Wat gebeurt er na de oorlog met de Russische drone-industrie?

Ondernemers die hopen los te komen van hun afhankelijkheid van defensiecontracten blijven onzeker en rekenen erop dat de staat uiteindelijk alternatieven zal bieden. 

‘Ik denk dat we op termijn op iets anders overstappen. Radio’s bijvoorbeeld,’ zegt een bouwer van detectiesystemen. ‘Zelfs na de oorlog kunnen zulke detectoren nuttig zijn in gevangenissen of om drones op te sporen die drugs vervoeren. En ik hoor dat grote steden de grote industriële installaties gaabn verplichten om dronedetectiesystemen plaatsen.’ 

Sommige ondernemers zeggen de civiele markt beter te begrijpen en wijzen op toepassingen ‘waar mensen moeilijk kunnen komen’. Voor zulke diensten moeten klanten echter bereid zijn fors te betalen. 

‘Het sleutelwoord is “extreem”,’ zegt Bogdan, directeur van een dronetransportbedrijf. ‘Als een pakket per auto of fiets kan worden bezorgd, verliest de drone het altijd. Maar in berggebieden, op eilanden, in moerassen of over rivieren, daar winnen wij. Dat werkt echter alleen in regio’s die zowel logistiek moeilijk bereikbaar zijn als voldoende koopkracht hebben.’ 

Volgens Bogdan moet een dergelijk model in eerste instantie minstens break-even draaien. Pas daarna is winst mogelijk. ‘Je begint op de meest onpraktische plekken waar je überhaupt kunt werken. Als je daar quitte speelt en de batterijslijtage zich net laat terugverdienen, kun je nadenken over serieuzere bedrijfsmodellen. Maar zelfs dat is niet zeker.’ 

Producenten van zware landbouwdrones zijn vrij marktzeker. Die drones, die een beetje op de Oekraïense Baba Yaga's lijken, zijn immers breed inzetbaar. Een van hen is Arseny Savelyev, eigenaar van een klein bedrijf in de regio Ivanovo :

‘Ze zijn geregistreerd als brandblusapparatuur. Wij zijn vreedzame mensen,’ zegt hij. ‘In het laadcompartiment zitten brandbluspatronen. De hulpdiensten zijn zeer geïnteresseerd. We experimenteren nu, zij wachten op de resultaten. We laten bijvoorbeeld brandblusballen vallen. Het systeem moet zo effectief mogelijk zijn.’ 

Volgens Savelyev zijn drones in sommige situaties onvervangbaar. ‘Denk aan een verkeersongeval op de snelweg waarbij auto’s in brand staan. Nu brengen mogelijke ontploffingen van gasflessen of brandstoftanks het leven van brandweerlieden in gevaar. Met een drone is dat anders: je stijgt op en laat zes kilo brandblusballen precies op de auto vallen, waardoor het risico op letsel afneemt.’ 

Kort na het interview kreeg Savelyev echter slecht nieuws. Volgens de federale begroting dalen de uitgaven voor de post ‘Aankoop van onbemande luchtvaartuigen’ voor het ministerie van Noodsituaties van 591 miljoen roebel ( zo'n 5,8 miljoen euro) in 2025 naar 370 miljoen roebel (ongeveer 3,6 miljoen euro). Ook voor 2026 en 2027 blijven de geplande bedragen onder de 430 miljoen roebel (ongeveer 4,2 miljoen euro). 

Naast brandbestrijding kunnen drones ook worden ingezet bij zoekacties. Met warmtebeeldcamera’s kunnen ze bijvoorbeeld vermiste personen in bossen opsporen. Voor complexere toepassingen, zoals vliegende camera’s voor de handhaving, is echter infrastructuur nodig, zoals oplaadstations en dronehavens. 

‘Ik zou in mijn garage simpele modellen bouwen als mijn hobby geld opleverde. Ik verkocht ze zelfs aan scholen. Maar alles loopt via overheidscontracten; niemand koopt van iemand die vanuit een garage werkt,’ zegt een militair met de roepnaam Bort. 

‘Als iemand me een miljoen in contanten gaf en zei: “Bouw tien vliegtuigen voor ons”, zou ik meedoen. Maar ik wil geen bedrijf runnen. Alleen al voor het papierwerk heb je een heel team nodig. In onze eenheid hebben we afgesproken dat, als iemand iets bedenkt dat nuttig kan zijn voor het burgerleven, hij een geschikt bedrijf zoekt om het idee veilig te stellen en ons er vervolgens bij betrekt.’

Krimpende markt

‘De civiele UAS-sector (sector van de onbemande luchtvaartsystemen, red.) bestaat in Rusland nog steeds niet in een volledig legale vorm, en het is onwaarschijnlijk dat dit op korte termijn verandert. Door de administratieve barrières die het ministerie van Transport opwerpt, kan de civiele dronemarkt zich niet ontwikkelen.

Sterker nog: volgens expert Pyotr Andreev is die markt dit jaar zelfs beginnen krimpen. ‘Dan wordt de vraag "waar moeten al deze specialisten heen als militaire productie niet langer op dezelfde schaal nodig is?” steeds urgenter.’

Volgens Andreev is de loonontwikkeling in de drone-industrie, net als in de rest van de economie, tot stilstand gekomen. ‘Door bezuinigingen op de staatsbegroting neemt het aantal orders af en zijn sommige bedrijven in de sector al gesloten,’ vertelt hij. ‘Zelfs grote, kapitaalkrachtige particuliere ondernemingen stoppen volledig met de productie van civiele UAV’s.’ 

Bort, die aan het front met drones werkt, zegt dat hij een tijdelijk contract heeft en niet van plan is te blijven tot het einde van de oorlog. Na een jaar wil hij stoppen met vechten. 

