‘Ja, een klimaatmars heeft absoluut nog impact’

Deze zomer zagen we in België een flink deel van een van onze grootste natuurgebieden, de Hoge Venen, in vlammen opgaan. Het was de heetste zomer ooit in West-Europa, met een aaneenschakeling van hittegolven, grote droogte en vele hittedoden als gevolg. Veel mensen werden zo opnieuw herinnerd aan de urgentie van de klimaatcrisis.

‘Onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen maakt ons kwetsbaar, crisis na crisis’, schrijft de Klimaatcoalitie. Daarom houdt ze een nieuwe Klimaatmars komende zondag in Brussel. Die vraagt de Belgische politici om fossiele brandstoffen ‘sneller uit te faseren’, omdat de uitstoot van broeikasgassen de klimaatcrisis aanjaagt en versnelt.

Intussen stelt de Peruaanse regering het Amazonewoud open om er olie en gas te gaan ontginnen. De Peruaanse experte milieurechten Vanessa Cueto probeert een tegenwicht te vormen samen met de organisatie Derecho, Ambiente y Recursos Naturales (DAR), door de natuur en lokale gemeenschappen te beschermen. Als juriste en coördinatrice van het Duurzaamheidsprogramma van DAR heeft ze bijna twintig jaar ervaring met milieuzaken binnen de publieke sector en het maatschappelijk middenveld.

Op uitnodiging van 11.11.11 is Vanessa in België en stapt ze zondag mee in de klimaatmars. MO* ging met haar in gesprek over het belang van actievoeren in een ongunstig klimaat.

Als experte milieurechten komt u op voor de bescherming van het Amazonegebied. Waarom bent u zo begaan met het klimaat?

Vanessa Cueto: ‘Je kan de klimaatstrijd niet los zien van de strijd voor mensenrechten. Wanneer we zorg dragen voor onze natuurlijke hulpbronnen, zorgen we ook ons voor ons eigen leven. Schone lucht, schoon water, onaangetaste bossen… Dat is allemaal noodzakelijk om als mens te kunnen leven. Daarom moeten we ze beschermen, niet alleen voor onszelf maar ook voor toekomstige generaties.’

‘Overal ter wereld voelen mensen dat de klimaatcrisis realiteit is. Verschillende regio’s wereldwijd kampen met extreme droogte, bosbranden en andere natuurrampen. Toch blijken de meeste landen niet voorbereid te zijn op zo’n crisissen.’

‘Ook in Peru is klimaat geen prioriteit in de politiek. De regering onderneemt geen stappen naar een groene energietransitie. Integendeel, we houden vast aan het oude model, gebaseerd op fossiele brandstoffen. Ze promoten dus zelfs de ontginning ervan.’

‘Veel van de veranderingen doorheen de geschiedenis ontstonden doordat burgers op straat kwamen om hun stem te laten horen. Denk maar aan het recht op werk en het stemrecht voor vrouwen. Onze mening is dus zeker niet onbelangrijk.’

‘Samen met DAR kom ik op voor de rechten van inheemse gemeenschappen in het Amazonegebied. Het behouden van deze natuurgebieden is cruciaal in de strijd tegen de klimaatcrisis. Maar in plaats van de natuur en de mensen die er wonen te beschermen, zet de Peruaanse regering steeds meer in op de ontginning van aardolie en gas, zonder enig respect voor de impact op natuur of de rechten van de inheemse gemeenschappen. Politici moeten echt dringend in actie schieten.’

Mensen komen al jaren op straat voor een ambitieuzer klimaatbeleid. Maar zoals u zelf aangeeft, blijven wereldleiders de andere kant opkijken. Denkt u dat een klimaatmars nog impact kan hebben?

Vanessa Cueto: ‘Absoluut. Wij mensen zijn politieke wezens. Daarom moeten we altijd onze mening blijven geven. Bovendien is protesteren een democratisch recht, waar we gebruik van moeten maken. We zien ook dat veel van de veranderingen doorheen de geschiedenis ontstonden doordat burgers op straat kwamen om hun stem te laten horen. Denk maar aan het recht op werk en het stemrecht voor vrouwen. Onze mening is dus zeker niet onbelangrijk.’

