“‘‘Conquistador’ Marco Rubio krijgt staande ovatie na lofzang op Europese kolonisatie’

Trots op kolonisatie, niet op migratie

Alle clichés over de Spaanse conquistadores – die in de Europese geschiedschrijving al lang zijn bijgesteld – passeerden in Rubio’s speech de revue. Het is daarbij van belang in herinnering te brengen wie Marco Rubio is. Hij is een Cubaanse Amerikaan wiens Spaanse voorouders zich tijdens de koloniale periode in de achttiende en negentiende eeuw op Cuba vestigden, eeuwen nadat de conquistadores onder Cortés en Velázquez de inheemse Taíno vrijwel hadden uitgeroeid. Zijn ouders zouden later naar de VS migreren.

‘Hij is zelf een nakomeling van migranten, hij zou dus beter moeten weten’, klonk het op sociale media. Maar zulke reacties missen het punt. Het klassieke verhaal van de American Dream gaat inderdaad over arme migranten die zich opwerkten tot succesvolle posities, maar Rubio kiest een ánder beginpunt van het verhaal dat hem tot topdiplomaat van de ‘pioniersnatie’ bracht: de kolonisatie.

Hij had het niet over de migratie van zijn Cubaanse ouders, maar over de koloniale overheersing van zijn Spaanse voorouders.

Op sociale media klonk ook: ‘Een Cubaanse Amerikaan komt Europa de les spellen over migratie.’ Maar ook dat is naast de kwestie. Op het podium sprak Rubio Europeanen toe als ‘een van hen’, als koloniale Europeaan. Hij moedigde hen aan om zich de Europese veroveringsdrang opnieuw toe te eigenen.

Rubio noemde ook het correct onderzoeken en onderwijzen van die geschiedenis een ‘uitwissing van de Europese beschaving’, terwijl die term beter past bij wat koloniale veroveraars de Azteken, Inca’s, Taíno en vele andere culturen aandeden.

Het is een klassieke propagandatechniek: beschuldig de ander van wat je zelf deed. Extreemrechtse conservatieven spreken graag over een ‘patriottische geschiedenis zonder schaamte’. Maar correcte geschiedschrijving draait om waarheid en verbetering van onze cultuur, niet om schaamte.

‘De NAVO is geworteld in onze koloniale traditie’

Rubio ging nog een stap verder. Hij wil niet alleen de Europese trots op ons koloniale verleden wakker maken, maar ook de slapende veroveringsdrang voor de toekomst.

De boodschap lijkt te zijn: ‘Wees gewoon schaamteloos koloniaal, omdat je de sterkste bent.’

Je kan Venezuela binnenvallen en de president ontvoeren. Je kan Gaza uitwissen en op het puin westerse kolonies bouwen. Je kan Oekraïne afdreigen: geef ons gunstige toegang tot je zeldzame aardmetalen, anders trekken we onze steun in en laten we Rusland zijn gang gaan.

Rubio koppelde die koloniale trots expliciet aan de NAVO. De VS zijn volgens hem ‘een kind van Europa’. De alliantie kan alleen standhouden als ze verankerd blijft in gedeelde, militaristische en koloniale wortels. Tussen de regels door lezen we dat Rubio de NAVO wil inzetten voor een agressief project: ‘machtige rijken opbouwen die zich wereldwijd uitstrekken.’

Tegelijk noemt Rubio het een ‘waanidee’ dat het Westen een ‘dogmatische visie op vrijhandel’ omarmde en eigen arbeidskrachten opofferde aan goedkope arbeid in lagelonenlanden. Dat klinkt als terechte kritiek op de globalisering, maar in dezelfde adem verheerlijkt hij koloniale expansie.

In realiteit hebben MAGA-Amerikanen als Rubio weinig problemen met globalisering zolang die de politieke en financiële macht van ‘het Westen’ dient. Ofwel: als ze een instrument van overheersing is. De losgeslagen kapitalistische globalisering had nochtans zelf neokoloniale trekken en bevoordeelde vooral de sterksten. Het leidde tot de extreme welvaartsconcentratie die we vandaag kennen en die Trumps en Rubio’s Amerika inzet als een bron van kracht.

Zijn discours over migratie is even tegenstrijdig. Rubio hekelt ‘de vernietiging van onze cultuur door massamigratie’, maar verheerlijkt militaire koloniale expansie en de vernietiging van andere culturen. Bekijk dit door de bril van het geloof in het recht van de sterkste en je vindt de logica. De boodschap: wij mogen overheersen, maar anderen mogen niet klagen wanneer hún autonomie en cultuur worden vernietigd, laat staan naar ‘ons’ komen als migranten.

Poetins Rusland als bron van inspiratie?

Een sneer naar de internationale instellingen mocht niet ontbreken. Instellingen die, ondanks fouten, decennia van relatieve stabiliteit mogelijk maakten, noemt Rubio cynisch een ‘uitbesteding van onze soevereiniteit’.

‘Vijf eeuwen lang voor het einde van WO II breidde het Westen zich uit’, zei Rubio. Dat is een verbijsterende uitspraak. Rubio lijkt de vele imperiale oorlogen die Europeanen in de vijf eeuwen tegen anderen én tegen elkaar voerden, voor te stellen als een glorieuze periode. Ze richtten onmetelijk leed aan. Maar dat leed is voor Rubio niet genoeg.

