Sociaal activist Yogendra Yadav: ‘De Indiase regering wil haar eigen kiezers kunnen kiezen’

Sociaal activist en verkiezingswetenschapper Yogendra Yadav (in het midden met baard en vlag) tijdens een protestactie.

Gie Goris

16 oktober 2026 • 10 min leestijd

Al twee weken lang verstoort een ongeziene golf van protesten het leven in de Indiase hoofdstad Delhi. MO* sprak daarover met een van de meest zichtbare organisatoren daarvan, sociaal activist en verkiezingswetenschapper Yogendra Yadav. ‘Iedereen die zich op straat begaf, liep het gevaar opgepakt te worden.’

Sinds 2 oktober lopen er onafgebroken protesten in Delhi en in andere steden in India. De politie weigert de toestemming voor deze protesten en heeft alleen al in de Indiase hoofdstad tienduizenden ordetroepen ingezet om iedereen op te pakken die protesteert, op weg is naar de protestsite of verdacht kan worden iets met het protest te maken te hebben.

De leider van de parlementaire oppositie, Rahul Gandhi, werd in één weekend driemaal opgepakt. Hetzelfde overkwam verschillende ex-deelstaatpremiers, advocaten, een dertigtal journalisten, studentenleiders … en Jean Drèze, de ontwikkelingseconoom die in België geboren werd en al meer dan twintig jaar Indiaas staatsburger is.

Over de protestgolf in India hadden we een gesprek met Yogendra Yadav, een van de meest zichtbare organisatoren ervan. Hij is in India bekend als verkiezingswetenschapper, sociaal en politiek activist, en opiniemaker. Na de verkiezingen van 2024 zei hij al: ‘Mijn hoop is gevestigd op de Indiase kiezer, die duidelijk gemaakt heeft dat die geen dictatuur zal aanvaarden. Mijn hoop leeft op de straat, waar ik nieuw protest tegen ongelijkheid, armoede en onrecht zie ontstaan. En mijn hoop wordt gevoed door de oppositie die haar stem teruggevonden heeft.’

Ook Yadav werd de voorbije dagen meerdere keren gearresteerd en weer vrijgelaten. Tussen de acties en de detenties door vond hij tijd om vanuit Delhi op onze vragen te antwoorden.

De protesten klagen de massale verwijdering van namen uit de kieslijsten aan. Wat is de eigenlijke inzet van de acties?

Yogendra Yadav: ‘De concrete aanleiding van het protest is de manier waarop de Kiescommissie (Election Commission of India, ECI) de herziening van de kieslijsten aanpakt. Meer bepaald de manier waarop het hoofd van die driekoppige ECI zich gedraagt. Uit een onderzoek van de krant The Indian Express bleek dat de ECI het voorbije jaar de grondwettelijke regels aan haar laars lapte. Twee van de drie commissieleden stelden, op papier, dat sommige beslissingen of procedures van de hele herziening van de kieslijsten illegaal waren.’

‘Het publiek maken van die interne kritiek deed het smeulende ongenoegen over Gyanesh Kumar (Chief Election Commissioner, CEC) ontploffen. Dat ongenoegen werd gevoed door de uitgesproken partijdigheid van Kumar en zijn beledigende taal over de politieke oppositie. En uiteraard was er al veel woede over de herziening van de kieslijsten (Special Intensive Revision, SIR), omdat daarbij intussen 133 miljoen namen uit de kieslijsten geschrapt werden. Deze SIR is wellicht de meest controversiële daad die de Kiescommissie in haar hele bestaan al nam en het is misschien wel de omvangrijkste poging om mensen hun stemrecht te ontnemen in de geschiedenis van de democratie in de wereld.’

‘De onvrede met de ECI en met name de CEC gaat terug op de aanstelling en samenstelling van die commissie in 2023. Het Opperste Gerechtshof had toen gesteld dat de commissieleden niet aangeduid mochten worden door de zittende regering, de uitvoerende macht. De regering negeerde dat en stelde toch de ECI samen. Bovendien verleende ze de commissieleden verregaande wettelijke immuniteit, meer nog dan wat de president van India of de rechters van het Opperste Gerechtshof genieten.’