‘Wat er blijft, zijn toepassingen als landbouw, landmeting en cartografie. Maar niet elke regio heeft daar behoefte aan. Ik kom uit de Oeral: zware industrie, geen landbouw. Bossen, fabrieken. Ga ik daar een plek vinden? Ik ben geïnteresseerd in bouwen en modelleren. Anderen willen alleen vliegen. Sommigen bouwen, sommigen vliegen, sommigen doen beide slecht,’ grapt hij. 

Werknemers die nu in de drone-industrie actief zijn, zullen bovendien concurrentie krijgen van mensen die van het front terugkeren. De markt dreigt daardoor oververzadigd te raken met UAV-specialisten. Sommige bronnen waarschuwen dat een deel van deze ‘overtollige’ specialisten kan afglijden naar criminaliteit. 

‘Neem bijvoorbeeld de regio Moskou. Daar staan magazijnen van Wildberries (de grootste Russische online marktplaats, red.), waar de concurrentie moordend is. Het principe is simpel: een Mavic met een eenvoudige bommenkit time je perfect met een vertraging van een half uur. De Mavic vliegt naar binnen, laat de lading vallen en binnen dertig minuten brandt alles uit. Er blijft niets over en de drone valt niet eens te identificeren,’ zegt Andreev.

Dronebediening in vredestijd?

Volgens Andreev zal het civiele segment simpelweg niet ontstaan als na de oorlog de verstikkende regelgeving in de drone-industrie niet wordt versoepeld. Dat betekent dat operators en ‘ambachtelijke’ UAV-ontwikkelaars moeite zullen hebben om legaal werk te vinden. 

‘Het grootste risico is dat deze specialisten zich aansluiten bij criminele organisaties. Dat is al eerder gebeurd, na de oorlogen in Afghanistan en Tsjetsjenië. Met de huidige mogelijkheden van drones kan dat leiden tot een scherpe toename van criminaliteit en moorden in opdracht,’ waarschuwt Andreev. 

Volgens bronnen van Verstka zijn vaardigheden die drone-operatoren in oorlogstijd hebben opgedaan in principe ook in vredestijd toepasbaar: zo kunnen mensen die verkenningsdrones bedienen, ook werken in cartografie en geodesie; operatoren van zware UAV’s kunnen terecht in de landbouw- en vrachtvervoersector;  wie een Mavic- en FPV-drones kan bedienen, kan terecht in filmproductie en muziekvideo’s. 

Het probleem is dat deze sectoren nog beperkt zijn, terwijl het aantal specialisten snel groeit. 

De eerste ‘alarmsignalen’ van crimineel misbruik zijn al zichtbaar. In de regio Krasnodar lieten fraudeurs bijvoorbeeld een quadcopter boven een privéwoning vliegen en dropten zij een dreigbrief met een nep-explosief. Ze eisten één bitcoin om een vermeend contract voor de moord op de zoon van de eigenaar ‘te annuleren’. 

Zelfs anti-droneapparatuur is al bij misdrijven ingezet. In de regio Perm installeerde een man die zijn ex-vrouw en haar nieuwe partner wilde vermoorden een stoorzender in hun appartement om te voorkomen dat zij de politie konden bellen. 

Volgens advocaten zou verplichte registratie bij de aankoop van drones zulke incidenten kunnen verminderen. Tegelijkertijd kun je in Rusland ook geen vuurwapen kopen zonder vergunning, en dat heeft criminaliteit niet voorkomen. Bovendien is het eenvoudig om zelf een drone te assembleren uit losse onderdelen en er zijn genoeg mensen die weten hoe dat moet. 

Een senior medewerker van STC, het bedrijf dat Orlan-verkenningsdrones produceert, vertelde dat zij de civiele markt hebben verkend, maar geen echte perspectieven zagen. Hij probeerde zelf met overheidsinstanties te praten over het inzetten van drones voor beveiliging en toezicht. 

‘De autoriteiten hopen iedereen digitaal te kunnen controleren. Drones zouden daarbij kunnen helpen, de terroristische dreiging verdwijnt niet. Bij de aanslag in Crocus kwamen 143 mensen om. Ik zag hoe lichamen en gewonden per helikopter werden afgevoerd. Later sprak ik met mensen van de antiterreureenheid en zei: waarom sturen jullie geen drone het gebouw in? Ik kan hem uitrusten met niet-dodelijke middelen, en zelfs een eenvoudig neuraal netwerk kan gewapende verdachten herkennen. Het is goedkoop. Hun reactie? “Wie heeft dat nodig?”’ 

‘Hetzelfde gebeurde toen ik met het ministerie van Buitenlandse Zaken sprak over de moord op ambassadeur Andrej Karlov in Turkije. Ik stelde snelle reactieteams met drones en niet-dodelijke wapens voor. Het antwoord was opnieuw: dit gebeurt eens in de tien jaar, wat maakt het uit?’ 

Die onverschilligheid tegenover mensenlevens komt ook binnen de drone-industrie voor. Ksenia, accountant bij een ontwerpbureau in Nizjni Novgorod, zegt dat ze ‘niet geïnteresseerd’ is in gesprekken over de oorlog. 

‘Ik volg niet hoe Rusland drones inzet. We praten op kantoor niet over aanvallen op woongebouwen of iets dergelijks. Misschien stimuleert de oorlog de ontwikkeling van de drone-industrie, maar ik verwacht geen ontslagen of loonsverlagingen als de oorlog eindigt,’ zegt ze, waarna ze verdere toelichting weigert ‘uit gebrek aan interesse’. Het bureau waar zij werkt produceert uitsluitend gevechtsdrones.