Want alles wat er na WO II kwam, dat moment van catharsis waarin we eindelijk de superioriteit inzagen van een op regels gebaseerde internationale orde van democratische staten met een rem op autoritaire krachten, met volkenrechtelijke verdragen, met fundamentele mensenrechten en met bescherming van minderheden, doet volgens hem afbreuk aan de good old greatness van westers militarisme en kolonialisme.

Hij geeft de Europese welvaartsstaten, die na 1945 economische wonderen ondersteunden en miljoenen emancipeerden, de schuld van de ‘verwaarlozing van militaire uitgaven’. Zijn alternatief is een wereld waarin staten vooral militaristische macht uitstralen en de noden en individuele rechten van burgers ondergeschikt zijn aan de ingebeelde grootsheid van de natie.

Die logica schuift richting het model van Poetins Rusland: liberale democratie opgeofferd aan imperiale grandeur. De moord op Aleksej Navalny, die toevallig samenviel met de Munich Security Conference van 2024, was een schokkende halte op dat pad. Maar wat is het eindpunt? Repressie, uitgeschakelde opposanten, mensenlevens ingezet in agressieoorlogen en de normalisering van dit alles? We hebben het in Europa al eens eerder gezien.

Navalny’s werk en zijn moord door de Russische staat zouden weleens kunnen gelden als keerpunten in de Europese geschiedenis: een waarschuwing voor wat volgt wanneer extreemrechtse nationalisten of fascisten regeringen domineren. Gevluchte Russen die ik in Armenië en Georgië sprak, getuigden hoe die repressie stap voor stap werd gelegitimeerd.

‘Good cop, bad cop’

Kort na Navalny’s dood schreef ik hoe verpletterend het was te beseffen dat Poetin de Europese geschiedenis mee bepaalt. Daar is Trump bij gekomen en dat is misschien nóg gevaarlijker. Poetin is een duidelijke vijand, terwijl we voor Trump nog altijd kruipen en applaudisseren. Zijn ambassadeur in België mocht in Vlaamse televisiestudio’s opdraven voor luchtige, lacherige praatjes, terwijl de man inmiddels onze verkozen politici afdreigt met opgepookte cultuuroorlogjes.

Beide autocraten normaliseren en versterken bovendien elkaar. De bromance tussen Poetin en Trump leidde tot de schokkende vernedering van de Oekraïense president Zelensky in het Witte Huis en de voorspelbaar mislukte Alaska-top, een propagandaoverwinning voor Poetin.

Voor velen waren dat tekenen van een verzwakkende trans-Atlantische alliantie. Maar voor mij pasten ze al sinds Trumps eerste termijn in iets fundamenteler: de MAGA-beweging bouwt voort op een nieuw-rechtse, Euraziatische ideologie die Europa in Ruslands invloedssfeer wil duwen, terwijl de VS vrije hand krijgt in haar eigen ‘sfeer’.

We kunnen de Amerikanen gewoon niet meer vertrouwen. Het ene jaar sturen ze een stormram naar Europa om te traumatiseren, het andere jaar een puinruimer om gerust te stellen en de gehersenspoelde geesten te overtuigen.

Nieuw is het allemaal niet: in 2017 was vicepresident Michael Pence die ‘geruststellende’ puinruimer, terwijl de VS ondertussen gestaag doorgingen met het ondermijnen van de EU. Vier dagen later stond de extreemrechtse Britse nationalist Nigel Farage al op de conservatieve conferentie in Washington om samen met Trump de Brexit-boodschap uit te dragen.

We zouden ons niet meer mogen laten vangen door deze bekende ‘good cop, bad cop’-tactiek.

‘Klimaatsekte’

Rubio bestempelde klimaatbeleid en de omschakeling naar duurzame energie als een ‘klimaatsekte die onze mensen verarmt terwijl tegenstanders olie blijven ontginnen om hun economieën tegen ons te gebruiken’. Conservatieve nationalisten zoals hij verkopen kortetermijndenken als een grootse visie.

Europese leiders zouden beter moeten weten. Ze zouden trots de Europese Green Deal moeten uitdragen die, hoewel niet perfect, een visie bevatte. Daarom was het pijnlijk dat Europese leiders amper twee dagen eerder in het kasteel van Alden Biesen in Haspengouw óók de roep om deregulering en afzwakking van sociale en ecologische normen steunden.

Europa moet sterker en competitiever worden, zelfs een supermacht. Maar het pleidooi voor deregulering en het framen van arbeidsrechten, klimaatbeleid, natuurbescherming en volksgezondheid als obstakels voor economische concurrentiekracht mist de essentie.

Die normen bestaan juist om ons béter voor te bereiden op de toekomst en om zware economische en maatschappelijke langetermijnkosten te vermijden. Misschien kunnen we ook zo een supermacht worden?

Rubio’s boodschap was niet geruststellend maar alarmerend: zuiver Europa van ‘woke’, klimaatbeleid, sociale bescherming en liberale democratie, in ruil voor Amerikaanse bescherming. Dat Rubio daarvoor een staande ovatie kreeg, is verontrustend. Wie Europa als supermacht wil zien moet zich niet laten vernederen, maar dat wat ons onderscheidt van militaristische autocratieën juist met trots verdedigen.