Dossier USSR: 20 jaar later

Op 25 december is het precies twintig jaar geleden dat de Sovjetunie officieel ophield te bestaan. MO* reisde de voorbije jaren door heel wat voormalige Sovjetrepublieken, van Tallinn tot Vladivostok. Een terugblik op de recente geschiedenis van de voormalige USSR, in woord en beeld.

vr 18/11
Kristof Clerix
Op minder dan 2000 kilometer van Brussel ligt een heel erg verrassend stukje Europa: Moldavië. Bij het merendeel van de globetrotters doet het land niet meteen een belletje rinkelen en zelfs voor de meest fervente Oost-Europakenner is dit onontgonnen terrein. Op dit stukje terra incognita wonen 3,5 miljoen mensen samen op een oppervlakte net iets groter dan België. Het ligt wat verscholen tussen grote broers Roemenië en Oekraïne. Moldavië is altijd al de speelbal geweest tussen het eerder Westers georiënteerde Roemenië en de USSR. Door de vaak wisselende overheersing hebben beide invloedssferen heel wat sporen nagelaten in Moldavië, die tot op heden goed voelbaar zijn. Verslag vanuit een land op zoek naar een identiteit.
1
wo 23/02
Olaf Koens
De bomaanslag in de Moskouse Domodedovo-luchthaven eind januari toont dat het Kremlin maar geen greep krijgt op terroristische netwerken in de Kaukasus. Sommigen vechten voor een Kaukasisch Emiraat, anderen willen een bepaalde regio afsplitsen en weer anderen zoeken simpelweg wraak. Olaf Koens bericht vanuit de instabiele zuidrand van Rusland.
1
wo 23/02
www.flickr.com/photos/brainchildvn (CC BY 2.0)
De moord op de Oegandese holebirechtenactivist David Kato eind januari schokte de wereld. Maar ook dichter bij huis hebben holebi’s het moeilijk. In Litouwen wordt homoseksualiteit door de helft van de bevolking als een ziekte beschouwd en lanceert het parlement homofobe wetsvoorstellen.
1
wo 16/02
Mensenrechtenactivisten en oppositiegroepen in Rusland zijn doelwit van intimidatie door wetshandhavers. Met nog een klein jaar te gaan voor de verkiezingen, zien zij dit als een poging hen buiten het democratische proces te houden.
1
do 20/01
Reuters
Begin volgende week komt de Oezbeekse dictator Islam Karimov naar Brussel voor ontmoetingen met de Raad van de Europese Unie, de Europese Commissievoorzitter Barosso, en de NAVO. Een groter contrast als dat tussen de égards voor een Karimov en de pariastatus waarmee andere, en zeker geen ergere, dictators als de Witrus Loekasjenko werden bedacht, is moeilijk denkbaar.
1
za 17/04
Ilias Beshimov (public domain)
De voormalige Kirgizische president Koermanbek Bakijev heeft het land verlaten. Is daarmee de machtsoverdracht compleet en kan de rust weerkeren in de Centraal-Aziatische republiek? MO* vroeg het exclusief aan de nieuwe sterke vrouw in Bisjkek, Roza Otunbajeva.
1
ma 05/04
De vroegere Sovjetrepublieken laten de doodstraf nog niet los. Aanwijzingen daarvoor zijn de executie vorige maand van twee Wit-Russen en de oproep van Russische senatoren om de doodstraf opnieuw in te voeren voor terroristen.
1
zo 24/01
Op maandag 17 januari brak een vuurgevecht uit tussen grenswachters van de voormalige Sovjetrepublieken Kirgizstan en Oezbekistan. De groeiende spanningen tussen de Centraal-Aziatische landen zijn sterk gelinkt aan een falend waterbeleid.
1
wo 28/10
Kristof Clerix
In november herdenkt Europa de val van de Berlijnse Muur (1989), het afbrokkelen van de Sovjetunie en het einde van de Koude Oorlog. Maar niet iedereen viert mee. ‘Het einde van de Sovjetunie was geen feestdag’, klinkt het in Transnistrië, Moldaviës opstandige republiek, waar Lenin nog op zijn sokkel staat.
1
do 17/09
In bijna alle voormalige Sovjetrepublieken wordt de plaatselijke taal gesproken die in de communistische periode onderdrukt werd ten voordele van het Russisch. De opkomst van die plaatselijke talen heeft gevolgen voor de Russische invloed in de onafhankelijke staten.
1
za 30/05
Gie Goris
Het offensief van het Pakistaanse leger tegen de Taliban in de Swatvallei heeft onverwachte gevolgen. Radicaal-islamitische militanten uit Centraal-Aziatische landen die er hun toevlucht hadden gezocht, keren terug naar huis om daar de strijd voor een islamitische revolutie verder te zetten.
1
wo 26/11
Kristof Clerix
Militair strateeg Martin van Creveld is formeel: vanuit strategisch oogpunt is Oekraïne van onschatbare waarde voor Rusland. Zbigniew Brzezinski, voormalig adviseur Nationale Veiligheid in de VS, stelde zelfs ‘zonder Oekraïne geen Russisch imperium’. Waarom is Oekraïne zo cruciaal voor het Kremlin? Kristof Clerix vroeg het in Kiev aan twee toonaangevende denktanks.