‘Dat alles culmineert nu in drie minimumeisen: het ontslag van CEC Gyanesh Kumar, het stopzetten en terugdraaien van de SIR en het schrappen van de wet uit 2023 die de samenstelling en immuniteit van de ECI regelt. Maar uiteindelijk draait het om het herstellen van de geloofwaardigheid en betrouwbaarheid van de verkiezingen. Want vandaag overheerst het gevoel dat de verkiezingen niet langer beschouwd kunnen worden als vrij en eerlijk. Daarvoor moet minstens teruggekeerd worden naar de kieslijsten van 2025, aangevuld met de namen van wie sindsdien stemgerechtigd werd.’

Twee jaar geleden verloor de BJP tijdens de parlementsverkiezingen 64 zetels, terwijl ze gehoopt had op een absolute meerderheid. De partij van premier Modi maakte van die verkiezingen een referendum om hem het mandaat te geven te besturen zonder oppositie, maar de bevolking wees dat af, zei u daar toen over. Is deze SIR een poging om dergelijk electoraal verzet van de bevolking in de toekomst te voorkomen?

Yogendra Yadav: ‘Heel zeker. Meer zelfs, het regime werkt aan een grondige herziening van de electorale architectuur in India om de controle te krijgen en te houden over politieke macht. De SIR is de grootste en belangrijkste stap, omdat de regering daarmee haar kiezers kiest. Het is niet zo dat alleen tegenstanders van de BJP van de lijsten gehaald zijn, maar het klopt wel dat de verwijdering vooral die groepen in de samenleving treft die het minst betrouwbaar zijn als kiezers voor de BJP.’

‘Dat zijn op de eerste plaats de allerarmsten. De hele SIR heeft de administratieve drempels voor het stemrecht ernstig verhoogd en net de armsten, maar ook interne migranten hebben de grootste moeite om de nodige documenten voor te leggen. Daarnaast zijn er op bepaalde plaatsen ook aanwijzingen dat moslimkiezers speciaal geviseerd werden. Opgeteld resulteert de massale verwijdering van namen in een electoraal voordeel voor de BJP, zeker gezien het meederheidskiesstelsel in India.’

‘Een andere wijziging aan de verkiezingsarchitectuur van India is de herziening van kiesdistricten en de herverkaveling van het aantal volksvertegenwoordigers. Daarmee wordt het parlementaire gewicht van sommige deelstaten groter, en van andere dan weer kleiner. Net de deelstaten in het zuiden en het oosten, waar de BJP weinig tot geen voet aan de grond krijgt, zullen hun parlementaire macht relatief zien verkleinen.’

‘En de derde wijziging die men wil doorvoeren is One Nation One Election. Door de verkiezingen van het federale parlement én de verkiezingen voor alle deelstaatparlementen te laten samenvallen, hoopt men op een soort premierbonus: de uitstraling van een premier als Modi zal dan nog efficiënter ingezet kunnen worden om in alle deelstaten aan de macht te komen.’

De huidige protestgolf wordt beantwoord met een bijna ongeziene inzet van ordediensten. Sommigen noemen het een ‘niet verklaarde noodtoestand’. Is dat een overdrijving?

Yogendra Yadav: ‘Een “niet verklaarde noodtoestand” is een uitgesproken Indiase metafoor, omdat zoveel mensen zich nog de Nationale Noodtoestand van 1975-1977 zullen herinneren. Alle burgerlijke rechten en vrijheden werden toen opgeschort. De reactie van de overheid op de huidige protesten, en met name op de oproep om op 10 oktober massaal te verzamelen in Delhi, was zeker schokkend. 250 treinen naar de hoofdstad werden afgeschaft, 45 metrostations in Delhi werden gesloten en bijna dertigduizend paramilitairen werden ingezet om ‘de orde te bewaren’, boven op de tienduizenden politie-agenten van de hoofdstad.’

‘Je kan dus minstens spreken over een niet-verklaard uitgaansverbod voor de hele hoofdstedelijke regio. Iedereen die zich op straat begaf, liep het gevaar opgepakt te worden. Officiële cijfers spreken over 7000 gearresteerden op 10 oktober en het eigenlijke aantal lag nog een pak hoger, want veel mensen werden opgepakt en kilometers verderop weer achtergelaten, zonder dat hun namen geregistreerd werden. Journalisten werden gearresteerd, net als advocaten. Er zijn meerdere verhalen van geweld door de politie. En wie gearresteerd werd, kreeg geen toegang tot advocaten.’