‘Ik heb nog veel hoop, vooral dankzij jongeren. Ik geloof dat de jongere generatie een kritische kijk heeft op wat er in de wereld gebeurt en een standpunt zal innemen om onze rechten te verdedigen.’

‘Protestmarsen dienen om te sensibiliseren en gelijkgezinden te ontmoeten. Mensen moeten weten wat er in de wereld gebeurt en beseffen dat alles en iedereen met elkaar verbonden is. De klimaatcrisis is een uitdaging die landen en gemeenschappen overstijgt. We moeten nadenken over hoe we dat samen kunnen aanpakken.’

‘Het is ieders verantwoordelijkheid om meer te weten te komen over wat er in de wereld gebeurt. Om op de hoogte te zijn van de gevolgen voor de natuur en voor onszelf en om een krachtig standpunt in te nemen.’

Wereldwijd zien we dat het voor activisten steeds gevaarlijker wordt om hun stem te laten horen. In 2025 registreerde het Business and Human Rights Centre 790 aanvallen op activisten. Drie vierde daarvan was gericht tegen klimaat-, land- en milieuactivisten. Vooral in Latijns-Amerika worden mensenrechtenverdedigers bedreigd of zelfs vermoord.

Vanessa Cueto: ‘Inderdaad. Ook in Peru heerst veel angst onder burgers om hun mening te uiten, zeker bij mensenrechtenorganisaties en organisaties die zich inzetten voor inheemse volkeren. In het Amazonewoud moeten inheemse milieuactivisten het steeds vaker opnemen tegen illegale mijnbouw en illegale houtkap, en dat is niet zonder risico. Velen worden gekidnapt of zelfs vermoord. Door op te komen voor hun rechten brengen de activisten hun eigen leven in gevaar.’

‘Naast het fysieke geweld zijn er inderdaad ook wetswijzigingen die het activisten steeds moeilijker maken om mee te wegen op beleidsbeslissingen. In het Amazonegebied hebben we bijvoorbeeld verschillende wetten die natuurgebieden en grondgebieden van inheemse gemeenschappen beschermen, zoals het Nationaal Park Baguaja Sonene-Candamo. Maar op dit moment loopt er een discussie om deze wetgevingen te versoepelen in het voordeel van investerende bedrijven.’

‘Zo moet elk bedrijf bij het indienen van een project normaal gezien een studie voeren naar de mogelijke impact op mens en natuur. Deze documenten worden dan geanalyseerd en beoordeeld door de overheid. Zonder technisch advies van de overheid kan het project normaal gezien niet worden goedgekeurd en opgestart. Maar de regering wil dit proces nu versnellen, zodat projecten uitgevoerd kunnen worden zonder dat ambtenaren zelfs maar hun mening hebben kunnen geven. Op die manier is er ook geen ruimte voor betrokken burgers om weerwoord te bieden.’

‘Als milieuorganisatie vinden we het belangrijk dat de regering investeringen stimuleert, maar dan wel met respect voor milieunormen en mensenrechten. Politici moeten rekening houden met de bezorgdheden van burgers en inheemse gemeenschappen. Dat kan enkel door mensenrechtenverdedigers te beschermen en de publieke ruimte, waaronder het recht op vrije meningsuiting, te respecteren.’

Veel activisten twijfelen om nog mee te lopen in een klimaatmars, omdat ze niet weten of dat nog iets uithaalt. Hoe blijft u hoopvol?

Vanessa Cueto: ‘Ik heb nog veel hoop, vooral dankzij jongeren. Ik geloof dat de jongere generatie een kritische kijk heeft op wat er in de wereld gebeurt en een standpunt zal innemen om onze rechten te verdedigen. Want we hebben allemaal recht op schone lucht, schoon water en andere natuurlijke hulpbronnen.’

‘En ja, er zijn verschillende problemen in de wereld. Er is veel druk om gewoon verder te gaan met de milieuvervuilende industrieën in plaats van te investeren in klimaatvriendelijke praktijken. Maar ondanks die druk moeten we als burgers onze mening blijven uiten. Elke bijdrage die we leveren, zal belangrijk zijn. En samen klinkt onze stem luider.’