Politieke onzekerheid dreigt Venezuela in chaos te storten

De Colombiaans-Venezolaanse grens ligt er in het dorp Paraguachón relatief rustig bij, afgezien van twee tanks van het Colombiaanse leger en een twintigtal soldaten. De soldaten keuvelen wat met de verkopers en doden de tijd op hun smartphones. 

De inwoners van Paraguachón hangen economisch voor een groot stuk af van de handel met buurland Venezuela. Toch legt het sluiten van de grens die handel niet plat. Die gaat gewoon door over de trochas: illegale grensovergangen die worden gebruikt voor de smokkel van benzine, whisky, etenswaren, maar ook wapens en drugs.

Aan de overkant, in Venezuela, is beweging te zien, maar die mensen lijken voorlopig niet richting Colombia te komen. 

Oorlog in de Caraïben

Deze relatieve rust staat in schril contrast met de apotheose van een waanzinnige 24 uur, waarin het Amerikaanse leger de Venezolaanse dictator Nicolás Maduro ontvoerde vanuit de hoofdstad Caracas. 

Dat huzarenstukje vormde op zijn beurt het voorlopige orgelpunt van een militaire campagne in het Caraïbische gebied, waarbij het Amerikaanse leger minstens 120 vermeende drugshandelaars zonder vorm van proces executeerde. Zo’n 15.000 Amerikaanse soldaten zijn intussen gestationeerd in het gebied – een machtsontplooiing op Koude Oorlogniveau. 

Terwijl president Donald Trump de Amerikaanse acties steeds rechtvaardigde in het kader van zijn strijd tegen drugs en criminaliteit, vielen op 3 januari de maskers af. Zonder veel omwegen verklaarde Trump achteraf dat de VS het bestuur van het Zuid-Amerikaanse land zouden overnemen.

Wat analisten al langer vermoedden, werd zo bewaarheid: regime change en niet war on drugs is de echte reden. 

Met de ontvoering van Maduro is dat doel echter niet gehaald. Diosdado Cabello en Vladimir Padrino López, twee cruciale kopstukken van het regime, lopen nog steeds vrij rond. Respectievelijk zijn ze minister van Binnenlandse Zaken en minister van Defensie. En hoewel ze beiden een doelwit leken te zijn van de Amerikaanse aanval, zijn ze niet gevat. 

Daarmee wordt het leger onder leiding van Padrino López de belangrijkste – en mogelijk de laatste – steunpilaar van het regime. Het feit dat soldaten de orders uit Caracas opvolgden en de grens in Paraguachón effectief sloten, is daarbij veelzeggend. Het sluiten van de grens maakt zichtbaar dat de ruggengraat van het regime niet gebroken is. 

Dat hoeft natuurlijk niet zo te blijven. De eenheid die het leger voorlopig toont in zijn trouw aan Maduro, kan snel barsten vertonen. Daarbij zouden vooral de lagere en middelste echelons kunnen gaan rebelleren. Dit risico neemt toe bij chaos of bij een langdurige, uitzichtloze situatie. 

Intussen besliste het Grondwettelijk Hof in Venezuela om Maduro’s vicepresident Delcy Rodríguez tot president te maken. Die beslissing moet vooral een enorm machtsvacuüm maskeren. Want naast Rodríguez zijn er momenteel minstens drie andere kandidaten om het land te leiden: de Amerikanen zelf, die bij monde van Trump stelden dat zij het bestuur van het land zouden overnemen. Daarnaast zijn er nog de twee overgebleven steunpilaren van het regime: Cabello en Padrino López. Die hebben in het verleden beiden aangegeven presidentiële ambities te koesteren. 

En dan is er nog oppositieleidster María Corina Machado, die afgelopen jaar de Nobelprijs voor de Vrede won. In een verklaring achtte Trump haar echter ‘ongeschikt’ om het land te leiden, wat vooral aantoont hoe groot z’n eigen ambities zijn. 

Edmundo González, de oppositiekandidaat die in 2024 de facto de verkiezingen won, zit in ballingschap in Spanje. Hij lijkt zich mondjesmaat te roeren, met een videoboodschap waarin hij verkondigde dat het oppakken van president Maduro ‘een belangrijke stap, maar niet genoeg’ is. Ook verwijst hij naar zichzelf als ‘leider van Venezuela’.

Met zoveel kandidaten en het risico op barsten binnen het leger kan dit machtsvacuüm wel degelijk gevaarlijk zijn. Het verleden toont aan dat zo’n scenario zich dikwijls ontplooit tot een burgeroorlog. Cynisch genoeg zou het eindresultaat van de Amerikaanse acties de Venezolanen zo een stuk slechter uitkomen dan de voortzetting van het regime van Maduro.