Conflict en geweld jagen nu meer mensen op de vlucht dan natuurrampen

In de voorbije tien jaar is het aantal ontheemdingen – waarbij mensen op de vlucht moeten slaan maar geen grens oversteken – zelfs verdubbeld, van 38,9 miljoen in 2016 tot 82,2 miljoen in 2025, blijkt uit nieuwe cijfers van het Internal Displacement Monitoring Centre (IDMC). 

‘Nog nooit eerder hebben we zo'n duizelingwekkend aantal ontheemdingen als gevolg van conflicten geregistreerd’, zegt Tracy Lucas, directeur van het IDMC. ‘Naarmate conflicten escaleren, zijn het vaak dezelfde mensen die steeds opnieuw ontheemd raken. Tegelijkertijd worden de systemen ontmanteld die hen zouden moeten beschermen.’

Soedan

De interne ontheemding bleef sterk geconcentreerd: bijna de helft van alle ontheemden door conflicten (31,4 miljoen) woonde in slechts vijf landen, met Soedan voor het derde jaar als grootste land (9,1 miljoen), gevolgd door Colombia (7,2 miljoen), Syrië (6 miljoen), Jemen (4,8 miljoen) en Afghanistan (4,4 miljoen).

Ook rampen blijven een belangrijke oorzaak van grootschalige gedwongen migratie. Stormen, overstromingen en andere gevaren veroorzaakten vorig jaar 29,9 miljoen ontheemdingen, een daling van 35 procent ten opzichte van de uitzonderlijk hoge aantallen in 2024, maar nog steeds 13 procent boven het jaarlijkse gemiddelde van het afgelopen decennium.

Het valt op dat landen die vroeger minder vaak getroffen werden, nu grootschalige ontheemdingen registreren. Dit wijst op de steeds veranderende patronen die samenhangen met een veranderend klimaat, zegt het IDMC. Bosbranden bijvoorbeeld blijken steeds vaker een oorzaak, met vorig jaar 694.000 gevallen, het op één na hoogste aantal in het afgelopen decennium.

Minder bescherming, minder hulp

De stijgende cijfers zijn het gevolg van toenemende conflicten in de wereld, maar ook de erosie van burgerrechten, zeggen mensenrechtenorganisaties.

‘De interne ontheemding van tientallen miljoenen mensen is een teken van een wereldwijde ineenstorting van de conflictpreventie en de basisbescherming van burgers’, zegt Jan Egeland, secretaris-generaal van de Noorse Vluchtelingenraad (NRC). ‘Talloze gezinnen keren terug naar verwoeste huizen en verdwenen voorzieningen – of kunnen helemaal niet terugkeren. Van de Democratische Republiek Congo en Soedan tot Iran en Libanon zien we miljoenen meer ontheemden bovenop de eerdere recordaantallen die uit hun huizen zijn verdreven. Zo kan het niet langer doorgaan.’