1
ma 16/06
Sinds de Oezbeekse sterke man Islam Karimov in december 2007 aan een derde ambtstermijn als president begon, wordt in het Centraal-Aziatische land opnieuw meer gemarteld. Mensenrechtenorganisaties vinden het ongepast dat de Europese Unie haar sancties tegen Oezbekistan heeft verzacht.
1
wo 27/02
Kristof Clerix
Als Dmitri Medvedev op 2 maart tot president van Rusland verkozen wordt, staat hij voor een enorme demografische uitdaging. Het grootste land ter wereld telt vandaag nog maar 142 miljoen inwoners, zes miljoen minder dan vijftien jaar geleden. Als die trend zich voortzet, kunnen de economische groei en nationale veiligheid in het gedrang komen. Kristof Clerix trok naar St. Petersburg, thuisstad van Poetin en Medvedev, en ging op zoek naar de oorzaken en oplossingen van de bevolkingscrisis.
1
wo 30/01
Gie Goris
Asjchabad, de hoofdstad van Turkmenistan, heeft alles van een themapark: neon, netheid en nep. Alleen de stilte en de repressie zijn echt. En de harde valuta die opborrelen uit de enorme olie- en gasreserves. Een impressie vanuit een van de meest bizarre, harde dictaturen anno 2008.
1
wo 28/11
Gie Goris
De Vallei van Fergana is het vruchtbare hart van Centraal-Azië. De dichtbevolkte vallei is echter verdeeld over Oezbekistan, Tadzjikistan en Kyrgyzstan, en binnen elk van deze drie staten worden de inwoners van de Fergana-regio achterdochtig bekeken. Geen wonder dat het ongenoegen er groot is. De presidentsverkiezingen in Oezbekistan op 23 december maken de situatie nog explosiever.
1
wo 13/06
Rusland kondigt een pr-offensief aan voor de Russische taal en cultuur in voormalige Sovjetrepublieken en de Baltische staten. Er komen ‘jaren van Rusland’, Russische culturele centra, Russische magazines en bibliotheekprojecten.
1
wo 23/03
De Tsjetsjenië-politiek van de Russische president Poetin heeft geen vrede of stabiliteit gebracht in de Kaukasus. Dat is de voorbije weken nogmaals pijnlijk duidelijk geworden. Tsjetsjenië en terrorisme zijn meer dan ooit emotionele thema’s in het Russische binnenland, maar de vraag of Poetin de steun heeft van zijn kiezers wordt vooral beantwoord met het loonbriefje in de hand. Het is de economie die brood op de plank brengt.Kristof Clerix zocht op de oevers van de Volga naar het sociaal-economische rapport van Vladimir Poetin.
1
wo 23/02
De tweede ambtstermijn van George Bush moet zorgen voor de verspreiding van vrijheid en democratie, zegt Condoleezza Rice. Iran en Noord-Korea staan bovenaan haar lijst. Zimbabwe, Cuba, Wit-Rusland en Birma zijn de nieuwkomers. Aangezien de Amerikaanse inlichtingendiensten de voorbije jaren wel meer steken lieten vallen (9/11, massavernietigingswapens,…) wil MO* met deze nieuwe rubriek Condoleezza’s lijst vervolledigen. Ahmed Rashid opent de serie met de stelling dat de democratisering moet beginnen bij Amerika’s bondgenoten.
1
do 30/09
De Centraal-Aziatische republieken zitten geprangd tussen China en Rusland, en de VS zijn sinds 11 september 2001 zéér aanwezig in de regio. Afghanistan, Pakistan en de Kaukasus zijn vlakbij, en elke republiek heeft af te rekenen met een bijzonder zwakke economie en met etnische of politieke spanningen. MO* reisde in Kirgizstan en Tadzjikistan langs het pad van de traditionele muziek, op zoek naar hoopvolle toekomstperspectieven.
1
di 25/11
Twaalf jaar na het uiteenvallen van de Sovjetunie vertegenwoordigen Russen nog altijd een derde van de bevolking in Letland. De meesten zijn aliens: geen staatsburger van Letland maar ook niet van Rusland. Europa dringt erop aan dat Letland, dat volgend jaar toetreedt tot de EU, werk maakt van de integratie van deze minderheid. Maar dat is niet zo vanzelfsprekend.
1
wo 23/07
Het Russisch komt steeds meer in de verdrukking in de nieuwe republieken die zijn onstaan door de implosie van de Sovjet-Unie in 1991. In Turkmenistan kunnen kinderen al geen onderwijs in het Russisch meer volgen, in Letland gaan in september alle Russische scholen dicht en Estland biedt nu al geen hoger onderwijs meer aan in de taal van Tolstoj en zal tegen 2007 ook op andere niveaus geen lessen in het Russisch meer dulden. Oekraïne en de meeste Centraal-Aziatische landen proberen het gebruik van het Russisch op meer subtiele manieren te ontmoedigen. Alleen in Wit-Rusland en Kirgizië geldt het Russisch nog als een officiële taal. De taalstrijd is een uiting van de weerstand tegen de Russische pogingen om een dominerende rol te blijven spelen in de regio.


1