‘Ik volg de Indiase politiek nu al zeker veertig jaar en ik heb nog nooit zo’n machtsontplooiing gezien. Toch kwamen vele duizenden mensen op straat om hun verzet tegen de gang van zaken te uiten. En dat niet alleen op 10 oktober, maar ook op de dagen daarvoor en daarna. Niet alleen in Delhi overigens, ook in verschillende andere steden in India.’

Het politieoptreden was niet in verhouding met de eventuele bedreiging van orde of veiligheid, zegt u?

Yogendra Yadav: ‘Zelfs de politie vermeldt niet één instantie van betogers die gewapend waren of geweld pleegden. Er was geen bedreiging van de orde, veiligheid of wet. De manifestanten deden gewoon wat hen door de Indiase grondwet expliciet gegarandeerd wordt: geweldloos protesteren en samenkomen.’

‘Het enige geweld dat we zagen, buiten het politieoptreden zelf, kwam van uiterst rechtse stoottroepen. Zij liepen wel rond met stokken waarmee ze betogers afdreigden, en op verschillende plaatsen ranselden ze ook betogers af terwijl de politie toekeek.’

De protesten komen vanuit verschillende hoeken. Er was de oproep tot de betoging van 10 oktober door de jongeren van de “kakkerlakkenbeweging” (CJP) en van linkse studentenorganisaties. Er waren ook de acties van de verenigde politieke oppositiepartijen en van middenveldorganisaties en bekende activisten zoals uzelf. Is er sprake van verdeeldheid of kun je toch spreken van één beweging?

Yogendra Yadav: ‘Het klopt dat er verschillende protesten ontstaan zijn over hetzelfde onderwerp, en die zijn spontaan gaan samenvallen. Vanaf 2 oktober hebben elk van deze actoren afzonderlijke oproepen tot protest gelanceerd, maar die kregen wel altijd de steun van andere actoren. Het middenveld begon vanaf 2 oktober tot 6 oktober, de oppositiepartijen mobiliseerden van 7 tot 9 oktober, en de jongerenbewegingen organiseerden de massamanifestatie van 10 oktober, die ook doorliep op 11 oktober. Waarna de politieke oppositie op 12 oktober het weer overnam.’

‘En nu blijken ook de boerenbewegingen op te roepen tot een demonstratie op 23 oktober. Dat is een belangrijke ontwikkeling, en niet alleen omdat deze bewegingen enkele jaren geleden een actie dertien maanden lang volhielden en daardoor de regering dwongen drie landbouwwetten in te trekken. Maar ook omdat daardoor de verbinding gelegd wordt tussen de betrouwbaarheid van verkiezingen en het bredere, sociaal-economische ongenoegen onder de bevolking.’

‘Er is dus sprake van spontane complementariteit zonder centrale coördinatie – al wordt er op dit moment wel gewerkt aan formelere afspraken en samenwerking. Nu de grootste jongerenbewegingen, de belangrijkste boerenbewegingen én de politieke oppositiepartijen samenwerking zoeken en vinden zou dit “verkiezingsprotest” weleens tot meer kunnen uitgroeien en het ook langer kunnen volhouden. Misschien verklaart dat ook wel de paniek van het regime, die zich uit in de massale inzet van ordetroepen en de veralgemeende repressie – met nu ook de arrestatie van drie leiders van de kakkerlakkenbeweging en hun opsluiting voor minstens vijf dagen.’

Intussen lijkt de nationale driekleur – de Tiranga – uit te groeien tot hét symbool van het protest. Hoe belangrijk is dat?

Yogendra Yadav: ‘Het gebruik van de nationale driekleur is een manier om onze grondwettelijke rechten te verbeelden. Maar het is meer dan dat. Het is ook het opnieuw opeisen van de Tiranga door het volk. Bij de onafhankelijkheid verwierpen de hindoenationalisten de driekleur en eisten ze dat de saffraankleurige hindoevlag de nationale vlag zou worden.’

‘De grote hindoenationalistische organisatie RSS weigerde meer dan vijftig jaar lang om de driekleur uit te hangen op onafhankelijkheidsdag. Maar met de BJP en Modi aan de macht werd dat omgedraaid en doen de hindoenationalisten nu alsof zij de enigen zijn die van het vaderland en de nationale vlag houden. Voor ons is de Tiranga echter het symbool van een vrij, democratisch en grondwettelijk India. Dit is ons land, India is van alle Indiërs, en al die Indiërs hebben gelijk stemrecht. Dát drukt die alomtegenwoordige driekleur uit.’