Bijna driekwart van de wereldbevolking leeft onder autocratische heersers

In het ruim vijfhonderd pagina's tellende Wereldrapport 2026 – de 36e editie – beoordeelt Human Rights Watch de mensenrechtensituatie in meer dan honderd landen. En dat beeld oogt niet fraai: de wereld bevindt zich in een ‘democratische recessie’: bijna driekwart van de wereldbevolking leeft nu onder autocratische heersers. Het was van 1980 geleden dat dat nog het geval was.

In een essay bij het rapport noemt HRW-directeur Philippe Bolopion die autoritaire golf die de wereld overspoelt, onder leiding van de VS, ‘de uitdaging van een generatie’.

De structuur waarop mensenrechtenorganisaties zijn gaan vertrouwen om normen te bevorderen en vrijheden te beschermen, dreigt te verdwijnen, schrijft hij, en het is hoog tijd dat andere landen zich gaan organiseren om hun vrijheden te verdedigen.

‘Om het tij te keren, moeten regeringen die mensenrechten nog steeds hoog in het vaandel voeren, samen met sociale bewegingen, het maatschappelijk middenveld en internationale instellingen, een strategische alliantie vormen om hiertegen in te gaan.’

Kanteljaar in de VS

Nergens was de trend zo uitgesproken als in de Verenigde Staten, zegt HRW, met 2025 als “kanteljaar” op het vlak van mensenrechten en vrijheden. De regering-Trump heeft er een brede aanval gelanceerd op zowel de Amerikaanse democratie als de op regels gebaseerde wereldorde.

Het rapport beschrijft hoe de Amerikaanse president het vertrouwen in verkiezingen ondermijnt en de verantwoordingsplicht van de overheid vermindert. Hij heeft de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht aangevallen, rechterlijke uitspraken genegeerd, voedselhulp en subsidies voor de gezondheidszorg uitgehold, vrouwenrechten teruggedraaid, de toegang tot abortuszorg belemmerd, rechtsmiddelen tegen raciale discriminatie ondermijnd, bescherming voor trans- en intersekse personen afgeschaft en de privacy aangetast.

Hij heeft ook de macht van de overheid gebruikt om politieke tegenstanders, de media, advocatenkantoren, universiteiten, het maatschappelijk middenveld en zelfs comedians te intimideren.

Buitenlands beleid

Trumps buitenlands beleid wordt gekenmerkt door een ‘schaamteloze minachting voor de Amerikaanse mensenrechtenverplichtingen’, stellen de auteurs van het rapport. De regering beëindigde abrupt bijna alle Amerikaanse buitenlandse hulp en trok zich terug uit multilaterale instellingen zoals de VN-Mensenrechtenraad en het Klimaatakkoord van Parijs.

Die verzwakking van multilaterale instellingen heeft een zware slag toegebracht aan de wereldwijde inspanningen om ernstige internationale misdaden te voorkomen of te stoppen, en ook het Internationaal Strafhof staat onder druk.

‘Het wereldwijde mensenrechtensysteem verkeert in gevaar’, zegt Bolopion. ‘Onder de meedogenloze druk van de Amerikaanse president Donald Trump, en voortdurend ondermijnd door China en Rusland, wordt de op regels gebaseerde internationale orde gesloopt.’

‘Trumps buitenlands beleid heeft de fundamenten van de op regels gebaseerde orde, die democratie en mensenrechten moet bevorderen, op zijn kop gezet. En hij gaat er prat op dat hij “het internationaal recht” niet als beperking nodig heeft, alleen zijn “eigen moraal”.’

Ook de anti-migratieretoriek heeft effecten tot ver buiten de Amerikaanse grenzen en leidt tot een gevaarlijke trend in Groot-Brittannië, Duitsland, Frankrijk en andere Europese landen.

‘Door te beweren dat er een risico bestaat op 'uitroeiing van de beschaving' in Europa en racistische stereotypen te gebruiken om hele bevolkingsgroepen als onwelkom in de VS af te schilderen, heeft de Trump-regering beleid en retoriek omarmd die aansluiten bij de blanke nationalistische ideologie.’

Oekraïne en Palestina

Het lijvige rapport beschrijft gedetailleerd de mensenrechten in ruim honderd landen, waaronder de Palestijnse gebieden en Oekraïne.

In de bezette Palestijnse gebieden beschrijft het ‘daden van genocide, etnische zuivering en misdaden tegen de menselijkheid’ door de Israëlische strijdkrachten, waarbij sinds de door Hamas geleide aanvallen op Israël in oktober 2023 meer dan 70.000 mensen zijn omgekomen en het overgrote deel van de bevolking van Gaza is ontheemd geraakt. ‘Deze misdaden werden wereldwijd met wisselende mate veroordeeld, en Trump zette een al lang bestaand Amerikaans beleid van bijna onvoorwaardelijke steun aan Israël voort, zelfs terwijl het Internationaal Gerechtshof beschuldigingen van genocide onderzoekt.’

In Oekraïne heeft Trump de verantwoordelijkheid van Rusland voor ernstige schendingen consequent gebagatelliseerd. ‘In plaats van zinvolle druk op Poetin uit te oefenen om een ​​einde te maken aan deze misdaden, bekritiseerde Trump publiekelijk de Oekraïense president Volodymyr Zelenskyy, eiste hij een uitbuitende mineralenovereenkomst, zette hij Oekraïne onder druk om grote delen van het grondgebied af te staan ​​en stelde hij een “volledige amnestie” voor oorlogsmisdaden voor.’