“‘‘Zes redenen waarom lokaal voedselbeleid een must is’ ’

Wereldwijd worden steden en gemeenten zoals Gent, Quito of Arusha als eerste geconfronteerd met de gevolgen van klimaatverandering, armoede, gezondheidsproblemen en economische kwetsbaarheid. Wat vandaag fout loopt in het voedselsysteem, duikt morgen op in de schoolrefter, bij de huisdokter, het OCMW of in de afvalcijfers. Net daarom is lokaal voedselbeleid een kerntaak: het geeft winst op verschillende terreinen. 

1. Meer lokale welvaart en economische veerkracht 

Lokale voedselketens houden geld in de regio en versterken de lokale economie. Onderzoek toont aan dat elke euro die lokaal wordt besteed, meermaals circuleert in de gemeenschap. Bovendien creëren korte ketens jobs in productie, verwerking en distributie, vaak voor mensen die elders in de economie minder kansen krijgen.  

In Leuven toont coöperatie Kort’om Leuven hoe lokale logistiek boeren extra afzet biedt en een netwerk van horeca, winkels en (school)cateraars elkaar versterkt. Door verschillende afzetkanalen te combineren, wordt een voedselsysteem beter bestand tegen crisissen zoals pandemieën of geopolitieke schokken. 

In Mbale (Oeganda) versterkt een samenwerking tussen boeren, marktkramers en de stad de lokale voedselmarkten. Enerzijds schakelden 1.100 boeren in en rond de stad over op duurzamere groente- en fruitteelt, anderzijds kregen 280 marktkramers die hun producten verkopen een opleiding in hygiëne en verkoop. Veilige, betaalbare voeding levert zo meer inkomens op voor boeren en marktkramers.  

2. Betere volksgezondheid 

Voeding is de goedkoopste gezondheidszorg. Lokaal voedselbeleid laat toe om preventief in te grijpen, bijvoorbeeld via gezonde schoolmaaltijden of het aanbod in buurtkeukens.  

In Denpasar (Indonesië) en Hanoi (Vietnam) is voeding op school een wapen tegen ondervoeding en een instrument voor voedseleducatie. Ultrabewerkte producten gaan eruit, leerlingen krijgen meer groenten en fruit en leren waar hun eten vandaan komt. De structurele vraag naar gezonde voeding creëert tegelijk een stabiele afzetmarkt voor boeren in de omliggende regio én stimuleert hen om pesticidegebruik fors af te bouwen. 

De voorbije jaren werkte Rikolto in België met verschillende scholen samen rond een nieuwe aanpak voor voeding op school. Dat gaat van gezonde tussendoortjes tot een volledig vernieuwde aanpak rond schoolmaaltijden waarbij automatisch sociale correctiemechanismen worden toegepast. Zo wordt een basis gelegd voor gezonde eetgewoonten op lange termijn.  

Een belangrijke hefboom blijft vandaag echter onderbenut: de rol van lokale besturen in het vormgeven van de voedselomgeving: welke verkooppunten kunnen zich waar vestigen? Vandaag zien we een wildgroei aan “voedselmoerassen” waar ongezonde voeding bijna de enige keuze is. 

3. Sociale rechtvaardigheid én leefbare buurten 

Toegang tot gezond eten is geen vanzelfsprekendheid. Wereldwijd kan één op drie mensen zich geen gevarieerd dieet veroorloven. Lokale besturen kunnen dat keren door voedsel te benaderen als een basisrecht en als hefboom voor een hechtere gemeenschap. In Aalst bewijst buurtrestaurant De Combi zo hoe gezonde maaltijden aan betaalbare prijzen samengaan met opleiding en werkervaring voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.  

In Gent brengt ‘Rabot op je Bord’ buurtbewoners samen in wekelijkse kookworkshops. Daar toveren ze groente- en fruitoverschotten van lokale boeren om tot bereidingen zoals vegetarische gerechten en sauzen, soepen, boterhamsalades,… die verkocht worden in de sociale kruidenier.  

In Lima ontstonden uit de covid-pandemie buurtkeukens waar kwetsbare gezinnen samen koken. Gaandeweg organiseerden ze zelf voedselmarkten met boeren uit de nabije vallei van Pachacamac. Zo kregen stadsbewoners toegang tot gezond, betaalbaar eten, terwijl boeren ook hun kleinere oogsten konden verkopen.