WHO: Migranten onder nog meer druk door wereldwijde systeemcrisis

Het aantal internationale migranten is sinds 1990 verdubbeld, zegt de WHO in zijn Wereldrapport over de bevordering van de gezondheid van vluchtelingen en migranten. Wereldwijd zijn er ongeveer 304 miljoen ‘internationale migranten’, waaronder 170 miljoen arbeidsmigranten. Ongeveer 117 miljoen van hen zijn gedwongen ontheemd, 49 miljoen zijn kinderen en 2,3 miljoen zijn als vluchteling geboren. Daarnaast definieert de WHO de term ‘people on the move’ ook als intern ontheemden en gelukszoekers die vanwege meer werkgelegenheid verhuizen en/of bijvoorbeeld seizoensarbeider zijn. 

Er is dus veel variatie in deze groep mensen en in de redenen waarom zij niet thuis wonen en werken, maar volgens de WHO komt de brede groep steeds vaker onder druk te staan. ‘Net als ieder ander mens hebben zij recht op betaalbare en gelijke gezondheidszorg, waar ze zich ook bevinden’, zegt de topman van de WHO, Tedros Adhanom Ghebreyesus, naar aanleiding van de lancering van het rapport.

Groter risico

Meer dan 71% van deze internationale migranten vindt een toevluchtsoord in lage- en middeninkomenslanden, die vaak te maken hebben met ernstige beperkingen op het vlak van hulpmiddelen en bescherming. De meest gemarginaliseerde groepen worden dan onevenredig zwaar getroffen: vrouwen en meisjes zijn bijvoorbeeld bijzonder kwetsbaar voor gendergerelateerd geweld en hebben vaak geen toegang tot gespecialiseerde hulp; alleenstaande kinderen lopen een verhoogd risico op uitbuiting, misbruik en verwaarlozing; mensen met een handicap ondervinden meer belemmeringen op het gebied van toegankelijkheid en worden vaker gediscrimineerd.

Vluchtelingen en migranten lopen zo een groter risico op gezondheidsproblemen, aanhoudende discriminatie, en taal- en culturele barrières. 

Volgens het rapport staan ze nog meer onder druk naarmate er meer conflicten zijn en klimaatgerelateerde rampen. Concreet leidt dat wereldwijd tot meer migratie en een grotere groep die steeds kwetsbaarder wordt voor infectieziekten en chronische aandoeningen, psychische problemen en gevaarlijke leef- en werkomstandigheden.

‘Of het nu gaat om een ​​conflict, een klimaatcrisis of een epidemie die mensen op de vlucht jaagt: deze crises leggen de kwetsbaarheid van gezondheidssystemen bloot en vergroten de kwetsbaarheid van al diegenen die al risico lopen’, zegt Chikwe Ihekweazu, uitvoerend directeur Gezondheidsnoodsituaties bij de WHO. 

Het WHO-rapport is ook een monitoring van de voortgang van WHO-inspanningen en legt voor het eerst een wereldwijde basislijn vast voor gerichte gezondheidszorgsystemen. Gebaseerd op gegevens van meer dan 93 lidstaten, benadrukt het rapport zowel een groeiende verschuiving in de nationale respons op de gezondheidsbehoeften van migranten en vluchtelingen als de aanhoudende structurele lacunes die de vooruitgang naar gelijke toegang blijven belemmeren.

Anti-migratiegevoelens

Zo constateert de studie dat slechts 42% van de onderzochte VN-lidstaten aangeeft te beschikken over noodplannen en programma's voor rampenbestrijding of -respons voor migranten- of vluchtelingengemeenschappen. Slechts 40% gaf aan trainingen te verzorgen voor gezondheidswerkers in cultureel responsieve zorg, terwijl slechts 37% zegt systemen te hebben voor het verzamelen, monitoren en analyseren van migratiegerelateerde gezondheidsgegevens.

Discriminatie blijft een probleem in lage- en middeninkomenslanden die grote aantallen vluchtelingen en migranten opvangen. Volgens de WHO blijven ‘misinformatie en desinformatie’ de negatieve perceptie van deze groep voeden en investeert slechts een derde van de onderzochte landen in campagnes om deze misvattingen tegen te gaan.

Anti-migratiegevoelens blijven bijzonder sterk aanwezig en leiden ertoe dat intern ontheemden, arbeidsmigranten, asielzoekers maar bijvoorbeeld ook internationale studenten minder toegang hebben tot gezondheidszorg. Vluchtelingen en migranten zijn in de meeste onderzochte landen grotendeels ondervertegenwoordigd in bestuur en besluitvormingsprocessen die hun toegang tot gezondheidszorg zouden kunnen verbeteren.

‘Het fenomeen van ontheemding komt helaas vaker voor in landen met kwetsbare systemen, kwetsbare economieën en beperkte binnenlandse middelen’, zegt Santino Severoni, hoofdauteur van het rapport. ‘Er is geen systematische aanpak om het systeem te beoordelen of te bekijken hoe het werkelijk functioneert. Dit is dan ook een oproep aan lidstaten tot actie om de gemaakte belofte na te komen om verantwoordelijkheid te delen bij het beheersen van dergelijke noodsituaties.’

Het afgelopen jaar is de internationale steun voor de gezondheidszorg voor vluchtelingen aanzienlijk afgenomen. Cijfers van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor Vluchtelingen (UNHCR) tonen aan dat in 2025 slechts 23% van de doelstelling van 10,6 miljard dollar werd bereikt. De organisatie schat dat hierdoor meer dan 12,8 miljoen ontheemden dit jaar de toegang tot levensreddende gezondheidszorg zouden kunnen verliezen.