfers verdwenen tijdens de militaire dictatuur (1964-1985) 475 mensen, werden er 50.000 opgesloten en meer dan 20.000 gefolterd.

Geen straffen

Volgens het voorstel zal de commissie de verantwoordelijken niet kunnen straffen. De conclusies zullen ook niet kunnen dienen om strafzaken te openen. De amnestiewet van 1979 maakt het de Braziliaanse justitie onmogelijk om zaken van foltering, ontvoering en moord tijdens de periode van de dictatuur te behandelen.

Maar alleen al het feit dat de commissie er komt, is een stap vooruit, zegt politiek analist Mauricio Santoro van de Stichting Getulio Vargas. De Braziliaanse waarheidscommissie zal minder relevant zijn dan gelijkaardige commissies in Argentinië, Chili of Peru, geeft hij toe, maar het is zeer belangrijk gegevens te verzamelen over de recente Braziliaanse geschiedenis.

Te uitgebreide periode

Vertegenwoordigers van slachtoffer- en mensenrechtenverenigingen hebben het in een communiqué over een “verzwakte commissie die niet in staat zal zijn de misdaden van de militaire dictatuur aan de samenleving te onthullen.”

Zo zal de waarheidscommissie de periode van 1946 tot 1988 onderzoeken. De slachtoffers en hun familieleden vroegen om zich tot de 21 jaar van de eigenlijke dictatuur te beperken, van 1964 tot 1985.

Voor een commissie van nauwelijks zeven leden en veertien adviseurs, zonder eigen budget bovendien, is de periode veel te uitgebreid, zegt Aton Fon, advocaat van het Sociaal Netwerk voor Justitie en Mensenrechten. Volgens Fon kwam de uitbreiding er onder druk van militaire sectoren. “Om niet te moeten zeggen dat alleen militairen de mensenrechten hebben geschonden, stelt men voor de hele geschiedenis van Brazilië te onderzoeken.”

Militaire commissieleden

Een ander zwak punt, zegt Fon, is dat het voorstel het mogelijk maakt ook militairen in de commissie op te nemen. Dat kan ook hiërarchische problemen opleveren wanneer een militair commissielid zijn overste moet oproepen of ondervragen.

Fon heeft ook het moeilijk met de geheimhoudingsplicht. Gegevens en documenten die de commissie mag inkijken, mogen niet openbaar gemaakt worden. En de activiteiten van de commissie zijn wel openbaar maar daarvan kan worden afgeweken wanneer “de intimiteit, het privéleven, de eer of het imago” van de betrokkenen in het gedrang is. Daarom zal het een waarheidscommissie voor slechts zeven personen zijn en niet voor het hele land, zegt Fon.